Bolnisi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Bolnisi (gruzincha: ბოლნისი, ozarbayjoncha: Qəmərli), Gruziya davlatining shaharlaridan biri hisoblanadi. Kvemo Kartli mintaqasida joylashgan va Bolnisi tumanining markazidir. Hozirda u yerda taxminan 13 800 nafar aholi yashaydi.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bolnisi shahar hokimiyati

Bolnisi shahriga 1818-yilda Rossiya imperiyasining Gruziya gubernatorligi tarkibida bo'lgan Svabiya shahridan 95 ta nemis mustamlakachi oilalari joylashtiriladi. Nemis mustamlakachilari kelgandan keyin, shahar nomi Vyurtemberg qiroli bilan turmush qurgan Tsar Aleksandr I ning singlisi Yekaterina Pavlovna sharafigaYekaterinenfeld (ruscha: Екатериненфельд) deb o'zgartiriladi;(nemischa: Katharinenfeld). Taxminan sakkiz yildan keyin, Yekaterinenfeld "tatarlar" tomonidan talon-taroj qilinadi[1][2]. 20-asr boshlarida Yekaterinenfeld aholisi 2332 ta nemis va ruslardan iborat bo`lgan[3].

1921-yilda rus inqilobi va Gruziya sovetlashtirilgandan keyin, Yekaterinenfeld mashhur nemis kommunisti Roza Lyuksemburg sharafiga Lyuksemburg (ruscha: Люксембург) deb o‘zgartiriladi.1941-yilda Stalinning etnik guruhlarga nisbatan olib borgan siyosatiga ko'ra, etnik gruzin aholilari bilan turmush qurmagan Lyuksemburgda yashovchi barcha nemislar Sibir va Qozog'istonga deportatsiya qilinadi. 1943-yil 3-aprel yilga kelib shahar nomi nihoyat Bolnisi deb o'zgartiriladi.Sovet Ittifoqi qulagandan keyin ham bu nom o'zgarishsiz qoladi.

1967-yil 31-dekabrda Bolnisi posyolkasiga shahar maqomi beriladi[4]. 1980-yilda shaharda asosiy suv ta'minoti tarmog'i quriladi.

Iqtisodi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahar aholisining asosiy mashgʻulotlari uzumchilik, bogʻdorchilik, mevachilik va chorvachilik hisoblanadi. Shu bilan birga, Yekaterinenfeldda irrigatsiya, yer osti drenaj va irrigatsiya kanallari, vino, konyak va pishloq zavodlari, charm va mebel fabrikalari ham qurilgan. Shahar iqtisodining asosini qishloq xo`jaligi tashkil etadi. Bundan tashqari, vino zavodi, pivo zavodlari ham yalpi ichki mahsulotning asosiy qismini tashkil etadi.

Din va madaniy meros[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bolnisi muzeyi

Bolnisi uzoq vaqtdan beri episkop yoki arxiyepiskopning markazi bo'lib kelgan va Gruziyadagi eng qadimgi nasroniy tuzilmasining o`chog`idir[5]. U Bolnisi Sioni nomi bilan tanilgan. Ushbu uch nefli bazilika cherkovi eramizning 5-asriga to'g'ri keladi va uning ichkarisida butparast elementlar mavjud. Asl tom buzilib ketgan, ammo keyin zamonaviy qoplama bilan almashtirilgan.

Bolnisi cherkovidan topilgan Bolnisi yozuvlari gruzin yozuvining 5-asr oxiriga tegishli eng qadimgi yozma manba namunalaridan biri hisoblanadi. Unda Bolnisiy yepiskopi Dovud va ikki sosoniy shoh Peroz I va Kavad I esga olinadi.[5]

Bolnisida shahrida hali ham nemis tarixidan qolgan tarixiy topilmalar bor. Kichkina qabriston va lavhalar qishloqdagi nemis ta'sirini yaqqol namoyon etadi. Mill ko'chasi deb nomlangan kichik ko'chada 19-asrga oid nemis me'morchiligidan namunalar va 20-asr boshlariga tegishli nemis tilida yozilgan bir nechta xatlar mavjud.

2020-yilda ochilgan Bolnisi muzeyida Dmanisi arxeologik yodgorligidan topilgan ba'zi topilmalar o`rin olgan. U YUNESKOning Butunjahon merosi ob'ektlarining "Afrikadan tashqarida eng boy va eng to'liq shahar qoldiqlari to'plami" da asosiy qismini tashkil etgan[6]. Ushbu yodgorlik Dmanisi hominlaridan boshlab Sakdrisi oltin konigacha qamrab olgan.[7] Muzey binosi Gaga Kiknadze tomonidan loyihalashtirilgan[8]. Ko'rgazma konsepsiyasi Lina Lopes tomonidan ishlab chiqilgan[7]. Bolnisi muzeyi 2021-yilda Yevropa yil muzeyi mukofotiga nomzod bo‘lgan[9].

Sport[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bolnisi Rossiya imperiyasi tarkibidagi Germaniya mustamlaka shahri bo'lsa-da, 19-asrda velosiped, gimnastika va futbol jamoalariga ega bo`lgan.

1936-yilda tashkil etilgan " Sioni Bolnisi " futbol jamoasi mahalliy futbolchi bo`lgan Tamaz Stepaniya sharafiga nomlangan "Tamaz Stepaniya" stadionida o`z o`yinlarini o`tkazadi. Shuningdek bu jamoa 2006-yilda bir marta liga chempioni bo'lishgan.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Донские казаки и армянсков население в обороне русских границ“.
  2. Allmendinger, Ernst. Katharinenfeld, ein deutsches Dorf im Kaukasus, 1989. 
  3. Кавказский календарь на 1910 год, 65th (Russian), Tipografiya kantselyarii Ye.I.V. na Kavkaze, kazenny dom, 1910. 
  4. „Болниси“. БСЭ.
  5. 5,0 5,1 Rapp, Stephen H. (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts, p. 316.
  6. „Dmanisi Hominid Archaeological Site“. UNESCO. Qaraldi: 30-may 2022-yil.
  7. 7,0 7,1 Gutbrod, Hans. „Bolnisi Museum — the longest human journey“. OC-Media (1-avgust 2022-yil). Qaraldi: 1-avgust 2022-yil.
  8. „Brand-new museum in Bolnisi town unveiled for International Museum Day“. Agenda.GE (19-may 2020-yil). Qaraldi: 31-may 2022-yil.
  9. „Bolnisi Museum receives acclaim at European Museum of the Year Awards after nomination“. Agenda.GE (17-may 2022-yil). Qaraldi: 29-may 2022-yil.