Koronavirus

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Koronaviruslarsutemizuvchilar va qushlar kasalliklarini keltirib chiqaradigan viruslar guruhi. Odamlarda viruslar nafas olish yoʻllarining infeksiyalarini keltirib chiqaradi, ular odatda yengil, jumladan shamollashni oʻz ichiga oladi; ammo, SARS, MERS va yangi koronavirus kabi kam uchraydigan shakllar oʻlimga olib kelishi mumkin. Sigir va choʻchqalarda ular diareya, tovuqlarda esa yuqori nafas yoʻllari kasalliklariga olib kelishi mumkin. Bugungi kunda, profilaktika yoki davolash uchun tasdiqlangan vaksinalar yoki antiviral preparatlar mavjud emas.

Isroillik tibbiyot xodimlari tomonidan oʻtkazilgan yangi tadqiqot natijalariga ko‘ra, Koronavirus tufayli organizmda yuzaga kelgan belgilar butunlay yarim yil davomida yoʻqoladi. Shuningdek, tadqiqotda koronavirusdan tuzalganlarning 95 foizida respirator yoki yurak kasalliklari kabi qaytarib boʻlmas oqibatlar yuzaga kelmasligi aniqlangan[1]. Oʻzbekistonlik mutaxassislar koronavirusdan sog‘ayganlar ham vaksina qabul qilishishi kerakligini ma’lum qildi. Ular virusning o‘zgaruvchan ekani, doimiy ravishda mutasiyaga uchrashi, COVID-19 bilan bog‘liq xavflarning yuqoriligi va koronavirus bilan qayta kasallanish ehtimoli borligi sabab ushbu kasallik bilan avval kasallangan bo‘lishidan qat’i nazar, emlanish tavsiya etgan[2]. Ispaniyalik olimlar tadqiqot o‘tkazdi. Tadqiqot doirasida COVID-19ning eng keng tarqalgan alomatlaridan biri — ta’m va hid bilishning yo‘qolishi bilan bog‘liq holatlarni o‘rgangan. Koronavirusga chalingan bemorlarda hid bilishning yo‘qolishi immunitetning kuchli javob reaksiyasini ko‘rsatishi mumkinligi aniqlandi[3].

Antitanachalar[tahrir]

Rossiyalik olimlar organizmida koronavirusga qarshi antitanachalar shakllangan insonlar qayta koronavirusga chalinishi mumkinligi lekin kasallik simptomlarsiz kechishini aniqlashgan[4].

Oʻzbekiston[tahrir]

Oʻzbekistonda koronavirus bemorlari vaksinatsiyadan oldin antitanachalari miqdorini aniqlashi ixtiyoriy ekanligi belgilandi[5]. Mutaxassislar koronavirusdan sog‘ayganlar ham vaksina qabul qilishishi kerakligini ma’lum qildi. Bunga virusning o‘zgaruvchan ekani, doimiy ravishda mutasiyaga uchrashi sabab qilib keltirilgan. Shuningdek, COVID-19 bilan bog‘liq xavflarning yuqoriligi va koronavirus bilan qayta kasallanish ehtimolining borligi sababli ushbu kasallik bilan avval kasallangan bo‘lishidan qat’i nazar, emlanish tavsiya etilgan[6].

Koronavirusning yangi mutatsiyasi[tahrir]

Shvetsiyalik olimlar birinchi marotaba onasi COVID-19ʻni yuqtirib olgan yangi tugʻilgan chaqaloqda SARS-CoV-2 koronavirusining mutatsiyasini topdi. Homilador ayol kuchli qorin ogʻrigʻi bilan Malmyo kasalxonasiga yotqizilgan. Bolada anomal darajadagi past yurak chastotalarining qisqarishi kuzatilgan, natijada chaqaloqqa kislorod yetib borishi qiyinlashgan. Ayol kesarcha kesish yoʻli bilan operatsiya qilinganidan soʻng koronavirusga tekshirilgan. Natijada onada ham, bolada ham koronavirus borligi aniqlangan. Dastlabki tahlillar ona va bolaning organizmidagi viruslar bir xil ekanligini koʻrsatgan, biroq bir necha kun oʻtgach, shifokorlar chaqaloqdagi infeksiya populyatsiyasi oʻzgarganligini qayd etgan. Bolada dastlabki virusdan farqli yangi shtamm borligi maʼlum boʻlgan.

Lund universiteti shifoxonasi akusher-ginekologi Mexren Zaygam buni koronavirusning gʻayrioddiy sharoitlarda, yaʼni, onadan bolaga u tugʻilishidan oldin oʻtishi bilan bogʻliq birinchi genetik oʻzgarish, deya baholagan. Mutaxassisning qayd etishicha, viruslarning mutatsiyasi tez-tez uchrab turadi, ammo A107G nomini olgan yangi shtamm bola tugʻilganidan besh kun oʻtgach vujudga kelgan. Virusning oʻzgarishi esa chaqaloqning ona qornidagi hayotidan keyin yangi tashqi olam bilan muloqotga kirishgani bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Taʼkidlanishicha, ona koronavirusni yengil shaklda oʻtkazgan. Tugʻruqdan toʻrt kun oʻtib, toʻliq tuzalgan, lekin chaqaloq belgilangan muddatdan oldin tugʻilgani sabab bir necha kun davomida shifokorlar nazorati ostida boʻlgan. Keyinroq chaqaloqda virusga qarshi antitanachalar yuzaga kelgan va kasallik jiddiy asoratlarsiz kechgan. Koronavirusdan himoyani ona suti emas (sut tarkibida antitanachalar aniqlanmagan), balki, bolaning immun tizimi mustaqil ravishda taʼminlagan[7].

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti hisoboti[tahrir]

Xitoyning Uxan shahrida 2021-yilning yanvar–fevral oylarida tadqiqot o‘tkazgan Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) mutaxassislari koronavirusning kelib chiqishi borasida aniq xulosaga kela olmadi.

koronavirusning odamga tabiiy manbadan yoki potensial oraliq tashuvchidan yuqqani borasida aniq ma’lumot berilmagan. Shu bilan birga, xastalikni yuqtirib olishning bir qator potensial yo‘llariga ishora qiluvchi dalillar mavjudligi qayd etilgan.

O‘z navbatida, koronavirusning oraliq tashuvchisi sifatida qorako‘zan, quyon, uy mushugi hamda boshqa hayvonlar keltirilgan. Uxandagi «Xuananm» bozorining SARS-CoV-2 tarqalishiga asosiy sababchi bo‘lgan yoki bo‘lmaganiga ham aniqlik kiritilmagan. Chunki kasallikning dastlabki holatlari boshqa bozorlarda, ba’zilari esa hatto ulardan tashqarida ham qayd etilgan. Mutaxassislar, shuningdek, odamlar aynan qachondan SARS-CoV-2 bilan kasallana boshlaganini aniqlay olmagan.

«SARS-CoV-2’ning kelib chiqishi qayerdan boshlanganini aniqlash — hamon dolzarb masala. Virus birinchi bo‘lib Uxan shahrida o‘tkir pnevmoniya tarqalishining sababi sifatida aniqlangan bo‘lsa-da, ilk holatlarning qayerda qayd etilgani hali ham noaniq», deyilgan hisobotda[8].

Koronavirus umrbod yuqtirib olingan holat[tahrir]

Amerikalik shifokorlar koronavirusni bir umrga yuqitirib olishning birinchi holatlarini qayd etdi. Janubiy Kaliforniya universiteti tadqiqotchilari tomonidan leykemiya bilan ogʻrigan uch bemorda — yosh yigit, maktabgacha yoshdagi bola hamda qizda koronavirus asoratlari 6 oydan koʻproq vaqt davomida saqlanib qolgani aniqlangan.

Mutaxassislarning fikriga koʻra, immun tizimi ishdan chiqqan odamlar koronavirus infeksiyasiga juda zaif boʻladi. Organizmda doimiy ravishda virus borligi esa yangi mutatsiyalarning xastalikka qarshi ishlab chiqiladigan antitanachalarni yengib chiqish ehtimolini oshiradi[9].

Qoʻshimcha maʼlumot[tahrir]

Havolalar[tahrir]

Manbalar[tahrir]

  1. „Коронавирусдан кейинги белгилар қачон бутунлай йўқолиши маълум бўлди“. Bugun.uz. 9-Iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2021 йил 28 февраль.
  2. „Коронавирусдан соғайганлар ҳам вакцина қабул қилиши керакми? Мутахассис жавоб берди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 10 март.
  3. „Испаниялик олимлар коронавируснинг ижобий аломатини аниқлади“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 16 март.
  4. „Организмдаги юқори антитаначалар кўрсаткичи коронавирусга қайта чалинишдан ҳимоя қилмаслиги аниқланди“. Bugun.uz. 13-Iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2021 йил 2 март.
  5. „Ўзбекистонда коронавирус беморлари вакцинациядан олдин антитаначалари миқдорини аниқлаши шартми?“. Bugun.uz. 12-Iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2021 йил 25 май.
  6. „Коронавирусдан соғайганлар ҳам вакцина қабул қилиши керакми? Мутахассис жавоб берди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 10 март.
  7. „Швецияда туғилган чақалоқда коронавируснинг янги мутацияси аниқланди“. Bugun.uz. 13-Iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2021 йил 3 март.
  8. „ЖССТ коронавируснинг келиб чиқиши тўғрисидаги ҳисоботни эълон қилди“. Bugun.uz. Qaraldi: 31-Mart 2021-yil.
  9. „Коронавирусни умрбод юқтириб олиш билан боғлиқ биринчи ҳолатлар қайд этилди“. Bugun.uz. 13-Iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2021 йил 4 март.