Jaz

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Jaz (ing . jazz) — professional musiqa turi, zamonaviy ommabop, xususan estrada musiqasittt asosiy uslubiy manbalaridan biri. 19-a. oxiri — 20a. boshlarida Afrika va Yevropa musiqa madaniyatining elementlari bir-biriga qoʻshilishi natijasida Nyu-Orlean afroamerikaliklari ijodida yuzaga kelgan. Afrika xalklari folklorining belgilari — bir yoʻla turli usullarning yangrashi, deyarli har gal oʻzgarib turuvchi asosiy kuyning koʻp takrorlanishi, oʻziga xos nolalarga boyligi, hayajonli kuylash uslubi, muayyan yoʻnalishdagi ijroviy badihagoʻylik — J.ning tub xususiyatlariga aylangan.

Dastlab 7—8 sozandadan iborat ansambl qatnashchilari yaratgan va oʻzlari ijro etgan asarlar J. yoki "jazband" deb atalgan. J. asoschilari L.S. Armstrong , J.K. Oliver, J. Dode, E. K. Ori, J.R.Morton va b. ana shunday ansambllarning rahbari boʻlgan. Keyinchalik ularga taklidan diksilend guruhlari paydo boʻlib, J. sanʼatini Amerika va Yevropa mamlakatlarida targʻib etgan. 1930-y.largi "sving" (D. Ellington, U. K. Beysi), 40-y.lari "bibop" (Ch. Parker, D. D. Gillespi), keyinchalik "kul" (M. Deyvis) va b. uslublar yuzaga kelgan, yirik J. orkestrlar tashkil topgan. B. Gudmen (1962 y. Toshkentda oʻz orkestri bilan gastrolda boʻlgan), G. Miller va J. Koltreyn (AQSH), J. Dankvort (Angliya), M. Legran (Fransiya), K. Vlax va G. Brom (Chexoslovakiya), K. Edelxagen (Germaniya), K. Komeda (Polsha), A. Sfasman, L.

Utyosov, O. Lundstrem (Rossiya) mashhur J. orkestrlarining asoschilaridir. Oʻzbekistonda J. musiqasi 1940-y.

larning 2-yarmida yuzaga kela boshlagan. Toshkent, Samarqand, Fargʻona, Andijon kabi shaharlarning kinoteatr, madaniyat saroyi, shahar bogʻlarida D. Sokolov, A. Pozdnyakov, M. Azatyan va b. rahbarligida tashkil topgan musika ansambllari J. va estrada musiqasi namunalarini ijro etgan. 1958 y.da Oʻzbekiston estrada orkestri, 1963 y.da Oʻzteleradio qoshida Estradasimfonik orkestrlarning tarkib topishi J. rivoji uchun turtki boʻlgan. Bunda ayniqsa A. Kroll, A. Malaxov, Ye. Jivayev kabi dirijyorlarning qoʻshgan hissasi salmokli boʻlgan. "Namanganning olmasi" (Sh. Ramazonov), "Qiz bola" (E. Solihov) qoʻshiqlarining J. uslubida qayta ishlangan variantlari, A. Malaxovning oʻzbek ohang va usullaridan foydalnib yozilgan "Yulduz doirasi", "Qora koʻzlar" orkestr asarlari milliy J. musikasining ilk namunalaridandir. J. musikasi keyingi davrda ham taraqqiy etdi. 1968 y.da Toshkentda 1-J. musiqasi festivali boʻlib oʻtdi; 1977, 1978, 1984 y.lari Fargʻonada J. musiqasi xalqaro festivallari oʻtazilgan; mazkur shaharlarda J. klublari, Buxoro, Navoiy va b. shaharlarda J. guruxlari tashkil topgan. Bulardan E. Qalandarov, S. Gilyov ("Inter"), L. Otabekov ("Sato"), B. Smetanov ("Raduga"), G. Kapriyelov ("Osiyo") rahbarligidagi guruxlar xalqaro J. festivali va estrada tanlovlarida sovrinli urinlarga ega boʻldilar. Hozirda J. musiqasi ijrochilaridan "Oʻzbeknavo" qoshidagi B. Zokirov nomidagi estrada orkestri (Ye. Jivayev), Toshkent davlat konservatoriyasining big bendi (jaz orkestri) (B. Murtazayev), G. Bugdanov, A. Xabirxanov rahbarligidagi guruxlar faoliyat kursatmokda. Oʻzbekiston J. musikasi namunalari "Melodiya" firmasi tomonidan gramplastinkaga yozilgan: "Sharq syuitasi" (Toshkent J. klubi guruhi), "Efsane" ("Sato" guruhi) va b.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar[tahrir]