Kontent qismiga oʻtish

Christa McAuliffe

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Christa McAuliffe
Tavalludi
Sharon Christa Corrigan

2-sentyabr 1948-yil
Boston, Massachusetts, AQSH
Vafoti 28-yanvar 1986-yil(1986-01-28)
(37 yoshda)
Shimoliy Atlantika okeani
Fuqaroligi AQSh
Kasbi Oʻqituvchi, astronavt
Turmush oʻrtogʻi Steven J. McAuliffe
Bolalari 2 ta

Christa McAuliffe (talaffuzi: Krista Makaulif 1948-yil 2-sentyabr) - amerikalik oʻqituvchi va astronavt, u STS-51-L missiyasi chogʻida Space Shuttle Challengerda halok boʻlgan.

U 1970-yilda Framingham shtat kollejida taʼlim va tarix boʻyicha bakalavr, 1978-yilda Boui shtat universitetida nazorat va boshqaruv boʻyicha magistrlik darajasini[1] olgan. U 1983-yilda Nyu-Xempshirdagi Konkord oʻrta maktabida ijtimoiy fanlar oʻqituvchisi sifatida oʻqituvchilik lavozimini egalladi.

1985-yilda McAuliffe NASAning "Koinotda oʻqituvchi " loyihasiga 11 000 dan ortiq da'vogarlar orasidan tanlab olindi[2]. STS-51-L missiyasi a'zosi sifatida u eksperimentlar oʻtkazishni va Challengerdan ikkita saboq berishni rejalashtirgan. 1986-yil 28-yanvarda parvozdan 1 daqiqa 13 soniya o‘tib fazo kemasi parchalanib ketdi, natijada bortdagi barcha halok boʻldi. Uning oʻlimidan soʻng, uning sharafiga bir nechta maktablar nomlandi va 2004-yilda Kongressning fazoviy sharaf medali bilan taqdirlandi.

Yoshlik

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Corrigan 1948-yil 2-sentyabrda Bostonda irlandiyalik hisobchi Edward Christopher Corriganning (1922–1990) besh farzandidan eng kattasi sifatida tug‘ilgan[3]. Otasi kelib chiqishi Livanlik maronit edi[3]. McAuliffe livanlik tarixchi Philip Khuri Hittining katta jiyani edi[4]. U yoshligidan otasining ismi bilan tanilgan[5].

U tugʻilgan yili otasi Boston kollejida ikkinchi kursni tamomlagan edi[6]. Koʻp oʻtmay, u Bostondagi univermagda nazoratchi yordamchisi boʻlib ishga kirdi va ular Framingemga (Massachusets shtati ) koʻchib oʻtdilar. McAuliffe 1966-yilda Marian oʻrta maktabida oʻqidi va uni tugatdi[7]. U 1970-yilda Framingham shtat kollejida, hozirgi Framingem shtat universitetida bakalavr darajasini oldi. Yoshligida u Merkuriy loyihasi va Apollon Oyga qoʻnish dasturidan ilhomlangan.

1970-yilda u oʻzining oʻrta maktabidan beri tanish boʻlgan uzoq yillik sevgilisi, Virjiniya harbiy institutining 1970-yil bitiruvchisi Stiven J. McAaulifga turmushga chiqdi. Ularning Scott va Caroline ismli ikkita farzandi boʻlib, u vafot etganida, farzandlari mos ravishda toʻqqiz va olti yoshda edi[8].

McAuliffe Nyu-Xempshirdagi Konkord oʻrta maktabida oʻqituvchi boʻlgan.

U oʻzining birinchi oʻqituvchilik lavozimini 1970 -yilda Merilend shtatining Morningsayd shahridagi Benjamin Foulois oʻrta maktabida tarix oʻqituvchisi sifatida boshladi[9]. 1971-yildan 1978-yilgacha u Merilend shtatining Lanham shahridagi Tomas Jonson oʻrta maktabida tarix va fuqarolik fanidan dars bergan. Oʻqituvchilik bilan bir qatorda, u Merilend shtatidagi Bowie shtat universitetida ta'lim nazorati va boshqaruvi boʻyicha magistirlik darajasini tamomlagan[10]. 1978-yilda u Konkordga (Nyu-Xempshir ) koʻchib oʻtdi, Stiven Nyu-Xempshir Bosh prokurorining yordamchisi sifatida ishga qabul qilindi[6]. McAuliffe 1983-yilda Nyu-Xempshir shtatidagi Konkord shahrida 7 va 8-sinflarga Amerika tarixi va ingliz tilidan dars bergan[11].

Kosmosda oʻqituvchi loyihasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Parvoz oldidan mashgʻulot oʻtkazayotgan McAuliffe KC-135 " qusuq kometa " parvozi paytida vaznsizlikni boshdan kechirdi.
McAuliffe (chapda) va uning yordamchisi Barbara Morgan (oʻngda) Jonson kosmik markazining oshxonasida kosmik taomni sinab koʻrishmoqda, 1985-yil 10-sentyabr

1984-yilda Prezident Ronald Reygan "Koinotda oʻqituvchi " loyihasini e'lon qildi. NASA orbitada bo‘lganida talabalar bilan muloqot qila oladigan iqtidorli o‘qituvchi “oddiy odam”ni topmoqchi edi[6][9]. McAuliffe 11 000 dan ortiq ariza beruvchilardan biriga aylandi[12].

Men kosmik dasturga qoʻshila olmayman va astronavt sifatida hayotimni qayta boshlay olmayman, ammo oʻqituvchi sifatidagi qobiliyatimni tarix va kosmosga boʻlgan qiziqishlarim bilan bogʻlash imkoniyati mening dastlabki fantaziyalarimni amalga oshirish uchun noyob imkoniyatdir. Men hech qachon taslim boʻlmayman.

NASA oʻqituvchini kosmosga yuborish jamoatchilikning " Space Shuttle " dasturiga boʻlgan qiziqishini oshiradi[13][14][15]. Prezident Reyganning ta'kidlashicha, bu amerikaliklarga oʻqituvchilar va ta'lim oʻz mamlakatlarida muhim rol oʻynashini eslatadi[16].

Ta'lim sohasidagi davlat amaldorlarining notijorat tashkiloti boʻlgan Bosh Davlat Maktab Oʻqituvchilari Kengashi tanlov jarayonini muvofiqlashtirish uchun NASA tomonidan tanlangan edi[17]. Dastlabki da'vogarlardan 114 nafar yarim final ishtirokchilari shtat, hududiy va agentlik koʻrib chiqish komissiyalari tomonidan koʻrsatildi. McAuliffe Nyu-Xempshir shtati tomonidan nomzod qilib koʻrsatilgan ikki oʻqituvchidan biri edi[18].

Challenger ekipaji chapdan oʻngga: (oldingi qator) Maykl J. Smit, Dik Skobi, Ronald Makneyr ; (orqa qator) Ellison Onizuka, Christina McAuliffe, Gregori Jarvis va Judit Resnik

Finalchilar NASAning yuqori lavozimli amaldorlaridan tashkil topgan baholash qo‘mitasi tomonidan intervyu olindi va qo‘mita NASA ma’muriyati Jeyms M. Beggsga “Koinotdagi o‘qituvchi” loyihasi uchun asosiy va zaxira nomzodlar bo‘yicha tavsiyalar berdi. 1985-yil 19-iyulda vitse-prezident Jorj H.V. Bush bu lavozimga McAuliffe tanlanganini e'lon qildi.

Falokat va oqibatlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
McAuliffe va Barbara Morgan

1986-yil 28-yanvarda MakAuliffe STS-51-L ning boshqa olti ekipaj a'zosi bilan Challengerga oʻtirdi. 48,000 ft (14.630 km) balandlikda, kema parchalanib ketdi, natijada barcha yetti ekipaj a'zosi halok boʻldi[6][19].

2019-yilda Prezident Donald Tramp tomonidan imzolangan McAuliffe esdalik tangalari to‘g‘risidagi qonunni qabul qildi. Qonun loyihasi G‘aznachilik departamentiga “Christina McAuliffe xotirasiga 350 000 dollardan ortiq bo‘lmagan kumush tangalar chiqarishga” ruxsat beradi. Tangalar 2021-yilda zarb qilingan[20][21][22][23][24][25][26].

Ma'lumotnomalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qoʻshimcha oʻqish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Hohler, Robert T. (1986).
  2. ↑ "Teachers in Space: A Chronology". Education Week: Vol. 17, Issue 20, p.12. January 28, 1998. http://www.edweek.org/ew/articles/1998/01/28/20spacs1.h17.html. Qaraldi: January 9, 2009.Christa McAuliffe]]
  3. 1 2 Corrigan 2000, s. 21
  4. ↑ „20 Years Later... Remembering Lebanese American Astronaut Christa McAuliffe“. Lebanese Monthly Magazine (2006-yil fevral). 2009-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 12-yanvar.
  5. ↑ Burgess & Corrigan 2000, ss. 6–7
  6. 1 2 3 4 „The Crew of the Challenger Shuttle Mission in 1986“. NASA (2004-yil 22-oktyabr). 2008-yil 27-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 8-oktyabr.
  7. ↑ Corrigan 2000, s. 40
  8. ↑ Corrigan 2000, s. 123
  9. 1 2 Staff writer. „McAuliffe: Teacher on 'Ultimate Field Trip'“. The Washington Post (1986-yil 28-yanvar), s. A10. Qaraldi: 2009-yil 13-yanvar.
  10. ↑ „Christa McAuliffe 1948–1986“. Framingham State College – Henry Whittemore Library. 2010-yil 28-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 11-yanvar.
  11. ↑ Application for NASA Teacher in Space Program: Sharon Christa McAuliffe can be found in the Christa Corrigan McAuliffe Special Collections at Whittemore Library at Framingham State University „Archived copy“. 2013-yil 29-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 24-oktyabr.
  12. ↑ „The Challenger Story:Teacher in Space“. Challenger Center for Space Science Education. 2009-yil 25-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 13-yanvar.
  13. ↑ „On anniversary, some reflect on lessons learned“. NBC News. Associated Press (2006-yil 28-yanvar). Qaraldi: 2009-yil 19-mart.
  14. ↑ Vaughan, Diane. The Challenger launch decision: risky technology, culture, and deviance at NASA. Chicago, IL: University of Chicago Press, 1996 — 16-bet. ISBN 0-226-85176-1. 
  15. ↑ „Chapter VIII: Pressures on the System“. Report of the PRESIDENTIAL COMMISSION on the Space Shuttle Challenger Accident. NASA (1986-yil 6-iyun). Qaraldi: 2009-yil 19-mart.
  16. ↑ „Remarks at a Ceremony Honoring the 1983–1984 Winners in the Secondary School Recognition Program“. The American Presidency Project (1984-yil 27-avgust). Qaraldi: 2009-yil 19-mart.
  17. ↑ „SPACE SHUTTLE MISSION STS-51L Press Kit“ 22–25. NASA (1986-yil yanvar). Qaraldi: 2009-yil 16-mart.
  18. ↑ Travis. „An inspired choice for an extraordinary role“. Concord Monitor (2006-yil 26-yanvar). 2016-yil 3-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 16-mart.
  19. ↑ Kerwin. „Challenger crew cause and time of death“. NASA (1986). 2013-yil 3-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 1-mart.
  20. ↑ Hernandez. „US Mint begins distributing coin commemorating Christa McAuliffe“ (en). WMUR (2021-yil 18-mart). Qaraldi: 2021-yil 8-noyabr.
  21. ↑ News. „Dean Kamen issues 'call to action' to promote coins honoring Christa McAuliffe“ (en). UnionLeader.com. Qaraldi: 2021-yil 8-noyabr.
  22. ↑ „Silver dollar unveiled for fallen 'Teacher in Space' Christa McAuliffe | collectSPACE“. collectSPACE.com. Qaraldi: 2021-yil 8-noyabr.
  23. ↑ Andrew Sylvia. „Local dignitaries celebrate National Teachers' Day with Christa McAuliffe coin | Manchester Ink Link“ (en-US). manchesterinklink.com (2021-yil 5-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 8-noyabr.
  24. ↑ „Teacher and astronaut Christa McAuliffe to be honored by the United States Mint with silver dollar coin“. CNN (2019-yil 26-sentyabr). Qaraldi: 2019-yil 20-oktyabr.
  25. ↑ „S.239 - Christa McAuliffe Commemorative Coin Act of 2019“. US Congress (2019-yil 9-oktyabr). Qaraldi: 2019-yil 20-oktyabr.
  26. ↑ „United States Mint“. 2022-yil 8-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 8-oktyabr.
"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Christa_McAuliffe&oldid=6049104" dan olindi