Polsha bosqini

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Polsha urushi (1939)
Polsha bosqini
Sanalar 1939-yil 1-sentabr - 6-oktabr (35 kun)
Urush yeri Polsha, Sharqiy Germaniya va erkin shahar - Dansig (Gdansk)
Natija Nemis-sovet qo'shinlari g'alabasi
Hududiy
oʻzgarishlar
Polsha hududining Fashistik Germaniya va sobiq SSSR tomonidan bo'lib olinishi
Qoʻmondonlar
Fedr fon Bok (Germaniya)

Gerd fon Rudshtedt (Germaniya)

Mixail Kovalyov (SSSR)

Semyon Timoshenko (SSSR)

Ferdinand Katlos (Slovakiya)

Edvard Ridz-Smigli (Polsha)

Vatslav Stachievichz (Polsha)

Vladislav Bortnovskiy (Polsha)

Tadeush Kutrzeba (Polsha)

Kuchlar
2 mln. askar

Germaniya:
66 diviziya
6 brigada
9 000 to'p
2 750 tank
2 315 samolyot


Sobiq SSSR:
33 diviziya
11 brigada
4 959 to'p
4 736 tank
3 300 samolyot

Slovakiya:
3 divizya

1 mln. askar

39 diviziya
16 brigada
4 300 to'p
210 tank
670 tanket

800 samolyot

Polsha bosqini (1939-yil 1-sentyabr — 6-oktabr), Sentabr kampaniyasi nomi bilan ham mashhur, 1939-yilgi mudofaa urushi yoki Polsha kampaniyasi (nemischa: Überfall auf Polen, Polenfeldzug) — Ikkinchi Jahon urushi davrida Polshaning sovet-nemis armiyalari tomonidan egallab olinishi. Sobiq SSSR hamda Fashistik Germaniya oʻrtasida imzolangan Molotov-Ribbentrop paktiga koʻra, nemislar 1939-yil 1-sentabrda Polshaga bostirib kirgan. Sovet armiyasi esa Polshaga 17-sentabrkuni bostirib kirgan. Ushbu bosqin 1939-yil 6-oktabrda sovet-nemis armiyasi gʻalabasi hamda German-Sovet chegara shartnomasi imzolanishi bilan yakunlangan.


17-sentabrda Sovet Qizil armiyasi Molotov-Ribbentrop paktining maxfiy protokoliga koʻra, Kerzon chizigʻidan tashqarida joylashgan hududga bostirib kirdi. Ikkinchi jabhaga duch kelgan Polsha hukumati mamlakat birligini saqlab qolish endi mumkin emas, degan xulosaga keldi va barcha qoʻshinlarni neytral Ruminiyaga favqulodda evakuatsiya qilishni buyurdi. 6-oktabrda Kok jangida Polsha magʻlubiyatidan soʻng Germaniya va Sovet qoʻshinlari Polsha ustidan toʻliq nazoratni qoʻlga kiritdilar. Bosqinning muvaffaqiyati Ikkinchi Polsha Respublikasining tugashini belgiladi.

8-oktabrda, dastlabki harbiy maʼmuriyat davridan soʻng, Germaniya toʻgʻridan-toʻgʻri gʻarbiy Polshani va sobiq erkin shahar Dansigni anneksiya qildi, qolgan hududni yangi tashkil etilgan Uchinchi reyx maʼmuriyati boʻysundirdi. Sovet Ittifoqi oʻzining yangi qoʻlga kiritgan hududlarini Belarus va Ukraina respublikalari tarkibiga kiritdi va darhol sovetlashtirish kampaniyasini boshladi. Bosqindan keyin Polshada partizanlik harakati avj olib ketdi, ular Polshaning gʻarbiy qismida qarshilik harakatlarini boshlab yubordilar.


Urushdan avvalgi holat[tahrir | manbasini tahrirlash]

1933-yil 30-yanvarda Germaniyada Natsional sotsialistik ishchi partiyasi rahbari Adolf Gitler boshchiligidagi natsistlar hokimiyat tepasiga keldi[1]. Veymar Respublikasidagi baʼzi dissidentlar uzoq vaqtdan beri Polshaga tegishli hududlarni qoʻshib olishga intilishgan boʻlsa-da, ammo Germaniyaning iqtisodiy inqiroz holatida ekanligi bunga xalal berib kelgan. Gitler hukumati dastlab Polsha bilan yaqinlashish siyosatini yuritgan. 1934-yilgi Germaniya-Polsha hujum qilmaslik toʻgʻrisidagi pakti imzolanadi. Gitlerning tashqi siyosati Polsha va Fransiya oʻrtasidagi aloqalarni zaiflashtirishga qaratildi va Polshani antikomintern paktiga qoʻshsih orqali Sovet Ittifoqiga qarshi front chizigʻi yaratishga intildi. Agar Sovet Ittifoqiga qarshi urush olib borishga rozi boʻlsa, Polshaga Ukraina va Belorussiyaning shimoliy-sharqidagi hududi beriladi, ammo polyaklar tomonidan kutilgan imtiyozlar ularning Vatanlari Germaniyaga qaram boʻlib qolishini anglatardi. Shu boisdan, Germaniya bilan yaqinlashish siyosatidan voz kechgan Polsha Buyuk Britaniya hamda Fransiya bilan yaqinlashdi.



23-avgust kuni kutilmaganda Molotov-Ribbentrop paktining imzolanishi bilan, Moskvada boʻlib oʻtgan fashist-sovet maxfiy muzokaralari natijasida Germaniya va Sovet Ittifoqi urush boshlangan taqdirda Polshani boʻlib olishni kelishib oldilar. Aslida sovetlar Fransiya yoki Buyuk Britaniyaga Germaniya Polsha uchun urush boshlagan taqdirda yordam bermaslikka kelishib oldilar va shartnomaning maxfiy protokolida nemislar va sovetlar Sharqiy Yevropani, shu jumladan, Polshani boʻlishga kelishib oldilar. Varshava shahri hamda Polshaning gʻarbiy qismlari Germaniyaga, Polshaning sharqiy qismi sobiq SSSR ga berilishi belgilab olindi.


Qarama-qarshi tomonlar kuchlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Germaniya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Germaniya urushdan avval Polshaga nisbatan sezilarli ustunlikka ega edi. Germaniya bosqin uchun 3472 tank hozirladi, shulardan 2859 tasi Dala armiyasi, 408 tasi zaxira armiyasi tarkibida boʻlgan. Germaniya harbiy havo kuchlari (Lyuftvaffe) va Germaniya harbiy harbiy quruqlik kuchlari (Vermaxt) Polshaga bostirib kirish uchun shay holatga keltirildi.

Polsha[tahrir | manbasini tahrirlash]

Polshaning har bir piyoda diviziyasi 16 492 askardan iborat boʻlib, 326 yengil va oʻrta pulemyotlar, 132 ogʻir pulemyotlar, 92 tankga qarshi qurollar va bir nehca zenit qurollar bilan jihozlangan. Oʻrtacha nemis piyodalar diviziyasidagi 1 009 ta yengil va yuk mashinalari va 4 842 otlardan farqli oʻlaroq, oʻrtacha Polsha piyodalar diviziyasida 76 ta avtomobil va yuk mashinalari hamda 6 939 ta ot bor edi.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „The Nazification of Germany“. University of South Florida (2005).