Fawzia Fuad (misr malikasi)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Malika Favziyasi (1921-yil 5-noyabr — 2013-yil 2-iyul), Favziya Chirine nomi bilan ham tanilgan, Misr malikasi boʻlib, Eron shohi Muhammad Rizo Pahlaviyning birinchi xotini Eron malikasi boʻlgan.

Favziya Ismoilning yettinchi oʻgʻli Fuad I ning qizi edi. Uning 1939-yilda Eron valiahd shahzodasi bilan nikohi siyosiy kelishuv edi. Misrning Yaqin Sharqdagi qudrati va taʼsirini mustahkamladi, shu bilan birga obroʻliroq Misr qirollik saroyi bilan hamkorlikda yangi Eron rejimiga hurmat olib keldi. Bu nikohada hech qachon sevgi boʻlmagan va Favziya 1945-yilda podshoh bilan ajrashgan (1948-yilgacha ajrim Eronda tan olinmagan), bu nikohdan tugʻilgan qizi malika Shahnoz Eronda tarbiyalanadi.

1949-yilda Favziya misrlik diplomat polkovnik Ismoil Chiringa turmushga chiqdi. Undan bir oʻgʻil va bir qizi bor edi.

Hayot[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bolalik va taʼlim[tahrir | manbasini tahrirlash]

Malika Favziya 1921-yil 5-noyabrda Misr va Sudan sultoni Fuad I (keyinchalik podshoh Fuad I) va uning ikkinchi rafiqasi Nazli Sabrining toʻngʻich qizi boʻlib, Iskandariyadagi Ras-el-Tin saroyida tugʻilgan.

Malika Favziya etnik jihatdan misrlik, uning sakkizinchi bobosi Muhammad Ali Poshodan tashqari, kelib chiqishi alban boʻlgan. Uning ona tomondan bobosi general-mayor Muhammad Sharif posho boʻlib, u Bosh vazir va Tashqi ishlar vaziri boʻlib ishlagan.

Uning opa-singillari Faiza, Faika va Fathiya va uning akasi Faruk[1] dan tashqari, u otasining malika Shvikarxon Afandi bilan oldingi nikohidan ikkita oʻgay ukalari bor edi. Malika Favziya Shveytsariyada tahsil olgan[2]va ona tili arab tilidan tashqari ingliz va fransuz tillarini ham yaxshi bilgan.[3]

Qirol Faruk va uning singillari

Uning goʻzalligi koʻpincha kino yulduzlari Hedi Lamarr va Vivien Lining goʻzalligi bilan taqqoslangan.

Nikoh[tahrir | manbasini tahrirlash]

Malika Favziyaning Eron valiahd shahzodasi Muhammad Rizo Pahlaviy bilan turmush qurishini uning otasi Rizo Shoh rejalashtirgan.[4] 1972-yil may oyida Markaziy razvedka boshqarmasining maxfiy hisobotida ittifoq siyosiy harakat sifatida tasvirlangan.[5] Nikoh sunniy qirol malika va shia qirolligi valiahd shahzodani birlashtirgani bilan ham ahamiyatli edi.[6] Eron armiyasiga oddiy askar sifatida kirgan, general boʻlish uchun koʻtarilgan dehqonning oʻgʻli Rizo Xon 1921-yilgi davlat toʻntarishida hokimiyatni qoʻlga kiritgan edi.

Rizoshohning shoh Farukga oʻz singlisini shahzoda Muhammad Rizoga turmushga berishga koʻndirish uchun yuborgan sovgʻalari misrliklarni hayratda qoldirmadi va Eron delegatsiyasi nikohni oʻtkazish uchun Qohiraga kelganida, misrliklar eronliklarni gastrol safariga olib ketishdi. „Muhtasham Ismoil“ nomi bilan mashhur boʻlgan Ismoil Posho tomonidan qurilgan saroylar ularga munosib shohona ulugʻvorlikni koʻrsatish uchun.[7] Qirol Faruk dastlab singlisini Eron valiahd shahzodasiga turmushga berishdan manfaatdor emas edi, biroq qirolning sevimli siyosiy maslahatchisi Ali Maher Posho uni Eron bilan nikoh ittifoqi Misrning islom olamidagi va Britaniyaga qarshi mavqeini yaxshilashiga ishontirdi.[8] Shu bilan birga, Maher Posho Farukning boshqa opa-singillarini Iroq qiroli Faysal II va Iordaniya amiri Abdullohning oʻgʻliga erga berish rejalari ustida ish olib bordi va Yaqin Sharqda Misr hukmronlik qiladigan blokni tuzishni rejalashtirdi.[9] Erondagi hayotga tayyorgarlik koʻrish uchun Favziyaga fors tilini oʻrgatish uchun oʻqituvchi tayinlangan.[7]

Fawzia+Reza

Misr malikasi Favziya va Muhammad Rizo Pahlaviy 1938-yilning may oyida unashtirilganlar.[10][11] Biroq, ular toʻydan oldin bir-birlarini faqat bir marta koʻrishgan.[12] Ular 1939-yil 15-martda Qohiradagi Abdin saroyida turmush qurishdi.[6][13] Qirol Faruk er-xotinni Misr boʻylab sayohatga olib chiqdi va ularga piramidalar, Al-Azhar universiteti va Misrdagi boshqa mashhur joylarni koʻrsatdi.[14] Eron zobitining oddiy formasini kiygan valiahd shahzoda Muhammad Rizo va Misr saroyining dabdabali boyligi va qimmatbaho kostyumlar kiygan mashhur Faruk oʻrtasidagi farq oʻsha paytda koʻp eʼtiborga olingan edi.[14] Toʻydan keyin qirol Faruk Abdin saroyida toʻyni nishonlash uchun yigirma xil taom tayyorladi.[15] Oʻsha paytda shahzoda Muhammad Rizo otasi Rizo Shohdan qoʻrqib yashagan Faruk esa oʻziga nisbatan ancha ishonchi ancha baland boʻlgan.[15] Shundan soʻng Favziya onasi qirolicha Nazli bilan birga poyezd bilan Eronga joʻnab ketdi, bu safarda elektr toki bir necha marta uzilib qolgan, bu ikki ayolni lagerga ketayotgandek his qilishiga sabab boʻlgan.[16]

Ular Eronga qaytib kelgach, toʻy marosimi ularning boʻlajak qarorgohi boʻlgan Tehrondagi Marmar saroyida takrorlandi.[3][12] Shahzoda Muhammad Rizo turkchani bilmasdi (Misr elitasining tillaridan biri, ikkinchisi fransuz tili) va malika Favziya faqat fors tilida „qobiliyatli“ deb taʼriflanganligi sababli, ikkalasi bir-birlari bilan fransuz tilida gaplashishdi.[7] Tehronga kelgach, Rizo Shoh Tehronning asosiy koʻchalarini bannerlar va arklar bilan bezatilgan va Amjadiye stadionida bayram oʻtkazdi, unda 25 000 nafar Eron elitasi sinxron akrobatika bilan ishtirok etdi, talabalar tomonidan bastani (Eron gimnastikasi), qilichbozlik, va futbol.[17] Toʻy kechki ovqati fransuzcha uslubda „Kaspiy dengizidan ikra“, „Consommé Royal“, baliq, parranda va qoʻzichoq goʻshti bilan kechki ovqat edi.[18] Favziya Rizo Xonni yoqtirmasdi, uni qamchi bilan yoki ot minib odamlarga hujum qilishga moyil zoʻravon va bezori odam deb taʼrifladi.[9] Misrda oʻsgan fransuz taomlaridan farqli oʻlaroq, malika Favziya ovqatni Eron saroyida topdi.[16] Xuddi shu tarzda Favziya Eron saroylarini Misrda oʻsgan saroylarga qiyoslab boʻlmasligini aytgan.[14]

Eron malikasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Nikohdan keyin malika Eron fuqaroligini oldi. Ikki yildan soʻng valiahd shahzoda surgun qilingan otasining oʻrnini egalladi va Eron shohi boʻldi. Eri taxtga chiqqanidan koʻp oʻtmay, qirolicha Favziya 1942-yil 21-sentabrdagi Life jurnalining muqovasida paydo boʻldi, uni Sesil Beaton suratga olgan va u uni „mukammal yurak shaklidagi yuzi va gʻalati tarzda rangpar, ammo oʻtkir koʻk koʻzlari“ uchun „Osiyo Venerasi“ deb taʼriflagan.[13] U Eronda yangi tashkil etilgan Homilador ayollar va bolalarni himoya qilish uyushmasiga (APPWC) rahbarlik qildi.

Eron shohi Muhammad Rizo Shoh Pahlaviy bilan uning bir farzandi bor edi:[19]

Nikoh muvaffaqiyatsiz boʻldi. Favziya Eronda juda baxtsiz edi va koʻpincha oʻz vatani Misrni sogʻinardi.[21] Favziyaning qaynonasi va qaynona opalari bilan munosabatlari ayniqsa shiddatli edi, chunki malika onasi va uning qizlari uni Muhammad Rizoshohning mehr-muhabbatlari uchun raqib deb bilishgan va ayollar doimo bir-birlari bilan janjallashib qolishgan.[22] Muhammad Rizoning opalaridan biri Favziyaning boshi ustidagi vazani sindirib tashladi.[23] Muhammad Rizo Shoh tez-tez Favziyaga xiyonat qilgan va 1940-yildan boshlab Tehronda boshqa ayollar bilan mashinada aylanib yurganini koʻrgan.[22] Ommabop mish-mishlarga koʻra, Favziya oʻz navbatida sportchi, kelishgan yigit deb taʼriflangan yigit bilan munosabatda boʻlgan, garchi uning doʻstlari bu shunchaki gʻiybat, deb taʼkidlamoqda.[23] Favziyaning kuyovi Ardeshir Zohidiy 2009-yilda eronlik amerikalik tarixchi Abbos Miloniyga bergan intervyusida mish-mishlar haqida shunday degan edi: „U ayol va hech qachon poklik va vafo yoʻlidan qaytmagan“.[23] 1944-yildan boshlab Favziya amerikalik psixiatr qoʻlida depressiyadan davolandi, sabab sifatida esa nikohi sevgisiz ekanligini va u Misrga qaytishni juda xohlayotganini aytgan.[24]

Qirolicha Favziya (oʻsha paytda Eronda hali imperator unvoni qoʻllanilmagan) 1945-yil may oyida Qohiraga koʻchib oʻtdi. Uning qaytishiga sabab, Tehronni zamonaviy, kosmopolit Qohiradan farqli oʻlaroq, rivojlanmagan deb hisoblagan.[25][26] U Tehronni tark etishidan biroz oldin Bagʻdoddagi amerikalik psixiatrdan muammolari uchun maslahat oldi.[27] Boshqa tomondan, Markaziy razvedka boshqarmasi xabarlariga koʻra, malika Favzia ojizligi sababli Shohni masxara qilgan va kamsitgan va bu ularning ajralishiga olib kelgan.[26] Shohning egizak singlisi Ashraf Pahlaviy oʻzining kitobida ajralish talabini Shoh emas, malika qoʻyganini taʼkidlaydi.[12] Favziya Erondan Misrga joʻnadi va shoh uni qaytishga koʻndirishga koʻp urinishlariga qaramay, u Qohirada qoldi.[28] Muhammad Rizo 1945-yilda Britaniya elchisiga uning onasi „qirolichaning qaytishiga asosiy toʻsiq boʻlsa kerak“, deb aytgan.[28]

Bu ajralish Eron tomonidan bir necha yil davomida tan olinmagan, ammo oxir-oqibat Eronda rasmiy ajralishni 1948-yil 17-noyabrda qirolicha Favziya Misr malikasi sifatidagi avvalgi maqomini qaytarib olgach keng ommaga eʼlon qilingan. Ajrashishning asosiy sharti Favziya qizini Eronda oʻsishi uchun qoldirilishi edi.[29][30] Darvoqe, qirolicha Favziyaning akasi qirol Faruk ham 1948-yilning noyabrida birinchi xotini Qirolicha Farida bilan ajrashgan.[30][31]

Ajralish haqidagi rasmiy eʼlonda „Fors iqlimi malika Favziyaning sogʻligʻini xavf ostiga qoʻygani va shu tariqa Misr podshosining singlisi bilan ajrashishga kelishib olingani“ haqida xabar berilgan. Boshqa bir rasmiy bayonotda, Shoh nikohning buzilishi „Misr va Eron orasidagi doʻstona munosabatlarga hech qanday taʼsir koʻrsata olmaydi“ deyilgan.[32] Favziya ajrashgandan keyin Misr sudini boshqargan.[25]

Malika Favzia Ismoil Chirin bilan

1949-yil 28-martda Qohiradagi Kubba saroyida malika Favziya polkovnik Ismoil Chiringa (yoki Shirin) (1919-1994) turmushga chiqdi, u Husayn Chirine bek va uning rafiqasi, malika Amina Bihruz Xon Afandining toʻngʻich oʻgʻli edi.[33][34] U Kembrijdagi Trinity kollejini bitirgan va bir marta Misrning urush va dengiz floti vaziri boʻlgan. Toʻydan keyin ular Qohiradagi Maadi shahridagi malikaga tegishli mulkda yashashdi.[34][35] Ular, shuningdek, Iskandariyaning Smouha shahridagi villada istiqomat qilishgan.[36] Birinchi turmushidan farqli oʻlaroq, Favziya bu safar sevib turmushga chiqdi. U polkovnik Chirine bilan turmush qurganidan Eron shohi bilan boʻlganidan koʻra baxtliroq deb taʼriflandi.[37]

Ularning ikkita farzandi, bir qizi va bir oʻgʻli bor edi:

  • Nadiya Chirine (1950-yil 19-dekabr, Qohira[38]- 2009-yil oktabr). U misrlik aktyor Yusuf Shabonga turmushga chiqdi (keyin ajrashdi).[36] Ikkinchi eri Mustafo Rashid edi. Uning har bir eridan bittadan ikkita qizi bor edi:
    • Sinay Shabon (1973-yil oktabrda tugʻilgan)[36]
    • Favzia Rashid
  • Husayn Chirin (1955-2016)

Favziya 1952-yilgi inqilobdan soʻng Misrda qirol Farukni taxtdab agʻdarilgandan keyin ham yashagan.[39] Malika Favziyaning oʻlimi haqida 2005-yil yanvarida xato xabar berilgan edi. Jurnalistlar uni qirol Farukning uch qizidan biri boʻlgan jiyani, malika Favziya Faruk (1940-2005) bilan adashtirib yuborishgan. Oʻzining keyingi hayotida malika Favziya Iskandariyada yashagan va u erda 2013-yil 2-iyulda 91 yoshida vafot etgan.[2].[40] Uning dafn marosimi 3-iyul kuni peshin namozidan keyin Qohiradagi Sayeda Nafisa masjidida oʻtkazildi.[41] U Qohirada ikkinchi erining yoniga dafn etilgan.[13] Oʻlimiga qadar u Misrda yashovchi Muhammad Ali sulolasining eng keksa aʼzosi edi.

Galereya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Meros[tahrir | manbasini tahrirlash]

Erondagi Favziobod shaharchasi 1939-yilda malika Favziya nomi bilan atalgan.[3] 1950-yilda Qohiraning Maadi shahridagi koʻchaga Amira Favzia koʻchasi deb nom berildi, ammo 1956-yilda Mustafo Kamel koʻchasi deb oʻzgartirildi.[42]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Nazli“. A Bit of History. Qaraldi: 15-avgust 2013-yil.
  2. 2,0 2,1 „Princess Fawzia Fuad of Egypt“. The Telegraph (5-iyul 2013-yil). Qaraldi: 16-iyul 2013-yil.
  3. 3,0 3,1 3,2 „Colorful Fetes Mark Royal Wedding that will Link Egypt and Persian“. The Meriden Daily Journal (13-mart 1939-yil). Qaraldi: 8-avgust 2013-yil.
  4. Camron Michael Amin. The Making of the Modern Iranian Woman: Gender, State Policy, and Popular Culture, 1865-1946. University Press of Florida, 1-dekabr 2002-yil — 137 bet. ISBN 978-0-8130-3126-2. 3-iyul 2013-yilda qaraldi. 
  5. „Centers of Power in Iran“. CIA (may 1972). Qaraldi: 5-avgust 2013-yil.
  6. 6,0 6,1 „Princess Fawzia of Egypt Married“. The Meriden Daily Journal. AP (15-mart 1939-yil). Qaraldi: 16-iyul 2013-yil.
  7. 7,0 7,1 7,2 Miliani, Abbas The Shah, London: Macmillan 2011 p. 63.
  8. Stadiem, William Too Rich, New York: Harper Collins, 1991 pp. 170-171.
  9. 9,0 9,1 Stadiem, William Too Rich, New York: Harper Collins, 1991 p. 171.
  10. Charmody, Diedre. „Nixon forth to see Shah“. The Leader Post (27-iyul 1973-yil). Qaraldi: 10-noyabr 2012-yil.
  11. Rizk, Yunan Labib (2–8-mart 2006-yil). „Royal mix“. Al Ahram Weekly. № 784. 25-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-iyul 2013-yil. {{cite magazine}}: sana parametriga berilgan qiymatni tekshirish lozim: |access-date=, |date= va |archivedate= (yordam)
  12. 12,0 12,1 12,2 „Earlier Marriages Ended in Divorce. Deposed Shah of Iran“. The Leader Post. AP (29-iyul 1980-yil). Qaraldi: 16-iyul 2013-yil.
  13. 13,0 13,1 13,2 Ghazal, Rym. „A forgotten Egyptian Princess remembered“. The National (8-iyul 2013-yil). Qaraldi: 16-iyul 2013-yil.
  14. 14,0 14,1 14,2 Miliani, Abbas The Shah, London: Macmillan 2011 p. 64.
  15. 15,0 15,1 Stadiem, William Too Rich, New York: Harper Collins, 1991 p. 176.
  16. 16,0 16,1 Stadiem, William Too Rich, New York: Harper Collins, 1991 p. 177.
  17. Miliani, Abbas The Shah, London: Macmillan 2011 pp. 64-65.
  18. Miliani, Abbas The Shah, London: Macmillan 2011 p. 65.
  19. Dagres, Holly. „When they were friends: Egypt and Iran“. Ahram Online (4-fevral 2013-yil). Qaraldi: 4-fevral 2013-yil.
  20. Jeffrey Lee. Crown of Venus. Universe, 1-aprel 2000-yil — 51 bet. ISBN 978-0-595-09140-9. 3-iyul 2013-yilda qaraldi. 
  21. Miliani, Abbas The Shah, London: Macmillan 2011 p. 90.
  22. 22,0 22,1 Miliani, Abbas The Shah, London: Macmillan 2011 p. 78.
  23. 23,0 23,1 23,2 Miliani, Abbas The Shah, London: Macmillan 2011 p. 139.
  24. Stadiem, William Too Rich, New York: Harper Collins, 1991 p. 278.
  25. 25,0 25,1 Steyn, Mark. „The Princess and the Brotherhood“. National Review Online (5-iyul 2013-yil). Qaraldi: 16-iyul 2013-yil.
  26. 26,0 26,1 Anderson, Jack. „CIA: Shah of Iran a dangerous ally“. St. Petersburg Times (11-iyul 1975-yil). Qaraldi: 16-iyul 2013-yil.
  27. Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named mjourtime
  28. 28,0 28,1 Miliani, Abbas The Shah, London: Macmillan 2011 p. 138.
  29. http://abnoosteam.ir
  30. 30,0 30,1 „Queens Lack Male Heirs, Lose Mates“. Pittsburgh Post Gazette. AP (19-noyabr 1948-yil). Qaraldi: 16-iyul 2013-yil.
  31. Bernard Reich. Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary. Greenwood Publishing Group, 1-yanvar 1990-yil — 188 bet. ISBN 978-0-313-26213-5. 16-iyul 2013-yilda qaraldi. 
  32. "2 Moslem Rulers let the man and wife divorce if they need to", The New York Times, 20 November 1948, page 1.
  33. „Princess Fawzia engaged“. The Indian Expree (28-mart 1949-yil). Qaraldi: 4-fevral 2013-yil.
  34. 34,0 34,1 „Princess Fawzia weds diplomat“. Meriden Record (29-mart 1949-yil). Qaraldi: 16-iyul 2013-yil.
  35. „Maadi's Ottomans“. Egy. Qaraldi: 17-iyul 2013-yil.
  36. 36,0 36,1 36,2 Sami, Soheir (4–10-iyun 1998-yil). „Profile: Youssef Shaaban“. Al Ahram Weekly. № 380. 22-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-iyul 2013-yil. {{cite magazine}}: sana parametriga berilgan qiymatni tekshirish lozim: |access-date=, |date= va |archivedate= (yordam) Arxivlandi 2012-12-22 Wayback Machine saytida.
  37. Stadiem, William Too Rich, New York: Harper Collins, 1991 p. 290.
  38. „Girl is born to Princess Fawzia“. Pittsburgh Post Gazette. AP (20-dekabr 1950-yil). Qaraldi: 5-fevral 2013-yil.
  39. „Shah's first wife Princess Fawzia dies in Egypt“. Dawn (3-iyul 2013-yil). Qaraldi: 3-iyul 2013-yil.
  40. „Princess Fawzia, Shah's first wife, dies in Egypt“. Reuters.
  41. „Death of Princess Fawzia“. Alroeya News (2-iyul 2013-yil). Qaraldi: 17-iyul 2013-yil.
  42. „Maadi Street Names“. Egy. Qaraldi: 9-avgust 2013-yil.