Qilichbozlik

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Qilichbozlik — sport turi, qoida asosida tigʻli sport qurollari — rapira, sablya, shpaga vositasida yakkama-yakka oʻtkaziladigan musobaqa. Sportchilar maxsus toʻrli niqob, himoya vositasi bor oq kiyim va qoʻlqop kiyadi. Berilgan sanchish(ukol) larni qayd etish uchun rapira va qilich musobaqasida kiyim, shamshir musobaqasida shamshirning oʻzi elektron tizimga ulanadi. Rapira (uz. 110 sm; ogʻirligi 500 g) musobaqasida kiyilgan metall nimchaga, qilich (105 sm; 500 g) musobaqasida gavdaning beldan yuqori qismiga, shamshir (110 sm; 770 g) musobaqasida gavdaning barcha qismiga turtki beriladi. Musobaqalar eni 2 m, uz. 14 m yoʻlaqda 3 min.dan 3 davra (tanaffus 1 min.dan) 5—15 turtkigacha olib boriladi. Davrada hisob teng boʻlib qolsa, qurʼa tashlanadi va qoʻshimcha belgilangan 1 min. vaqt ichida birinchi turtki bergan sportchi gʻolib sanaladi. Agar tomonlar turtki bera olmasa, gʻolib tashlangan qurʼaga koʻra aniqlanadi.

0408 USA Olympic fencing.jpg

Q. qadimdan kishilik jamiyati turmush tarzining bir qismi boʻlgan, sport turi sifatida esa 15—16-asrlardan Ispaniya va Italiyada shakllana boshlagan. 1517 yil italiyalik A.Marotssi Q. boʻyicha ilk oʻquv qoʻllanmasini yaratdi. 17-asr oxirlarida Fransiyada Q. qoidalari ishlab chiqildi va musobaqalar oʻtkazildi. 1896 yildan Q. olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritilgan. 1913 yilda Xalqaro Q. federatsiyasi (Gʻ1E) tuzildi, unga 120 davlat (Oʻzbekiston 1992 yildan) aʼzo (2005). 1937 yildan Q. boʻyicha jahon chempionati oʻtkazib kelinadi. Q. AQSH, Vengriya, Germaniya, Italiya, Polsha, Rossiya, Ruminiya, Fransiya, Xitoy kabi davlatlarda keng rivojlangan.

Oʻzbekistonda Q. sport turi sifatida 20-asrning 50-yillaridan ommalashdi. 1954 yildan Q. boʻyicha Oʻzbekiston chempionati oʻtkaziladi. Respublikada Q.ning rivojlanishida Kseniya tojiyeva, Iosif Markin, Dmitriy Itsenko, Poʻlat Abdurazzoqov, Igor Artishkin, Shavkat Turdiqulov kabi murabbiylar katta hissa qoʻshishdi. Sobir Roʻziyev, Aleksandr Paraxin, Vitaliy Logvin, Valeriy Zaxarevich, Svetlana Filimonova, Anisa Petrova, Baxtiyor Gʻaniyev, Dilorom Karimqulova singari qilichbozlar olimpiada oʻyinlari, jahon chempionati va boshqa nufuzli musobaqalarda sovrindor boʻlishgan. Hozirgi kunda Oʻzbekistondagi 13 ta Q.ka ixtisoslashgan bolalar-oʻsmirlar sport maktabi va toʻgaraklarda 46 nafar murabbiy qoʻl ostida 648 kishi (189 nafari ayol) Q. bilan shugʻullanadi (2005).

Ad:. Tishler D. A., Bulochka K. T., Fextovaniye, M., 1967; Abdurasulova G. B., Siddikov M. E., Kniga trenerov po fextovaniyu, T., 1991.