Jeet Kune Do

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jeet Kune Do logotipi

Jeet Kune Do[lower-alpha 1] - bu jang san'ati ustasi Bryus Lining shaxsiy falsafasi va tajribasidan yuqori tasirlangan va moslashtirilgan eklektik jang san'ati falsafasi hisoblanadi.

Umumiy nuqtai nazar va falsafa[tahrir | manbasini tahrirlash]

Jeet Kune Do qurolsiz jang va o'zini himoya qilish tajribasiga asoslanib, Bryus Li tomonidan ishlab chiqilgan. Dastlab, Li Wing Chunni o'rgangan, shuningdek, jang san'atining boshqa turlarini o'rgangan va 1962-yilda Jun Fan Gung Fu[lower-alpha 2] deb nomlangan jang san'atini rasmiylashtirgan. Biroq, taxminan 1964-yilda, Vong Jek-man bilan uchrashgandan so'ng, Li o'zini tizimlashtirilgan jang san'atlari bilan bog'lash xatosini tushundi.[1][2] Shundan so'ng, Li jang san'ati bilan shug'ullanish usulini yaxshilash uchun ishtiyoq bilan izlanishni boshladi. 1965-yilda u Jeet Kune Doning asosiy tushunchasini bayon qildi.[3]

U barcha uslublardagi cheklovlarni baham ko'radigan boshqa uslub yaratishni hohlamay, o'zi yaratgan jarayonni izohlab beradi.

Bryus Li Ving Chun grandmaster Ip Man bilan

Lining ta'kidlashicha, uning kontseptsiyasi tizimni yaratish uchun bir-birining ustiga ko'proq narsalarni qo'shmaydi, balki ulardan eng yaxshisini tanlaydi. Chan buddizmidan olingan Li metaforasi doimo bir piyola suv bilan to'ldirish va keyin uni bo'shatish bo'lib, Lining "foydasiz narsalarni tashlash" falsafasini tasvirlash uchun ishlatilgan[4].

Li an'anaviy shaklga asoslangan jang san'atlarini oldindan tuzilgan imkoniyatlar, shakllar va usullarga e'tibor qaratuvchi yoki cheklovchi va eng yomoni, tartibsiz ravishda o'zini o'zi ixota qilish holatlarida samarasiz deb hisoblardi. Li haqiqiy jang jonli va dinamik ekanligiga ishonib harakat qildi[5].

Jeet Kune Do dinamik bo'lib, o'z amaliyotchilariga jonli jangning doimiy o'zgarishlari va tebranishlariga moslashishga imkon berish uchun yaratilgan. Uning fikricha, bu qarorlar "haqiqiy jang" va/yoki "to'liq sparring" kontekstida qabul qilinishi kerak va faqat shu muhitda amaliyotchi amalda qo'llashga loyiq texnikani ko'rishi mumkin[6].

Prinsiplar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ko'pgina boshqa jang san'atlaridan farqli o'laroq, Jeet Kune Do sobit yoki naqshli emas. Buning o'rniga, bu rahbarlik tamoyillariga ega bo'lgan kontseptsiyaga asoslangan falsafa. Jeet Kune Do atamasi 1967-yilda Bryus Li tomonidan o'zining jangovar ifodasiga nom qo'yish maqsadida ishlab chiqilgan va qo'llanilgan. Li o'z san'atiga nom qo'yish bilan kurashdi, chunki u doimo uning mohiyatini kristallanishning har qanday turidan (va shu bilan cheklanishdan) uzoqlashdi, ammo unga qandaydir aniq tarzda murojaat qilish zarurati g'alaba qozondi va Leet Kune Do tug'ildi. Raqibingizning texnikasini yoki uning maqsadini anglash bo'ladimi, JKD uchun anglash g'oyasi muhim ahamiyatga ega. Asosiy rahbarlik tamoyillari: soddalik, to'g'ridan-to'g'rilik va erkinlik (shaklsiz shakl)[7].

Quyida Li Jeet Kune Doga kiritilgan tamoyillar to'liq holatda keltirilgan[8]. U universal jangovar harakatlarda o'z-o'zidan ravshan ekanligini va ularga rioya qilinsa, jangovar muvaffaqiyatga olib kelishini anglab yetdi. Ayniqsa, "to'rtta jang maydoni" ning har biri bilan tanishish "total" jang san'ati ustasi bo'lishda muhim imkoniyat yaratib berdi. 

JKDning fikricha, eng yaxshi mudofaa kuchli hujumdir, shuning uchun "mushtni ushlab turish" printsipi. Biror kishi boshqa qo'l bilan hujum qilishi uchun hujumchi nishonga yaqinlashishi kerak. Bu maqsadli shaxsga hujum harakatini "to'xtatib turish" imkoniyatini beradi. Qo'lga olish printsipi haqiqiy jismoniy hujumni ushlab qolishdan ko'ra ko'proq qo'llanilishi mumkin; og'zaki bo'lmagan ishoralar (raqib bexabar bo'lishi mumkin bo'lgan nozik harakatlar) ham idrok etilishi yoki "to'xtatilishi" mumkin va shu bilan o'z manfaati uchun ishlatilishi mumkin. JKD amaliyotchilariga o'zlarining jangovar repertuarlarini tartibga solishda yordam beradigan "hujumning beshta usuli" toifalari JKDning haqoratli ta'limotlarini o'z ichiga oladi. Himoya paytida hujum qiladigan yagona suyuqlik harakatlari kontseptsiyasiga asoslangan “Toʻxtash va zarbalarni toʻxtatish” va “Bir vaqtning oʻzida zarba berish va mushtlash” tushunchalari (epi fextavonie va Wing Chun kabi tizimlarda) JKDning himoyaviy ta’limotlarini tashkil qiladi. Ular qurolsiz janglar uchun o'zgartirildi va ushlab turish tamoyilini to'ldirish uchun Li tomonidan JKD tizimiga kiritildi. 

Pozitsiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

U Chak Norrisga qarshi kurashgan Ajdaho yo'li kabi filmdagi ko'plab jang sahnalarida ko'rilgan. Uning zarbalari o'ng qo'lidan kelib, ko'plab yordamchilari bilan ergashdi. Muaytayda ko'rinadigan umumiy tekshirish o'rniga, Bryus potentsial zarbani to'sish uchun oyoqning qiya zarbasidan foydalanadi. Ushbu uslub jeet tek ("to'xtash zarbasi" yoki "to'xtatuvchi zarba") deb ataladi.[9] U ko'plab boshqa tizimlarda topilgan boshqa mudofaa tushunchalarini qabul qildi, masalan, g'arbiy boksdan sirpanish va dumalash va kung fu kabi Sharq jang san'atlarida topilgan bilak bloklari.

Footwork[tahrir | manbasini tahrirlash]

Lining chaqqon va epchil sakrashga o'xshash oyoq harakati uning televizion kinolarida ko'rish mumkun. Ushbu uslub Muhammad Alining boksdagi pozitsiyasidan andoza qilib olingan[10]. Bu oyoqda erishiladigan natijaga arqon yordamida mashq qilish orqali erishish mumkin, chunki arqondan sakrash bu chaqqon va sakrash harakatiga taqlid qiladi, bu dushmanning zarbasidan aylanib chiqish va undan uzoqlashishning tezkor usulidir. Oyoq harakati ham qilichbozlikdan o'z ta'siriga ega.[11]

Straight lead[tahrir | manbasini tahrirlash]

Li to'g'ridan-to'g'ri himoya Jeet Kune Do zarbasining eng ajralmas qismi ekanligini his qildi va shunday dedi: "Etakchi tekis zarba - Jeet Kune Do'dagi barcha zarbalarning asosidir".[12] To'g'ri yo'nalish kuch zarbasi emas, balki tezlik uchun tuzilgan zarbadir. To'g'ridan-to'g'ri himoya har doim engil harakat bilan bo'shashmasdan ushlab turilishi kerak, deb ishoniladi, chunki bu uning tezligini oshiradi va uni ko'rish va blokirovka qilishni qiyinlashtiradi. Tezlik mushtning bir oz choʻzilganligi, uni nishonga yaqinlashtirishi va uning aniqligiga oʻrta chiziqdan toʻgʻri oldinga otilgan zarbadan erishilishi bilan bogʻliq. Qo'rg'oshinni ushlab turish va erkin va oson tashlab yuborish kerak, faqat zarbadan keyin mahkamlanadi va zarbani kuchaytiradi. Zımba bir necha burchak va darajadan tashlanishi mumkin.[13] 

Non-telegraphed punch[tahrir | manbasini tahrirlash]

Lining fikricha, portlovchi hujumlar, maqsad belgilarisiz, eng samarali bo'lgan. Uning ta'kidlashicha, hujumlar raqibni himoyasiz ushlab turishi, ularni muvozanatdan chiqarib tashlashi va keyingi hujumlardan himoyalana olmasligini ta'kidladi. "Buning orqasida turgan tushuncha shundan iboratki, siz hech qanday ogohlantirishsiz zarbani boshlasangiz, masalan, elkangizni taranglashtirsangiz yoki oyog'ingizni yoki tanangizni harakatga keltirsangiz, raqibning reaksiyaga kirishishi uchun etarli vaqt bo'lmaydi", deb yozgan Li.[14] Muhimi shundaki, inson tanasini va qo'llarini bo'shashtirishi kerak, qo'llarini bir oz to'qib, faqat ta'sirlanganda taranglashadi. Li JKD hujumlarini boshlash uchun hech qanday harakatlanishni yoki "tayyor pozalarni" olishni xohlamasdi. Uning tushuntirishicha, zarba berishdan oldin har qanday tebranish yoki engil harakatlarga yo'l qo'ymaslik kerak, chunki ular raqibga nima rejalashtirilayotgani haqida ishora yoki maslahatlar beradi, keyin esa hujumga tayyorgarlik ko'rayotganda birinchi bo'lib zarba bera oladi. Shunday qilib, telegrafsiz harakat Jeet Kune Do falsafasining muhim qismi hisoblanadi.[15]

Beshta hujum usuli[tahrir | manbasini tahrirlash]

JKD ning asl beshta hujum usuli:

  1. Oddiy burchakli hujum yoki oddiy to'g'ridan-to'g'ri hujum (SAA yoki SDA)
  2. Kombinatsiyalangan hujum (ABC)
  3. Progressiv bilvosita hujum (PIA)
  4. Immobilizatsiya hujumlari (IA)
  5. Chizma orqali hujum (ABD)

Markaziy chiziq[tahrir | manbasini tahrirlash]

Wing Chun markaz chizig'i.
Wing Chun markaziy chizig'idan zarba berish.
Markaziy chiziq uchburchakning balandligi sifatida ifodalanishi mumkin.
Uchburchakning yelkalari bilan mexanik bog'lanishning animatsiyasi markaz chizig'ini himoya qilish muhimligini ko'rsatadi.  .

Markaziy chiziq tik turgan inson tanasining markazi bo'ylab vertikal ravishda chizilgan xayoliy chiziq bo'lib, to'g'ridan-to'g'ri tananing oldidagi bo'shliqni anglatadi. Agar polga teng yonli uchburchak chizilsa, o'sha chiziq uning tanasi asosini tashkil qiladi va qo'llari uchburchakning teng oyoqlari ko'rsatishga ishora qilmoqda, u holda h ishorasi(uchburchakning balandligi) markaz chizig'i hisoblanadi. Barcha hujumlar, himoya va oyoq harakatlari raqibning markaziy chizig'iga kirishda o'z markaz chizig'ini himoya qilish uchun nazarda tutilgan holatni ifodalaydi. Li bu nazariyani JKDga Sifu Ip Manning Wing Chun asaridan manbasi sifatida foydalanib kiritdi[16]. Shu asosida bir qancha yangiliklarmi o'rgandi

Markaziy chiziq uchun uchta ko'rsatma:

  • Markaziy chiziqni boshqaradigan kishi jangni boshqaradi.
  • Raqibni nazorat qilish va ekspluatatsiya qilishda o'zingizning markaz chizig'ingizni himoya qiling va saqlang.
  • Markaz chizig'ini egallab boshqaring.

Ushbu tushuncha shaxmatning strategik o'yinida markaziy kvadratlarni nazorat qilish bilan chambarchas bog'liqdir. Bu kontseptsiya tabiiy ravishda xiangqida (Xitoy shaxmatida) mavjud bo'lib, u yerda o'yin taxtasida "X" belgisi ham o'yinchilarning oldidda tayyorlanadi[17].

Mashhur amaliyotchilar[tahrir | manbasini tahrirlash]

 

Yana qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Jit Kune Doning Tao
  • Bryus Lining kurash usuli
  • Xitoy Gung Fu: O'z-o'zini himoya qilishning falsafiy san'ati
  • Bryus Li filmografiyasi
  • Bryus Li kutubxonasi
  • Bryus Li tomonidan olingan mukofotlar va unvonlar ro'yxati
  • Brutseploitatsiya
  • Bryus Li (komikslar)

Eslatmalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. (Andoza:Cjkv; Andoza:IPAc-yue), or "The way of the intercepting fist" in Cantonese, abbreviated JKD
  2. As in Gung Fu of Jun-fan, which was Bruce Lee's birthname.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Dorgan, Michael.
  2. Rossen. „Bruce Lee: The Time Bruce Lee Was Challenged to a Real Fight“. Mental Floss (10-avgust 2015-yil). 11-iyul 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-iyul 2016-yil.
  3. https://www.blurb.com/b/10483726-original-jeet-kune-do-quarterly-magazine-issue-11 "Exclusive Interview Original Bruce Lee Student James French"
  4. Pollard, Maxwell. In Kato's Gung-fu Action is Instant. Black belt magazine, November 1967 — 14–20 bet. 
  5. Lee, Linda (1975), The Tao of Jeet Kune Do, Ohara Publications Inc., ISBN 0-89750-048-2 
  6. Lee, Linda (1975), The Tao of Jeet Kune Do, Ohara Publications Inc., ISBN 0-89750-048-2 Lee, Linda (1975), The Tao of Jeet Kune Do, Ohara Publications Inc., ISBN 0-89750-048-2
  7. „Jeet Kune do“.
  8. Hochheim, W. Hoch (January 1995), "The Maze of Jeet Kune Do", Black Belt Magazine (Rainbow Publications) 33 (1): 110, https://books.google.com/books?id=FdIDAAAAMBAJ 
  9. Instructors Confidential Manual Supplemental Handbook. Dorrance Publishing — 98 bet. ISBN 978-1-4349-4062-9. 
  10. The Legendary Bruce Lee Vaughn: . Black Belt Communications, 1986 — 127 bet. ISBN 978-0-89750-106-4. 
  11. „Bruce Lee Footwork and Muay Thai“. Learn and Train Muay Thai and Martial Arts without Access to a Gym or Instructors. Qaraldi: 27-aprel 2021-yil.
  12. Lee, Bruce. Tao of Jeet Kune Do. Valencia: Black Belt, 2011. 
  13. Lee, Bruce. Bruce Lee's Fighting Method. Valencia: Black Belt, 2008. 
  14. Lee, Bruce. The Tao of Jeet Kune Do. Ohara Publications, 1975 — 14 bet. ISBN 0897502027. 
  15. Lee, Bruce. Tao of Jeet Kune Do. Valencia: Black Belt, 2011. Lee, Bruce (2011).
  16. Argyridis, Panayiotis. The Principles Theories and Practice of Jun Fan Gung Fu/Jeet Kune Do Vol.1. Xlibris Corporation, 12 October 2010 — 120–122 bet. ISBN 978-1-4535-0635-6. 
  17. Argyridis, Panayiotis. The Principles Theories and Practice of Jun Fan Gung Fu/Jeet Kune Do Vol.1. Xlibris Corporation, 12 October 2010 — 120–122 bet. ISBN 978-1-4535-0635-6. Argyridis, Panayiotis (October 12, 2010).
  18. Combs, Roger (2004), "Emerson Knives", Knives Illustrated, 18 (2): 36–41, 65–69
  19. Emerson, Ernie. „IMB Academy News“. IMB Academy. Qaraldi: 20-fevral 2007-yil. „I first met Richard Bustillo as a fledgling student at the Filipino KALI Academy in Torrance, California in the 1970s. I had moved from Northern Wisconsin just to train at what was at the time the only full-contact fighting school in the world. This was a fighter's school and needless to say I was more than a little intimidated at our first encounter. After all, here I was in a school filled with some of Bruce Lee's original equipment in front of someone who had trained with Bruce.“.
Manba xatosi: <ref> tag with name "Chu1991Cheung2001" defined in <references> is not used in prior text.

Bibliografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]