Bitcoin

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Bitcoin logo.svg

Bitcoin — amaliyotlarni hisobga olish uchun shu nomdagi birlikdan foydalanuvchi piring toʻlov tizimidir. Bitkoynlar kriptovalyuta, virtual valyuta, raqamli valyuta va elektron naqd pul sifatida tasniflanadi.[1][2][3] Qachonlardir chiqariladigan bitkoynlarning umumiy soni 21 millionni tashkil etadi.[4] Bitkoynlardan foydalanish mumkin boʻlgan mamlakatlarda ayrim mol va xizmatlarni xarid qilish uchun foydalanish mumkin.[5] Koʻpincha bitkoylardan sarmoya asbobi yoki kriptovalyuta birjalarida oddiy valyutaga ayirboshlash vositasi sifatida foydalanishadi.

Bitkoyn narxi taklif va talabot muvozanatiga bogʻliq boʻlib, uni hech kim tartibga solmaydi. Shuning uchun bitkoyinni baʼzan „markazsizlashtirilgan valyuta“ deb atashadi.[6][7]

Bitkoyn-toʻlovlari xavfsizligi ochiq kalitli kriptografiya bilan kafolatlanadi. Ularning haqiqiyligi tarmoqqa ulangan minglab kompyuterlar tomonidan bajariladigan murakkab matematik hisoblar orqali tasdiqlanadi — bu jarayon bitkoynlar mayningi deb ataladi. Tizim manzillari oʻrtasidagi barcha tranzaktsiyalar haqidagi maʼlumotlarni ochiq holda olish mumkin.

Bir necha marta bitkoynni nazorat qilish haqidagi takliflar ham aytilgandi, chunki undan noqonuniy faoliyatda foydalanish mumkin.[8] 2013-yil oktyabr oyida FTB Silk Road saytini berkitdi va 144,5 million dollar mablagʻli bitkoynlarni musodara qildi.[9]

Maxfiylik va o'zaro almashinuvshanlik[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bitcoin taxallus bo'lib, bu mablag'lar haqiqiy ob'ektlar bilan emas, balki Bitcoin-manzillari bilan bog'langanligini anglatadi. Bitcoin-manzillarining egalari aniq identifikatsiya qilinmaydi, ammo blokcheyndagi barcha tranzaksiyalar ochiq holatdadir. Bundan tashqari, tranzaktsiyalar alohida shaxslar va kompaniyalar bilan «foydalanish idiomalari» (masalan, tangalarni bir nechta kirish nuqtalaridan sarflayotgan tranzaktsiyalar bunday kirish nuqtalarining egasi umumiy boʼlishi mumkinligini koʼrsatadi) hamda tranzaktsiya haqidagi umum-ochiq maʼlumotlarni muayyan manzillarning egalari orqali tasdiqlash yoʼli orqali bogʼlangan boʼlishi mumkin.[10] Shuningdek, bitkoinlarni anʼanaviy valyutalarga almashtiriladigan bitkoin birjalariga qonun boʼyicha shaxsiy maʼlumotlarni yigʼish majburiyati qoʼyilishi mumkin.[11] Moliyaviy maxfiylikni oshirish uchun har bir tranzaksiya uchun yangi bitkoin manzili yaratilishi mumkin.[12]

Hamyonlar va shu kabi dasturiy taʼminottexnik jihatdan barcha bitkoinlarni ekvivalent sifatida qayta ishlab, oʼzaro almashinuvchanlikning asos darajasini belgilab beradi. Tadqiqotchilarning qayd etishicha, har bir bitkoinning tarixi blokcheynlar reestrida ochiq holatda boʼladi va ayrim foydalanuvchilar nizoli tranzaktsiyalardan kelib tushayotgan bitkoinlarni qabul qilishdan bosh tortishlari mumkin, bu esa bitkoinlarning oʼzaro almashinuvchanligiga putur yetkazishi mumkin.[13] Misol uchun, 2012 yilda Mt.Gox yaqindagiga oʼgʼirlanganligi maʼlum boʼlgan bitkoinlarni kiritgan foydalanuvchilarning hisoblarini muzlatib qoʼydi.[14]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Много денег из ничего“. kommersant.ru. Qaraldi: 15-aprel 2021-yil.
  2. „Zerocoin: Anonymous Distributed E-Cash from Bitcoin“. spar.isi.jhu.edu. Qaraldi: 15-aprel 2021-yil.
  3. „Виртуальный золотой стандарт“. forbes.ru. Qaraldi: 15-aprel 2021-yil.
  4. „Bitcoin vs Litecoin Guide“. comparebrokers.co. Qaraldi: 15-aprel 2021-yil.
  5. „What to buy with Bitcoins“. cointelegraph.com. Qaraldi: 15-aprel 2021-yil.
  6. „Bitcoin Goes To Washington, Senate To Hold Hearing On Virtual Currencies“. ibtimes.com. Qaraldi: 15-aprel 2021-yil.
  7. „Биткоин: что это такое и как на нем заработать“. finam.ru. Qaraldi: 15-aprel 2021-yil.
  8. „Bitcoin Comes Under Senate Scrutiny“. wsj.com. Qaraldi: 15-aprel 2021-yil.
  9. „FBI Says It's Seized $28.5 Million In Bitcoins From Ross Ulbricht, Alleged Owner Of Silk Road“. forbes.com. Qaraldi: 15-aprel 2021-yil.
  10. „Mapping the Bitcoin Economy Could Reveal Users’ Identities“. technologyreview.com. Qaraldi: 13-may 2022-yil.
  11. „Five surprising facts about Bitcoin“. washingtonpost.com. Qaraldi: 13-may 2022-yil.
  12. „How to explain Bitcoin to your No-Coiner Loved Ones“. kucoin.com. Qaraldi: 13-may 2022-yil.
  13. „Zerocash: Decentralized Anonymous Payments from Bitcoin“. zerocash-project.org/. Qaraldi: 13-may 2022-yil.
  14. [https://maltemoeser.de/paper/money-laundering.pdf „An Inquiry into Money Laundering Tools in the Bitcoin Ecosystem“]. maltemoeser.de. Qaraldi: 13-may 2022-yil.