Tkvarcheli

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

TkvarcheliAbxaziyadagi shaharcha . U Ghalidzga (Aaldzga) daryosida joylashgan bo'lib, uni Ochamchire bilan temir yo'l bog'laydi. Shahar ichida joylashgan Akarmara 1990-yillarning boshlarida Abxaziyadagi urush (1992-1993) tufayli insonsiz bo'lib qolgan, tashlandiq xonadonlari va zavodlariga ega arvoh shahar bo'lib, bugungi kunda atigi 35 kishi istiqomat qiladi. [1]

Tarix[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bu hududda 1935-yilda boshlangan ko'mir qazib olish Ikkinchi Jahon urushi davrida, ayniqsa Donbasning Sovet Ittifoqiga bostirib kirishi paytida yo'qolganidan keyin ahamiyat kasb etdi. 1942-yil 9-aprelda Tkvarcheliga shahar maqomi berildi [2]

Abxaziyadagi urush (1992–1993) paytida Tkvarcheli Rossiya harbiy yordami orqali Gruziya qo'shinlari tomonidan qamalga dosh berdi. 1995-yildan beri u yangi tashkil etilgan Tkvarcheli tumanining markazi bo'lib kelgan. 2008-yil 27 sentyabrda Prezident Sergey Bagapsh unga Qahramon shahar faxriy unvonini berdi. [2]

Sanoat[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ko'mir qazib olish shaharning asosiy sanoati bo'lib kelgan, garchi hozirda Sovet konlari yopilgan va ko'mir faqat Abxaz- Turkiyaning Tamsash kompaniyasi tomonidan ochiq usulda qazib olinadi. [1] Tamsashning soliq to'lovlari Tkvarcheli tumani byudjetining 75 foizini tashkil qiladi, ammo kompaniya atrof-muhit talablariga e'tibor bermagani uchun tanqid qilindi. Gruziya bu sarmoyalarning barchasini 1996-yilgi MDH cheklovlarini aniq buzgan holda noqonuniy deb biladi [3] va uning hududiy suvlarida Tkvarchelidan ko'mir ortilgan bir nechta kemalarni hibsga oldi, bu esa Tamsashni bankrotlik yoqasiga olib kelgani xabar qilingan. [4]

Demografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

1989-yilda shahar aholisi 21 744 kishi edi. Uchta asosiy etnik guruh abxazlar (42,3%), ruslar (24,5%) va gruzinlar (23,4%) edi. [5] Abxaziyadagi urush natijasida shaharning sanoat korxonalari butunlay to'xtab qoldi va uning aholisi sezilarli darajada kamaydi va 2004 yilda ba'zi manbalarga ko'ra 7000 dan 8000 gacha bo'lgan va boshqalarga ko'ra atigi 4800 kishi. [6] 2003-yilgi aholini ro'yxatga olish vaqtida uning aholisi 4,786 kishi edi.  2011-yilgi aholini ro'yxatga olish vaqtiga kelib, u 5,013 ga ko'tarildi. Ulardan 66,5% abxazlar, 17,4% gruzinlar, 9,7% ruslar, 1,3% ukrainlar, 1,1% armanlar va 0,4% yunonlar edi. [7]

Galereya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 Inal Khashig Tkuarchal, Abkhazia – a former coal capital trying to survive 05.09.2020 JAMnews
  2. 2,0 2,1 „Городу-Герою Ткуарчал исполняется 70 лет“. Apsnypress (9-aprel 2012-yil). Qaraldi: 11-aprel 2012-yil.
  3. Abkhazia Today. The International Crisis Group Europe Report N°176, 15 September 2006. Retrieved on September 30, 2007. Free registration needed to view full report
  4. Abkhaz MP: Georgia’s Sea Seizure Pose Threat to Abkhaz Coal Industry. Civil Georgia. October 26, 2007.
  5. Abkhazia census statistics(ruscha)
  6. „Абхазия - город Ткварчели“. 10-avgust 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-noyabr 2022-yil.
  7. 2011 Census results