Christa McAuliffe

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Christa McAuliffe
ChristaMcAuliffe.jpg
Tavalludi
Sharon Christa Corrigan

2-sentabr 1948-yil
Vafoti 28-yanvar 1986-yil(1986-01-28)
(37 yoshda)
Shimoliy Atlantika okeani
Fuqaroligi AQSh
Kasbi O'qituvchi, astronavt
Turmush oʻrtogʻi Steven J. McAuliffe
Bolalari 2 ta

Christa McAuliffe (talaffuzi: Krista Makaulif 1948-yil 2-sentyabr) - amerikalik oʻqituvchi va astronavt, u STS-51-L missiyasi chogʻida Space Shuttle Challengerda halok boʻlgan.

U 1970-yilda Framingham shtat kollejida taʼlim va tarix boʻyicha bakalavr, 1978-yilda Boui shtat universitetida nazorat va boshqaruv boʻyicha magistrlik darajasini[1] olgan. U 1983-yilda Nyu-Xempshirdagi Konkord o'rta maktabida ijtimoiy fanlar o'qituvchisi sifatida o'qituvchilik lavozimini egalladi.

1985-yilda McAuliffe NASAning "Koinotda o'qituvchi " loyihasiga 11 000 dan ortiq da'vogarlar orasidan tanlab olindi[2]. STS-51-L missiyasi a'zosi sifatida u eksperimentlar o'tkazishni va Challengerdan ikkita saboq berishni rejalashtirgan. 1986-yil 28-yanvarda parvozdan 1 daqiqa 13 soniya o‘tib fazo kemasi parchalanib ketdi, natijada bortdagi barcha halok bo'ldi. Uning o'limidan so'ng, uning sharafiga bir nechta maktablar nomlandi va 2004-yilda Kongressning fazoviy sharaf medali bilan taqdirlandi.

Yoshlik[tahrir | manbasini tahrirlash]

Corrigan 1948-yil 2-sentyabrda Bostonda irlandiyalik hisobchi Edward Christopher Corriganning (1922–1990) besh farzandidan eng kattasi sifatida tug‘ilgan[3]. Otasi kelib chiqishi Livanlik maronit edi[3]. McAuliffe livanlik tarixchi Philip Khuri Hittining katta jiyani edi[4]. U yoshligidan otasining ismi bilan tanilgan[5].

U tug'ilgan yili otasi Boston kollejida ikkinchi kursni tamomlagan edi[6]. Ko'p o'tmay, u Bostondagi univermagda nazoratchi yordamchisi bo'lib ishga kirdi va ular Framingemga (Massachusets shtati ) ko'chib o'tdilar. McAuliffe 1966-yilda Marian o'rta maktabida o'qidi va uni tugatdi[7]. U 1970-yilda Framingham shtat kollejida, hozirgi Framingem shtat universitetida bakalavr darajasini oldi. Yoshligida u Merkuriy loyihasi va Apollon Oyga qo'nish dasturidan ilhomlangan.

1970-yilda u o'zining o'rta maktabidan beri tanish bo'lgan uzoq yillik sevgilisi, Virjiniya harbiy institutining 1970-yil bitiruvchisi Stiven J. McAaulifga turmushga chiqdi. Ularning Scott va Caroline ismli ikkita farzandi bo'lib, u vafot etganida, farzandlari mos ravishda to'qqiz va olti yoshda edi[8].

McAuliffe Nyu-Xempshirdagi Konkord o'rta maktabida o'qituvchi bo'lgan.

U o'zining birinchi o'qituvchilik lavozimini 1970 -yilda Merilend shtatining Morningsayd shahridagi Benjamin Foulois o'rta maktabida tarix o'qituvchisi sifatida boshladi[9]. 1971-yildan 1978-yilgacha u Merilend shtatining Lanham shahridagi Tomas Jonson o'rta maktabida tarix va fuqarolik fanidan dars bergan. O'qituvchilik bilan bir qatorda, u Merilend shtatidagi Bowie shtat universitetida ta'lim nazorati va boshqaruvi bo'yicha magistirlik darajasini tamomlagan[10]. 1978-yilda u Konkordga (Nyu-Xempshir ) ko'chib o'tdi, Stiven Nyu-Xempshir Bosh prokurorining yordamchisi sifatida ishga qabul qilindi[6]. McAuliffe 1983-yilda Nyu-Xempshir shtatidagi Konkord shahrida 7 va 8-sinflarga Amerika tarixi va ingliz tilidan dars bergan[11].

Kosmosda o'qituvchi loyihasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Parvoz oldidan mashg'ulot o'tkazayotgan McAuliffe KC-135 " qusuq kometa " parvozi paytida vaznsizlikni boshdan kechirdi.
McAuliffe (chapda) va uning yordamchisi Barbara Morgan (o'ngda) Jonson kosmik markazining oshxonasida kosmik taomni sinab ko'rishmoqda, 1985-yil 10-sentyabr

1984-yilda Prezident Ronald Reygan "Koinotda o'qituvchi " loyihasini e'lon qildi. NASA orbitada bo‘lganida talabalar bilan muloqot qila oladigan iqtidorli o‘qituvchi “oddiy odam”ni topmoqchi edi[6][9]. McAuliffe 11 000 dan ortiq ariza beruvchilardan biriga aylandi[12].

Men kosmik dasturga qo'shila olmayman va astronavt sifatida hayotimni qayta boshlay olmayman, ammo o'qituvchi sifatidagi qobiliyatimni tarix va kosmosga bo'lgan qiziqishlarim bilan bog'lash imkoniyati mening dastlabki fantaziyalarimni amalga oshirish uchun noyob imkoniyatdir. Men hech qachon taslim bo'lmayman.

NASA o'qituvchini kosmosga yuborish jamoatchilikning " Space Shuttle " dasturiga bo'lgan qiziqishini oshiradi[13][14][15]. Prezident Reyganning ta'kidlashicha, bu amerikaliklarga o'qituvchilar va ta'lim o'z mamlakatlarida muhim rol o'ynashini eslatadi[16].

Ta'lim sohasidagi davlat amaldorlarining notijorat tashkiloti bo'lgan Bosh Davlat Maktab O'qituvchilari Kengashi tanlov jarayonini muvofiqlashtirish uchun NASA tomonidan tanlangan edi[17]. Dastlabki da'vogarlardan 114 nafar yarim final ishtirokchilari shtat, hududiy va agentlik ko'rib chiqish komissiyalari tomonidan ko'rsatildi. McAuliffe Nyu-Xempshir shtati tomonidan nomzod qilib ko'rsatilgan ikki o'qituvchidan biri edi[18].

Challenger ekipaji chapdan o'ngga: (oldingi qator) Maykl J. Smit, Dik Skobi, Ronald Makneyr ; (orqa qator) Ellison Onizuka, Christina McAuliffe, Gregori Jarvis va Judit Resnik

Finalchilar NASAning yuqori lavozimli amaldorlaridan tashkil topgan baholash qo‘mitasi tomonidan intervyu olindi va qo‘mita NASA ma’muriyati Jeyms M. Beggsga “Koinotdagi o‘qituvchi” loyihasi uchun asosiy va zaxira nomzodlar bo‘yicha tavsiyalar berdi. 1985-yil 19-iyulda vitse-prezident Jorj H.V. Bush bu lavozimga McAuliffe tanlanganini e'lon qildi.

Falokat va oqibatlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

McAuliffe va Barbara Morgan

1986-yil 28-yanvarda MakAuliffe STS-51-L ning boshqa olti ekipaj a'zosi bilan Challengerga o'tirdi. 48,000 ft (14.630 km) balandlikda, kema parchalanib ketdi, natijada barcha yetti ekipaj a'zosi halok bo'ldi[6][19].

2019-yilda Prezident Donald Tramp tomonidan imzolangan McAuliffe esdalik tangalari to‘g‘risidagi qonunni qabul qildi. Qonun loyihasi G‘aznachilik departamentiga “Christina McAuliffe xotirasiga 350 000 dollardan ortiq bo‘lmagan kumush tangalar chiqarishga” ruxsat beradi. Tangalar 2021-yilda zarb qilingan[20][21][22][23][24][25][26].

Ma'lumotnomalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qo'shimcha o'qish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Hohler, Robert T. (1986).
  2. "Teachers in Space: A Chronology". Education Week: Vol. 17, Issue 20, p.12. January 28, 1998. http://www.edweek.org/ew/articles/1998/01/28/20spacs1.h17.html. Qaraldi: January 9, 2009. Christa McAuliffe]]
  3. 3,0 3,1 Corrigan 2000, s. 21
  4. „20 Years Later... Remembering Lebanese American Astronaut Christa McAuliffe“. Lebanese Monthly Magazine (fevral 2006). 4-mart 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 12-yanvar 2009-yil.
  5. Burgess & Corrigan 2000, ss. 6–7
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 „The Crew of the Challenger Shuttle Mission in 1986“. NASA (22-oktabr 2004-yil). Qaraldi: 9-yanvar 2009-yil.
  7. Corrigan 2000, s. 40
  8. Corrigan 2000, s. 123
  9. 9,0 9,1 Staff writer. „McAuliffe: Teacher on 'Ultimate Field Trip'“. The Washington Post (28-yanvar 1986-yil), s. A10. Qaraldi: 13-yanvar 2009-yil.
  10. „Christa McAuliffe 1948–1986“. Framingham State College – Henry Whittemore Library. 28-may 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-yanvar 2009-yil.
  11. Application for NASA Teacher in Space Program: Sharon Christa McAuliffe can be found in the Christa Corrigan McAuliffe Special Collections at Whittemore Library at Framingham State University „Archived copy“. 29-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-oktabr 2013-yil.
  12. „The Challenger Story:Teacher in Space“. Challenger Center for Space Science Education. 25-yanvar 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-yanvar 2009-yil.
  13. „On anniversary, some reflect on lessons learned“. NBC News. Associated Press (28-yanvar 2006-yil). Qaraldi: 19-mart 2009-yil.
  14. Vaughan, Diane. The Challenger launch decision: risky technology, culture, and deviance at NASA. Chicago, IL: University of Chicago Press, 1996 — 16 bet. ISBN 0-226-85176-1. 
  15. „Chapter VIII: Pressures on the System“. Report of the PRESIDENTIAL COMMISSION on the Space Shuttle Challenger Accident. NASA (6-iyun 1986-yil). Qaraldi: 19-mart 2009-yil.
  16. „Remarks at a Ceremony Honoring the 1983–1984 Winners in the Secondary School Recognition Program“. The American Presidency Project (27-avgust 1984-yil). Qaraldi: 19-mart 2009-yil.
  17. „SPACE SHUTTLE MISSION STS-51L Press Kit“ 22–25. NASA (yanvar 1986). Qaraldi: 16-mart 2009-yil.
  18. Travis. „An inspired choice for an extraordinary role“. Concord Monitor (26-yanvar 2006-yil). 3-mart 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-mart 2009-yil.
  19. Kerwin. Challenger crew cause and time of death“. NASA (1986). 3-yanvar 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-mart 2010-yil.
  20. Hernandez. „US Mint begins distributing coin commemorating Christa McAuliffe“ (en). WMUR (18-mart 2021-yil). Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
  21. News. „Dean Kamen issues 'call to action' to promote coins honoring Christa McAuliffe“ (en). UnionLeader.com. Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
  22. collectSPACE“. collectSPACE.com. Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
  23. Andrew Sylvia. Manchester Ink Link“ (en-US). manchesterinklink.com (5-oktabr 2021-yil). Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
  24. „Teacher and astronaut Christa McAuliffe to be honored by the United States Mint with silver dollar coin“. CNN (26-sentabr 2019-yil). Qaraldi: 20-oktabr 2019-yil.
  25. „S.239 - Christa McAuliffe Commemorative Coin Act of 2019“. US Congress (9-oktabr 2019-yil). Qaraldi: 20-oktabr 2019-yil.
  26. „United States Mint“. 8-oktabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-oktabr 2022-yil.