Lotin alifbosi

Lotin alifbosi, lotin yozuvi — Qad. Rimda uncha katta boʻlmagan Latsiy viloyatining ("lotin" soʻzi ham shundan), xususan, uning markazi Rim shahrining yozuvi, harfiy yozuv; gʻarbiy yunon yozuvi asosida paydo boʻlgan. Mil. av. 9—8-a.

larda hoz. Italiya hududiga kirib kelgan alifboli yunon yozuvi asta-sekin rivojlanib, faqat mil. av. 4—3-a.lardagina mustaqil L. a. yuzaga kelgan. Ushbu yozuvdagi eng qad. yodgorliklarda (mil. av. 6—4-a.lar) yozuv yoʻnalishi ham oʻngdan chapga, ham chapdan Lotin alifbosi oʻngga boʻlgan, mil. av. 4-a.dan keyingina chapdan oʻngga qarab yozish barqarorlashgan. Bu davrdagi yozuvda tinish belgilari boʻlmagan, harflar bosh (katta) va kichik harflarga ajratilmagan. L. a.da dastlab 20 ta harf boʻlgan, mil. av. 1-a.dan boshlab yunon tilidan kirgan soʻzlarni yozish uchun Y, Z harflari qoʻllana boshlagan. Ushbu alifbo oʻrta asrlarda koʻplab shakl oʻzgarishlariga uchragan xrlda rivojlanishda davom etadi. 11 -a.da W harfi, 16-a.da xa J va V harflari alifboga kiritiladi. Keyingi rivojlanish davrida, kitov bosish ishlari yoʻlga qoʻyilganidan keyin, tinish belgilari, diakritik belgilar paydo boʻldi, bosh va kichik harflar farqlana boshlandi.

Hoz. L. a. 2 xil tipografik shaklga ega: asl lotin harflari (ikkinchi nomi — "antikva") va got yozuvi ("fraktura" deb ham ataladi). Ularning birinchisi, yaʼni lotin harflari eng qad. alifboga yaqin boʻlib, hoz. amaliyotda, asosan, ana shu harflardan foydalaniladi.

Rim imperiyasi kulagach, xususan, 8-a. dan eʼtiboran L. a. Gʻarbiy Yevropadagi koʻplab xalqlarning yozuv tizimlari uchun asos boʻldi. Hoz. davrda dunyo tillarining 30—35%i L. a.dan foydalanadi. Oʻzbekistonda ham 1929—40 y.larda shu alifbo asosidagi oʻzbek yozuvi amalda boʻlgan (q. Yozuv, Oʻzbek lotin alifbosi). Milliy yozuv tizimlari L. a.ga asoslangan xalqlarning alifbolaridagi harflar tarkibi, albatta, qad. L. a.dan farq qiladi. L.a.ning tegishli fonetik tizimlarga moslashuvi diakritik belgilarni kiritish orqali amalga oshiriladi.

Abduvahob Madvaliyev.

Lotin alifbosi - yozuv tizimidir. roman, olmon va boshqa koʻpchilik tillarning asosiy yozuvi hisoblangan hozirgi lotin alifbosi 26 harfdan iborat. Harflar har tilda har xil nomlanadi. Lotin alifbosi asosidagi yozuvdan roman, olmon, kelt va baltiy guruhlari barcha tillari, shuningdek slavyan, fin-ugor, turk, semit va eron guruhlarining ayrim tillari, alban, bask tillari, shuningdek ayrim Hindi-xitoy (vetnam tili), Myanma tillari, Zond arxipelagi va Filippin, Afrika (Saxara janubi), Amerika, Avstraliya va Okeaniya koʻpchilik tillari foydalanadilar.

Tarixi

«Duenos yozuvi» — eng qadimiy mashhur lotin yozuvlaridan biri.

A B C D E F Z H I K L M N O P Q R S T V X

Arxaik lotin alifbosi

𐌀	𐌁	𐌂	𐌃	𐌄	𐌅	𐌆	𐌇	𐌈	𐌉	𐌊	𐌋	𐌌	𐌍	𐌎	𐌏	𐌐	𐌑	𐌒	𐌓	𐌔	𐌕	𐌖	𐌗	𐌘	𐌙	𐌜	𐌚
A	B	C	D	E	F	Z	H		I	K	L	M	N		O	P		Q	R	S	T	V	X

A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V X Y Z

Klassik lotin alifbosi

Harf	A	B	C	D	E	F	G	H
Lotincha nomi	ā	bē	cē	dē	ē	ef	gē	hā
Lotincha talaffuzi	/aː/	/beː/	/keː/	/deː/	/eː/	/ɛf/	/ɡeː/	/haː/
Harf	I	K	L	M	N	O	P	Q
Lotincha nomi	ī	kā	el	em	en	ō	pē	qū
Lotincha talaffuzi	/iː/	/kaː/	/ɛl/	/ɛm/	/ɛn/	/oː/	/peː/	/kʷuː/
Harf	R	S	T	V	X	Y	Z
Lotincha nomi	er	es	tē	ū	ex	ī Graeca	zēta
Lotincha talaffuzi	/ɛɾ/	/ɛs/	/teː/	/uː/	/ɛks/	/iː ˈɡrajka/	/ˈzeːta/

Harflar kavldiyevlari

Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Xx Yy Zz

Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz

Hozirgi holati

Lotin harfi	harfning klassik oʻzbekcha nomi	harfning fransuzcha nomi	harfning italyancha nomi	harfning inglizcha nomi	harfning olmoncha nomi
A a	a	a/а	a/а	a/эй	A/а
B b	be	bé/бэ	bi/би	bee/би	Be/бэ
C c	se	cé/сэ	ci/чи	cee/си	Ce/цэ
D d	de	dé/дэ	di/ди	dee/ди	De/дэ
E e	e	e/нейотированное ё	e/э	e/и	E/э
F f	ef	effe/эф	effe/эффе	ef/эф	Ef/эф
G g	ge	gé/же	gi/джи	gee/джи	Ge/гэ
H h	hash	hache/аш	acca/акка	aitch/эйч	Ha/ха
I i	i	i/и	i/и	i/ай	I/и
J j	yot	jie/жи	(i lunga/и длинная)1	jay/джей	Jot/йот
K k	ka	ka/ка	(kappa/каппа)1	kay/кей	Ka/ка
L l	el	elle/эль	elle/элле	el/эл	El/эль
M m	em	emme/эм	emme/эмме	em/эм	Em/эм
N n	en	enne/эн	enne/энне	en/эн	En/эн
O o	o	o/о	o/о	o/оу	O/о
P p	pe	pé/пэ	pi/пи	pee/пи	Pe/пэ
Q q	ку	cu/кю	cu/ку	cue/кью	Qu/ку
R r	эр	erre/эр	erre/эрре	ar/ар	Er/эр
S s	эс	esse/эс	esse/эссе	ess/эс	Es/эс
T t	тэ	té/тэ	ti/ти	tee/ти	Te/тэ
U u	у	u/нейотированное ю	u/у	u/ю	U/у
V v	вэ	vé/вэ	vu/ву	vee/ви	Vau/фау
W w	дубль-вэ	double-vé/дубль-вэ	(doppia vu)1	double-u/дабл-ю	We/вэ
X x	икс	ixe/икс	(ics/икс)1	ex/экс	Ix/икс
Y y	игрек/ипсилон	i grec/игрек	(i greca/и греческая)1	wye/уай	Ypsilon/юпсилон
Z z	зед	zède/зед	zeta/дзета	zed/зед (амер. zee/зи)	Zett/цет

Harflar koʻrinishlari

Ā Ă Â Ä Å Ą Æ Ç Ð Ē Ę Ğ Ģ Î Ķ Ł Ñ Ö Ő Ó Ø Œ ß Ş Ţ Ū Ŭ Ž Ź Ż

Tarqalishi

Sxemada lotin alifbosining dunyoda tarqalganligi koʻrsatilgan. Quyuq-yashil rang bilan lotin alifbosi rasmiy (yoki de-fakto rasmiy) yozuv boʻlgan davlatlar, ochiq-yashil rang bilan lotin alifbosi boshqa yozuvlar bilan birga foydalaniladigan davlatlar ifodalangan.

Lotin yozuvi xalqaro sifatida

Lotin alifbosi
A	B	C	D	E	F	G
H	I	J	K	L	M	N
O	P	Q	R	S	T	U
V	W	X	Y	Z
Qoʻshimcha va variantli belgilar
À	Á	Â	Ã	Ä	Å	Æ
Ā	Ă	Ȃ	Ą	Ȧ	Ả	Ɐ
Ɑ	Ɓ	Ƀ	Ç	Ć	Ĉ	Ċ
Č	Ȼ	Ƈ	Ð,ð	Ď,ď	Đ,đ	Ɗ
ᶑ	È	É	Ê	Ë	Ē	Ė
Ę	Ě	Ɇ	Ə	Ƒ	Ĝ	Ğ
Ġ	Ģ	Ǧ	Ǥ	Ɠ	Ƣ	Ĥ
Ħ	Ì	Í	Î	Ï	Ī	Į
İ,i	I,ı	IJ	Ĵ	Ɉ	Ķ	Ḱ
Ǩ	Ƙ	Ⱪ	Ĺ	Ļ	Ľ	Ŀ
Ł	Ɱ	Ñ	Ń	Ņ	Ň	N̈
Ɲ	Ƞ	Ŋ	Ò	Ó	Ô	Õ
Ö	Ø	Ő	Œ	Ơ	Ᵽ	Ƥ
P̃	Ɋ	ʠ	Ŕ	Ř	Ɍ	Ɽ
ß	ſ	Ś	Ŝ	Ş	Š	Þ
Ţ	Ť	Ŧ	Ⱦ	Ƭ	Ʈ	ẗ
Ù	Ú	Û	Ü	Ū	Ŭ	Ů
Ű	Ų	Ư	Ʉ	Ʋ	Ŵ	Ⱳ
Ẋ	Ý	Ŷ	Ÿ	Ɏ	Ƴ	Ź
Ẑ	Ẕ	Ż	Ž	Ƶ	Ȥ	Ⱬ

Sh. qarang

• Lotin talaffuzi va imlosi
• Lotin yozuvi asosidagi alifbolar
• Yunikoddagi lotin alifbosi
• Lotinlashtirish — SSSJ xalqlarining yozuvini lotin alifbosiga oʻtkazish loyihasi
• Aviatsiya alifbosi
• Lotin harflari roʻyxati

Havola

• Hammasi lotin yozuvi haqida
• Tilshunoslik ensiklopediya lugʻati (1990) / Lotin yozuvi