Miya ko‘prigi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Miya ustunidagi miya ko'prigi
Uzunchoq miya va miya ko‘prigining oldingi pastki ko‘rinishi

Miya ko‘prigi (lot. pons) miya ustunining bir qismi va odamlar va boshqa ikki oyoqlilarda o‘rta miyadan pastda, uzunchoq miyadan yuqorida va miyachadan oldinda yotadi.

Miya ko‘prigi, shuningdek, Italyan anatomi va jarrohi Costanzo Varolio (1543–75) sharafiga Varoliy ko‘prigi deb ham ataladi.[1] Miya ustunining bu sohasi bosh miyadan miyacha va uzunchoq miyaga tushadigan signallarni o‘tkazuvchi neyral yo‘llar va sezgi signallarini talamusga olib chiquvchi traktlarni ham o‘z ichiga oladi.[2]

Tuzilishi[tahrir]

Miya ustunidagi ko‘prik o‘rta miya va uzunchoq miya orasida, miyachaning oldida joylashgan. Miya ko‘prigi va uzunchoq miyani ajratib turuvchi soha pastki ko‘prik egati (lot. sulcus pontineus inferioris).[3] Yuqorigi ko‘prik egati (lot. sulcus pontineus superioris) miya ko‘prigini o‘rta miyadan ajratib turadi. [4] Miya ko‘prigi ikki qismga bo‘linishi mumkin: miya ko‘prigining asosi (ventral pons) va miya ko‘prigi tomi (dorsal pons). Ko‘prik yuzasidan pastga qarab tushuvchi chiziq bazilyar egat bo‘lib, u orqali bazilyar arteriya o‘tadi. Ko‘prikning asosiy qismi bazilyar arteriyadan chiquvchi ko‘prik arteriyalari orqali qon bilan ta’minlanadi. Miya ko‘prigining kichik qismi oldingi va orqa pastki miyacha arteriyasi orqali qon bilan ta’minlanadi.

Odamlarda miya ko‘prigi uzunligi tahminan 2,5 sm. Uning asosiy qismi uzunchoq miya ustidagi keng do‘nglik sifatida ko‘rinadi. Orqa tomondan, Miyacha oyoqchalari deb ataluvchi ikki juft yo‘g‘on poyadan iborat. Ular miyachani ko‘prik bilan (o‘rta miyacha oyoqchasi) va o‘rta miya bilan bog‘laydi (yuqorigi miyacha oyoqchasi).[2]

Rivojlanishi[tahrir]

Embrional rivojlanish davomida, metencephalon rhombencephalondan rivojlanadi va ikkita strukturaga aylanadi: miya ko‘prigi va miyacha.[2] Qanot plastinkasi sensor neyroblastlarni hosil qiladi, ular bo‘lsa solitar yadro va maxsus visseral afferent ustunga aylanadi; koxlear va vestibulyar yadro vestibulokoxlear nervning maxsus somatic afferent tolalarini, uch shoxli nervning umumiy somatik afferent ustunini hosil qiluvchi spinal va asosiy uch shoxli nerv yadrolarini, va miyacha bilan bog‘langan ko‘prik yadrolarini hosil qiladi.

Bazal plastinka neyroblastlari umumiy somatic efferent tolalarni hosil qiluvchi uzoqlashtiruvchi yadro; maxsus visseral efferent ustunni hosil qiluvchi yuz va harakatlantiruvchi uch shoxli nerv yadrolari va yuz nervining umumiy visseral efferent tolalarini hosil qiluvchi yuqorigi so‘lak ajratuvchi yadroga aylanadi.

Yadrolari[tahrir]

Pastki miya ko‘prigining ko‘ndalang kesimi, aksonlar ko‘k, kulrang modda och kulrangda berilgan. Oldin pastda va orqa yuqorida

Ko‘prikda ko‘plab bosh miya nervlari yadrolari mavjud:

Funksiyasi[tahrir]

Ushbu to‘rt bosh miya nervlari (V-VIII)ning funksiyasiga nafas olishni boshqarish, ixtiyorga bog‘liq bo‘lmagan harakatlarni boshqarish, eshitish, muvozanat va ta’m bilishda sensor rol va og‘riq va tegish kabi yuz sezgilari, shuningdek, ko‘z harakati, yuz ifodalari, chaynash, yutish kabi harakatlar va so‘lak va ter ajralishi kabilar kiradi.[2]

Miya ko‘prigi signallarni old miyadan miyachaga o‘tkazuvchi yadrolardan iborat, shuningdek to‘g‘ridan-to‘g‘ri uyqu, nafas olish, yutish, qovuq boshqariluvi, eshitish, muvozanat, ta’m bilish, ko‘z harakati, yuz ifodalari, yuz sezgilari va tana holatida qatnashuvchi yadrolari ham bor.[2]

Miya ko‘prigida subparabraxial va medial parabraxial yadrolardan tashkil topgan pnevmotaksik markaz bor. Bu markaz nafas olishdan chiqarishgacha bo‘lgan o‘zgarishlarni boshqaradi.[2]

Miya ko‘prigi uyqu falaji bilan aloqador va tushlar hosil bo‘lishida ishtirok etishi mumkin.[manba kerak]

Klinik ahamiyati[tahrir]

Boshqa hayvonlarda[tahrir]

Evolyutsiyasi[tahrir]

Miya ko‘prigi birinchi uzunchoq miya retikulyar formatsiyasining shoxi sifatida rivojlangan.[5] Minogalarda miya ko‘prigi borligi, uning birinchi agnatanlar paydo bo‘lgan 505 million yil avvalgi davrlardan beri uzunchoq miyadan alohida soha sifatida mavjud ekanligi haqida tahmin qilishga asos bo‘ladi.[6]

Qo‘shimcha rasmlar[tahrir]

Foydalanilgan adabiyotlar[tahrir]

  1. Henry Gray (1862). Anatomy, descriptive and surgical. Blanchard and Lea, 514–. 10 November 2010 da qaraldi. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Saladin Kenneth S.(2007) Anatomy & physiology the unity of form and function. Dubuque, IA: McGraw-Hill
  3. BrainInfo. braininfo.rprc.washington.edu.
  4. (1985) Core text of neuroanatomy, 3rd, Williams & Wilkins, 42. ISBN 0683014552. 
  5. Pritchard and Alloway Medical Neuroscience
  6. Butler and Hodos Comparative vertebrate neuroanatomy: evolution and adaptation

Tashqi havolalar[tahrir]