Amazon daryosi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Amazon daryosi
portugalcha: Rio Amazonas
Rio Amazonas - Parintins.jpg
Tavsif
Uzunligi 6 400 km
Suv sarfi 209 000 m³/s (Quyilish joyi)
Suv oqimi
Boshlanishi And togʻlari
 · Boshlanish joyi Nevado Mismi
 · Balandligi 110 m
Quyilishi Atlantika okeani
 · Balandligi 0 m
Joylashuvi
Amazon daryosining havzasi
Amazon daryosining havzasi
Davlat Peru, Kolumbiya va Braziliya
Vikiomborda "Amazon daryosi" nomli sahifa mavjud

Amazon daryosi yoki Amazonka (portugalcha: Rio Amazonas) – Janubiy Amerikadagi daryo, sersuvligi va havzasi maydonining kattaligi jihatidan dunyoda birinchi oʻrinda, uzunligi jihatidan (6,4 ming km, Ukayali irmogʻi bilan taxminan 7 ming km) Nil daryosidan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Amazon 7180 ming km² maydondan suv yigʻadi. Asosiy irmogʻi – Maranon. Sharqiy Kordilera togʻ tizmasini kesib oʻtgandan keyin Amazonka payette-kisligiga chiqadi va Ukayali daryosi bilan qoʻshilib Amazonni hosil qiladi. Amazonga taxminan 500 irmoq quyiladi, koʻpchiligi yirik daryo hisoblanadi. Oʻng tomondan Ukayali, Jurua, Madeyra, Tapajos, Shingu, chapdan – Isa, Yapura, Riu-Negru daryolari qoʻshilib kengaya boradi, oʻrta oqimida 5 km, dengizga quyilish oldida 80–150 km gacha kengayadi. Amazonning chuqurligi oʻrta oqimida taxminan 70 m, quyilish joyida 15–45 m. Dare doim sersuv, may – iyunda toshadi. Amazon yil davomida oʻz havzasidan 1 mlrd. t loyka oqizib keladi. Oʻrtacha suv sarfi 220 ming m³/sek. Aling irmoqlarida yirik viktoriya-re-giya oʻsimligi oʻsadi, suv hayvonlaridan lamantinlar, delfinlar, suv choʻchqalari yashaydi. 2000 baliq turi bor. Amazon kemalar qatnay oladigan qismining uz. 4300 km. Manaus shahrigacha (okeandan 1690 km) yirik okean kemalari qatnaydi. Asosiy portlari: Ikitos, Manaus, Obidus, Santa-rel, Belen.[3]

Amazon daryosidagi suzuvchi qishloq, Ikitos

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 (unspecified title)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 (unspecified title)
  3. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil