Agathis

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Agathis
Kauri Te Matua Ngahere.jpg
Agathis australis
Ilmiy tasniflash
O‘simliklar
Yuksak oʻsimliklar
Ochiq urug‘li o‘simliklar
Pinophyta
Pinopsida
Araucariales
Araucariaceae
Agathis

Salisb., 1807
Agathis Species Density.svg
Agathis turlarining tarqalishi
Sinonimlar
  • Dammara (Rumph., 1741) Lam., 1786 ex Link, 1822
  • Salisburyodendron A. V. Bobrov & Melikyan

Agathis, odatda kauri yoki dammara sifatida tanilgan 22 ta turdan turkum[1][2].

Tavsif[tahrir | manbasini tahrirlash]

Agathis robusta

Yetuk kauri daraxtlari xarakterli katta tanaga ega. Aksincha, yosh daraxtlar odatda konussimon shaklga ega boʻlib, ular yetuklikka erishganlarida yanada yumaloq yoki tartibsiz shakldagi toj hosil qiladi[3].

Po‘stlog‘i silliq va och kulrangdan kulrang-jigarranggacha o‘zgarib turadi, odatda yetuk daraxtlarda qalinroq tartibsiz bo‘laklarga aylanib ketadi.

Voyaga yetgan barglari qarama-qarshi, elliptik chiziqli va juda qalin bo‘ladi. Yosh barglar koʻpincha mis-qizil rangga ega boʻlib, avvalgi mavsumning yashil barglaridan sezilarli darajada farq qiladi.

Odatda erkak chang donachalari bollgan qubbalari, urugʻ konuslari paydo boʻlgandan keyin kattaroq daraxtlarda paydo boʻladi. Ayol konuslar odatda qisqa lateral shoxchalarda rivojlanadi, ikki yildan keyin pishib yetiladi. Urugʻchilik qubbalar odatda oval yoki globus shaklida boʻladi.

Baʼzi turlarning urugʻlari barcha tirik kuyalarning eng ibtidoiylaridan biri boʻlgan Agathiphaga qurtlari tomonidan zararlanadi.

Foydalanadi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Pixa yaqinidagi Kauri jurnallari va daraxt kesuvchilari

Kaurining har xil turlaridan smola olinadi. Yogʻochi donali va yaxshi sifatga ega boʻlib, ajoyib kuch-ogʻirlik nisbati va chirishga chidamliligi bilan ajralib turadi. O‘simlik yog‘ochi yaxta korpusini qurish uchun ideal tanlovdir. Yogʻoch odatda past zichligi va ishlab chiqarishning nisbatan past narxi tufayli gitara va ukulele ishlab chiqarishda ishlatiladi. Bundan tashqari, baʼzi Go taxtalari (goban) uchun ishlatiladi. Yangi Zelandiyada o‘suvchi turlardan (A. australis) kemasozlik, uy qurilishi, yogʻoch panellash, mebel ishlab chiqarish, shaxtalar va temir yoʻl shpallarini tayyorlashda foydalaniladi. Yogʻochning qattiq qatroni tufayli, maorilar tomonidan yogʻoch qurollar, patu aruhe (fernroot kaltaklari) va poʻstloq kaltaklar uchun ishlatiladigan anʼanaviy mahsulotdir[4].

Evolyutsiya tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Araukariyadoshlar oilasi turkumlari ichida, Agathis, Araucaria turkumidan koʻra Wollemia bilan ko‘proq o‘xshash. Hozirda Agathisning eng qadimgi qoldiqlari 64,67-63,49 million yil avval o‘sgan Agathis immortalisga tegishli[5].

Turlar roʻyxati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qabul qilingan turlar [1]
Rasm Ilmiy ism Umumiy nomi Tarqatish
Conifer - The black kauri or blue kauri, - Agathis atropurpurea (16082593546).jpg Agathis atropurpurea qora kauri, koʻk kauri Kvinslend, Avstraliya
Agathis australis, Matakohe, New Zealand.jpg Agathis australis kauri, Yangi Zelandiya kauri Shimoliy orol, Yangi Zelandiya
Agathis borneensis - feuilles.JPG Agathis borneensis Gʻarbiy Maleziya, Borneo
Agat dammara Pj 192625.JPG Agathis dammara Filippin, Sulavesi, Maluku orollari
Agathis flavescens Malayziya yarim oroli
Agathis jurassica
Agathis . kinabaluensis de Laub. (AM AK360201-4).jpg Agathis kinabaluensis Borneo
Agathis labillardieri Yangi Gvineya
Agathis lanceolata.jpg Agathis lanceolata Yangi Kaledoniya
Agat lentikulasi Borneo
AgathisMacroCones.jpg Agatis makrofilla (sin. A. vitiensis) Tinch okean kauri, dakua Fidji, Vanuatu, Solomon orollari
Agathis microstachya Bull Kauri.jpg Bu mikrostaxiya buqa kauri Kvinslend, Avstraliya
Agathis Montana Yangi Kaledoniya
Agathis moorei Kauri Royal Botanic Gardens Sydney.jpg Agathis muri oq kauri Yangi Kaledoniya
Agathis orbicula Borneo
Agathis ovata - Atlanta Botanical Garden.JPG Agathid ovata Yangi Kaledoniya
Agathisrobusta03.jpg Agathis robusta Kvinslend kauri Kvinslend, Avstraliya; Yangi Gvineya
Agathis silbae Vanuatu
Agathis spathulata Yangi Gvineya kauri Papua-Yangi Gvineya
Agathis zamunerae Patagonia, Janubiy Amerika Argentina
Ilgari turkumga msnsub boʻlgan[1]

Nageia turkumiga koʻchirilgan

  1. Agathis motleyi — Nageia motleyi
  2. Agathis veitchii — Nageia nagi

Galereya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 1,2 Kew World Checklist of Selected Plant Families
  2. de Laubenfels, David J. 1988. Coniferales. P. 337-453 in Flora Malesiana, Series I, Vol. 10. Dordrecht: Kluwer Academic.
  3. Whitmore, T. C. 1977. A first look at Agathis. Tropical Forestry Papers No. 11. University of Oxford Commonwealth Forestry Institute.
  4. Neich, Roger (1996). "New Zealand Maori Barkcloth and Barkcloth Beaters". Records of the Auckland Institute and Museum 33: 111–158. ISSN 0067-0464. 
  5. Escapa, Ignacio H.; Iglesias, Ari; Wilf, Peter; Catalano, Santiago A.; Caraballo‐Ortiz, Marcos A.; Rubén Cúneo, N. (August 2018). "Agathis trees of Patagonia's Cretaceous‐Paleogene death landscapes and their evolutionary significance" (en). American Journal of Botany 105 (8): 1345–1368. doi:10.1002/ajb2.1127. ISSN 0002-9122. PMID 30074620. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajb2.1127.