Vittoria Colonna

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Vittorina Colonna 1492-yil tavallud topgan zodagon ayol

 

Vittoria Colonna (1492-yil aprel[1] – 1547-yil 25-fevral), Peskara marchioni, italiyalik zodagon ayol va shoir edi. Eri asirlikda bo'lgan o'qimishli, turmush qurgan zodagon ayol sifatida Kolonna Ischia va Neapolning intellektual doiralari ichida munosabatlarni rivojlantirishga muvaffaq bo'ldi. Uning ilk she'riyati 1510-yillarning oxirlarida[2] e'tiborni o'ziga jalb qila boshladi va oxir-oqibat u 16-asr Italiyasining eng mashhur shoirlaridan biriga aylandi. Eri erta vafot etgach, u Rimdagi monastirga panoh topdi. U oddiy ayol bo'lib qoldi, lekin kuchli ma'naviy yangilanishni boshdan kechirdi va umrining oxirigacha dindor bo'lib qoldi. Kolonna, shuningdek, shoir bo'lgan Mikelanjelo Buonarrotining ilhomlantiruvchisi bo'lgan.

Erta hayot va nikoh[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kolonna 1492-yilda Marinoda, Rim yaqinidagi Alban tepaligidagi Kolonnalar oilasida tug'ilgan. U Neapol Qirolligining bosh konsteblli Fabritsio Kolonna va Urbino gersogining qizi Agnese da Montefeltroning qizi edi. U 1495-yilda 3 yoshida Neapol qiroli Ferdinandning talabi bilan di Peskaraning o'g'li "Ferrante" Fernando Franchesko d'Avalos bilan unashtirilgan.[3][2]

1501-yilda Kolonna oilasining mol-mulki va yerlari Rim papasi Aleksandr VI tomonidan musodara qilindi va oila Kolonnaning unashtirilgan uyi Ischia shahriga ko'chib o'tdi. Ischia shahrida Kolonna o'zining unashtirilgan xolasi Kostansa d'Avalosdan adabiyot va san'at bo'yicha odatiy gumanistik ta'lim oldi[4] va xatlarni yaxshi ko'rishini erta isbotladi. Uning qo'lini ko'plab da'vogarlar, jumladan, Savoy va Braganza gersoglari qidirdi, lekin u 1509-yil[3] dekabrda Ischia orolida d'[5] turmushga chiqishni tanladi. Kostansa d'Avalosning adabiy doirasi, Frankavilla gersoginyasi, erining xolasi.[6]

Er-xotin 1511-yilgacha Ischia shahrida birga yashab, eri fransuzlarga qarshi Ligaga qilichini taklif qildi. U 1512-yilda Ravenna jangida asirga olinib, Fransiyaga yetkazilgan. Hibsga olingan oylar va undan keyingi uzoq yillar kampaniyasi davomida Kolonna va d'Avalos nasrda ham, she'rda ham eng jo'shqin so'zlarda yozishgan[3], ammo eriga faqat bitta she'riy "maktub" saqlanib qolgan.[7] Jozef Gibaldining ta'kidlashicha, Vittoriyaning Ferrantega yozgan she'ri Ovidning Geroidlariga to'g'ridan-to'g'ri taqlid bo'lgan, unda Dido va Medeya kabi mashhur qadimgi ayollar o'zlarining yo'q oshiqlariga shikoyat qilishadi.[8] Bu Vittoria Kolonnaning erining o'limidan oldin saqlanib qolgan yagona she'ri bo'lganligi sababli, uning ehtirosli she'ri uning eriga bo'lgan haqiqiy ishtiyoqini aks ettirdimi yoki ma'lum bir voqeaga shunchaki zamonaviy va ilmiy munosabat bo'lganmi degan savol tug'ilishi mumkin. Bundan tashqari, Ferrante Izabella d'Estening kutuvchi xonimlaridan biri bilan ishqiy munosabatda bo'lganidan beri eng sodiq er emasligi ma'lum.[9]

1516—1522-yillarda Kolonna oilasining uchta a'zosini yo'qotdi. Uning ukasi Federiko 1516-yilda vafot etgan, uning ortidan otasi Fabritsio 1520-yilda va onasi Agnese 1522-yilda vafot etgan[5]

Kolonna va d'Avalos nikoh paytida bir-birlarini kamdan-kam ko'rishardi, chunki u imperator Charlz V ning eng faol va yorqin kapitanlaridan biri edi.[10] Biroq, Kolonnaning ta'siri uning erini Pavia jangidan (1525) keyin imperatorga qarshi rejalashtirilgan ligaga qo'shilishiga yo'l qo'ymaslik va unga xiyonatining bahosi sifatida taklif qilingan Neapol tojini rad etishga majbur qilish uchun etarli edi. fransuzlar tomon.[3]

Kolonna 1525-yilning yozini Marinodagi otasining qal'asida o'tkazdi, u erda kasal bo'lib qoldi va umrining oxirigacha kasallikdan azob chekdi. Aynan o'sha paytda u Neapol bo'ylab tarqatilgan Baldessare Kastiglionening "Saray a'zosi kitobi "ning dastlabki qo'lyozma nusxasini oldi. 21-sentabr kuni Kastilyone unga nashr etilmagan asarni qisman transkripsiya qilish imkonini berganligi haqida afsus bilan xat yozdi va uning qaroqchi versiyasi Kastiglioneni kitobini chop etishni tezlashtirishga undadi.[5]

1525-yil 3-dekabrda Fernando Milanda Pavia jangida olgan jarohatlari tufayli vafot etdi. Kolonna, kim unga g'amxo'rlik qilish uchun shoshilib, Viterboda uning o'limi haqidagi xabarni oldi[3] U to'xtadi va Rimdagi Kapitedagi San Silvestro cherkoviga chekindi, u erda Santa Chiara ordenidagi monastir bor edi. Uning qasamyod qilish va monastirga kirish haqidagi iltimosini Rim papasi Klement VII va uning akasi Askanio rad etishdi[11] va keyin u Ischiyaga qaytib keldi va u erda bir necha yil qoldi. Abigayl Brundin Klement va Askanioning Kolonnaning boshqa orzu qilingan siyosiy ittifoq yaratish uchun kelajakda nikohga umid qilish haqidagi iltimosini rad etish sabablarini taklif qildi.[12] Biroq, u bir nechta da'vogarlardan voz kechdi va o'zini she'r yozishga bag'ishladi.

Rimning qoplanishi (1527) nihoyat Kolonna oilasiga Rim aholisiga yordam taklif qilish orqali Medici papasi Klement VII bilan munosabatlarini yaxshilash imkoniyatini berdi. Biroq, fransuz qo'shini Neapolga hujum qilganda, Avalosning butun uyi Ischia orolida panoh topdi.

Papa shahri talon-taroj qilinganidan to'qqiz oy o'tgach, tarixchi Paolo Giovio Kolonna tomonidan taklif qilinganidan keyin Ischia shahriga keldi va u erda 1528-yilgacha qoldi. Orolda bo'lgan paytida u o'zining nashr etilmagan Dialogus de viris ac foeminis aetate nostra florentibus asarini yozdi, u 1527-yil sentyabr oyining oxiri va dekabr oyining boshi orasida Ischia shahrida joylashgan. Suhbatning uchinchi kitobida Giovio Kolonnaning o'n sahifali encomiumini o'z ichiga oladi.[13]

1529-yilda Kolonna Rimga qaytib keldi va keyingi bir necha yilni o'sha shahar, Orvieto, Ischia va boshqa joylarda o'tkazdi.[3] Bundan tashqari, u Avalosning uyidan Montecassino abbeyiga noto'g'ri egallab olingan yerni qaytarishni so'rab, marhum erining xatolarini tuzatishga harakat qildi.[5]

Vittoria Colonna, Mikelanjelo tomonidan chizilgan. Chizilgan vaqtda Kolonna taxminan 50, Mikelanjelo 65 yoshda edi.

1532-yilda Vittoriya Kolonnaning amakivachchasi Kardinal Pompeo Kolonna o'limidan oldin o'zining Apologia mulierum (Ayollar kechirimi) risolasini ayollar davlat idoralarida va magistraturalarda baham ko'rishlari kerak bo'lgan risolaga bag'ishladi.[14]

1535-yilda uning singlisi Jovanna d'Aragona Kolonnaning ukasi Askaniodan ajralib, Ischia shahriga keldi. Kolonna ularni yarashtirishga harakat qildi, lekin Jovanna rad etgan bo'lsa-da, ikkala ayol ham yaqinlashdi, Xuan de Valdesni qo'llab-quvvatladi va Papa Pavel III ga tuz solig'ini to'lashdan bosh tortgan Ascanio uchun shafoat qilishga harakat qildi.[15]

1537-yilda Kolonna Ferrarada bo'lib, u erda ko'plab do'stlar orttirdi va keyinchalik protestant bo'lgan islohotchi rohib Bernardino Ochino misolida Kapuchin monastirini tashkil etishga yordam berdi.[3]

46 yoshida, 1536-yilda u Rimga qaytib keldi va u erda kardinallar Reginald Pole va Kontarinining hurmatini qozondi va 61 yoshli Mikelanjelo tomonidan ehtirosli do'stlik ob'ektiga aylandi. Buyuk rassom unga o'zining eng yaxshi sonetlaridan bir nechtasini yo'naltirdi, u uchun rasmlar chizdi va uning safida uzoq vaqt o'tkazdi. U unga ruhiy she'riyatning sovg'a qo'lyozmasini yaratdi.[16] 1541-yilda ukasining Pol IIIga qarshi qo'zg'olon ko'tarishi munosabati bilan uning Orvieto va Viterboga ko'chirilishi, ularning munosabatlarida hech qanday o'zgarish bo'lmadi va ular avvalgidek tashrif buyurish va yozishmalarni davom ettirdilar.[3]

1537-yil 8-mayda u boshqa ayollar bilan Venetsiyaga, keyin esa Muqaddas erga sayohat qilishni davom ettirish niyatida Ferraraga keldi.[17] Uning Ferraradagi maqsadi Bernardino Ochino uchun Kapuchin monastirini tashkil etish edi.[18] Uning sog'lig'i Vittoriyani keyingi yilning fevraligacha Ferrarada qolishga majbur qildi.[19] Doʻstlari uni Muqaddas zaminga sayohat qilishdan qaytardilar va u 1538-yilda Rimga qaytib keldi[20]

U 1544-yilda Rimga qaytib, odatdagidek San-Silvestro monastirida qoldi va 1547-yil 25-fevralda u erda vafot etdi.

Pietro Bembo, Luidji Alamanni, Baldassare Kastiglione va Marguerite de Navarre uning adabiy do'stlari orasida edi. U, shuningdek, Italiya islohot harakatining ko'plab a'zolari, masalan, Pietro Karnesekki va Ochino bilan yaqin munosabatda edi, lekin u Italiyadagi cherkov inqirozi keskinlashgunga qadar vafot etdi. Garchi u diniy islohotlar tarafdori bo'lsa-da, uning diniy e'tiqodlari katolik cherkovi bilan mos kelmaydigan va u hech qachon protestant bo'lgan deb ishonish uchun hech qanday asos yo'q.[3]

Meros[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kolonna she'riyati 16-asrdan keyin modadan chiqdi, deb uzoq vaqtdan beri ishonilgan bo'lsa-da, uning she'rlari har asrda, ko'pincha bir nechta nashrlarda va hokazolarda qayta nashr etilgan.[21] Uning Rime amorose ispan-neapolitan shoiri Fransisko de Aldanani ilhomlantirgani ko'rsatildi, uning oilasi Kolonna oilasi bilan bog'liq edi.[22]

Ishlar ro'yxati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kolonna she'riyatining 1559-yilgi nashrining sarlavha sahifasi.

She'riyat[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • (it) Rime de la Divina Vittoria Colonna Marchesa di Pescara. Nuovamente stampato con privilegio, Parma: Al Dottisimo Messer Allessandro Vercelli Philippo Pirogallo, 1538 
  • (it) Rime de la Diva Vettoria [sic] Colonna, De Pescara inclita Marchesana, Nuovamente [sic] aggiuntovi. XVI. Sonetti Spirituali, & le sue stanze, Florence: Nicolo d'Arisotile, detto il Zoppino, da Ferrara, 1539 
  • (it) Rime de la Divina Vettoria [sic] Colonna de pescara inclita Marchesana nuovamente aggiuntovi XXIIII. sonetti Spirituali, & le sue stanze, & uno triompho de la croce di Christo non-piu stampato con la sua tavola, Venice: Per Comin de Trino ad instantia de Nicolo d'Aristotile detto Zoppino, 1540 
  • (it) Dichiaratione fatta sopra la seconda parte delle Rime della Divina Vittoria Colonna [sic] Marchesana di Pescara. Da Rinaldo Corso..., Bologna: Gianbattista de Phaelli, 1543 
  • (it) Le rime spirituali della illustrissima Signora Vittoria Colonna Marchesana di Pescara, Venice: Vincenzo Valgrisi, 1546, archived from the original on 2020-12-12, https://web.archive.org/web/20201212005559/http://publications.newberry.org/dig/rcp/media/le-rime-spirituali, qaraldi: 2022-08-13 Vittoria Colonna]]

O'limidan keyin nashr etilgan[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • (it) Pianto della Marchesa di Pescara sopra la passione di Christo. Oratione della medesima sopra l'Ave Maria... etc, Bologna: Manutio, 1557 
  • (it) Tutte le Rime della Illustriss. et Eccellentiss. Signora Vittoria Colonna, Marchesana di Pescara. Con l'Espositione del Signor Rinaldo Corso, nuovamente mandate in luce da Girolamo Ruscelli, Venice: Giovan Battista et Melchior Sessa Fratelli, 1558 
  • Le Rime Spirituali Della Illustrissima
    Le Rime Spiritvali Della Illvstrissima
    (it) Pianto della Marchesa di Pescara, sopra la Passione di Christo, con una Oratione della medesima, sopra l'Ave Maria. Oratione fatta il venerdi santo, sopra la passione di Christo, In Vinegia appresso Gabriel Giolito de' Ferrari, 1563 
  • (it) Quattordeci sonetti spirituali della illustrissima et eccellentissima divina Vittoria Colonna d'Avalos de Aquino Marchesa di Pescara, Venice: Scotto, 1580 
  • (it) Rime spirituali della S. Vittoria Colonna, Marchesana Illustrissima di Pescara, Verona: Discepoli, 1586 
  • Alan Bullock, ed. (1982) (it), Rime, Rome: Laterza 
  • Tobia R. Toscano, ed. (1998) (it), Sonetti in morte di Francesco Ferrante d'Avalos, marchese di Pescara: edizione del ms. XII.G.43 della Biblioteca Nazionale di Napoli, Milan: Mondadori 
  • Abigail Brundin, ed. (2005) (en, it), Sonnets for Michelangelo, Chicago, IL: University of Chicago Press 

Foydalanilgan adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Some sources claim Vittoria Colonna was born in 1492. See Brundin. „Colonna, Vittoria (1492–1547)“. Italian Women Writers. University of Chicago Library (2005). Qaraldi: 4-iyul 2013-yil.
  2. 2,0 2,1 Gibaldi, Joseph. "Vittoria Colonna: Child, Woman, and Poet." In Women Writers of the Renaissance and Reformation. Ed. Katharina Wilson. Athens, GA, 1987: pp. 23–24.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Chisholm 1911.
  4. Trollope, T. A. The Life of Vittoria Colonna. New York, 1859: p. 31.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Patrizi. „Colonna, Vittoria“ (it). Trecanni, l'enciclopedia Italiana (1982).
  6. Robin, Diana Maury, Anne R. Larsen and Carole Levin „"Colonna, Vittoria" by Abigail Brundin“,. Encyclopedia of Women in the Renaissance: Italy, France, and England. ABC-CLIO, 2007 — 87–90 bet. ISBN 9781851097722. 
  7. Brundin. „Colonna, Vittoria (1490–1547)“. Italian Women Writers. University of Chicago Library (2005). Qaraldi: 1-iyul 2013-yil.
  8. Gibaldi, Joseph. "Vittoria Colonna: Child Woman, and Poet." In Women Writers of the Renaissance and Reformation. Ed. Katharina M. Wilson. Athens, Georgia, 1987: p 29.
  9. Luzio, Alessandro. "Vittoria Colonna." In Rivista Storica Mantovana. Volume I. (1885), 4–8.
  10. Charles V „Letter, no. 20, Emperor Charles V to Vittoria Colonna, 26 March 1525“,. Carteggio, 2nd Ferrero: , Turin: Loescher, 1892 — 28–9 bet.  Arxivlandi 2020-05-31 Wayback Machine saytida.
  11. von Reumont, Alfred. Vittoria Colonna, Marchesa di Pescara: Vita, fede e poesia nel secolo decimosesto (it) Müller: . Loescher [1883], 1892 — 88 bet. 
  12. Brundin, Abigail. Vittoria Colonna and the Spiritual Poetics of the Italian Reformation. Aldershot: Ashgate, 2008 — 23 bet. ISBN 9780754690214. 
  13. Robin, Diana (2012). „The Breasts of Vittoria Colonna“. California Italian Studies. 3-jild, № 1. 5-bet. doi:10.5070/C331009002. ISSN 2155-7926.
  14. George Bull. Michelango. A Biography. 1995. p.273 St. Martin Press, New York
  15. Robin, Diana Maury, Anne R. Larsen and Carole Levin „Aragona, Giovanna d'“,. Encyclopedia of Women in the Renaissance: Italy, France, and England. ABC-CLIO, 2007 — 23 bet. ISBN 9781851097722. 
  16. [Vittoria Colonna. Sonnets for Michelangelo. Ed. Abigail Brundin. Chicago: Chicago University Press, 2005.]
  17. Colonna, Carteggio, letter no. 85, pp. 143–6.
  18. von Reumont, Alfred. Vittoria Colonna, Marchesa di Pescara: Vita, fede e poesia nel secolo decimosesto (it) Müller: . Turin: Loescher [1883], 1892 — 163–5 bet. 
  19. von Reumont, Alfred. Vittoria Colonna, Marchesa di Pescara: Vita, fede e poesia nel secolo decimosesto Müller: . Turin: Loescher [1883], 1892 — 159, 169 bet. 
  20. Millington, Ellen J. „Vittoria Colonna, Marchesana di Pescara“,. Biographies of Good Women Yonge: . London: J. and C. Mozley, 1865 — 26 bet. ISBN 9780722217092. 
  21. Cox, Virginia. Lyric Poetry by Women of the Italian Renaissance (en). JHU Press, 14 June 2013. ISBN 978-1421409504. 
  22. Lennon, Paul Joseph (2021). „Figuring Vittoria Colonna's Desirous Widow in Francisco de Aldana's 'Pues cabe tanto en vos del bien del cielo'. Romance Studies. 39-jild, № 4. 208–20-bet. doi:10.1080/02639904.2021.2002555.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Brundin, Abigail (2005), Colonna, Vittoria (1490–1547), Chicago: University of Chicago Library, https://www.lib.uchicago.edu/efts/IWW/BIOS/A0011.html 
  • Brundin, Abigail (2008), Vittoria Colonna and the Spiritual Poetics of the Italian Reformation, Aldershot: Ashgate Publishing 
  • Colonna, Vittoria (1892), Ermanno Ferrero and Giuseppe Müller, ed. (it, la), Carteggio, with a supplement by Domenico Tordi (2nd nashri), Turin: Loescher, archived from the original on 2020-05-31, https://web.archive.org/web/20200531021823/http://artflsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/navigate.pl?iww.15, qaraldi: 2022-08-13 Vittoria Colonna]]
  • Cox, Virginia (2014), Lyric Poetry by Women of the Italian Renaissance, ed., Johns Hopkins University Press
  • Cox, Virginia (2008), Women's Writing in Italy, 1400–1650, Baltimore: Johns Hopkins University Press 
  • Magalhães, Anderson (2009), R. Gorris Camos, ed. (it), Le donne della Bibbia, la Bibbia delle donne. Teatro, letteratura e vita, Atti del XV Convegno Internazionale di Studio organizzato dal Gruppo di Studio sul Cinquecento francese, Verona, 16–19 ottobre 2009, Fasano: Schena, pp. 159–218 
  • Musiol, Maria (2013), Vittoria Colonna: A Woman's Renaissance, An Approach to Her Life and to Herself, Berlin: Epubli, ISBN 9783844257502, https://books.google.com/books?id=xVxrAAAAQBAJ&q=Giulia+Gonzaga&pg=PA131 
  • Patrizi, Giorgio (1982) (it), Dizionari Biografico degli Italiani, 27, Rome: Instituto dell'Enciclopedia Italiana, http://www.treccani.it/enciclopedia/vittoria-colonna_(Dizionario_Biografico)/ 
  • Reumont, Alfredo (1883), Giuseppe Müller and Ermanno Ferrero, ed. (it), Vittoria Colonna. Vita, fede e poesia nel secolo decimosesto, Turin: Loescher 
  • Robin, Diana (2012). „The Breasts of Vittoria Colonna“. California Italian Studies. 3-jild, № 1. 1–16-bet. doi:10.5070/C331009002. ISSN 2155-7926.
  • Robin, Diana Maury, Anne R. Larsen and Carole Levin (2013), Encyclopedia of Women in the Renaissance: Italy, France, and England, ABC-CLIO, Inc. 
  •  This article incorporates text from a publication now in the public domain: .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-free a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-registration a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-subscription a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:linear-gradient(transparent,transparent),url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:#d33}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:#d33}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#3a3;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Colonna, Vittoria". Encyclopædia Britannica. Vol. 6 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 715.
  •  

Qo'shimcha o'qish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]