Oriks

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Oriks
Gemsbok (Oryx gazella) male.jpg
Tragelaphus strepsiceros female.jpg
Oryx skeleton at MAV-USP.jpg
Ilmiy tasniflashUshbu tasnifni tahrirlash
Olam: Eukariotlar
Sinf: Sut emizuvchilar
Turkum: Chordatlar
Oila: Polorogie
Xalqaro ilmiy nomi
(Linnaeus, 1758 г.)
Gemsbok Oryx gazella distribution map.png

Xavfsizlik holati

Oriks[1], yoki sernobik[2](lotincha: Oryx gazella) — Sharqiy va Janubiy Afrikada yashovchi shoxli antilopalar turi. Oriks nomi boshqa oriks turlariga ham tegishli boʻlishi mumkin.

Tashqi belgilar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yelkaning balandligi 1,20 m boʻlgan oddiy oriks jinsining eng katta aʼzosi boʻlib, u sernobiklar deb ham ataladi. Ikkala jins ham qalin boʻyni, uzun va oʻtkir shoxlari bor, ular baʼzan 1,5 m ga yetadi va otga oʻxshash quyruqga ega. Bolalar, boshqa orikslar singari, allaqachon shoxli tugʻiladi. Tananing pastki qismi bundan mustasno, ularning rangi jigarrang-bej, yon tomonlarida va oyoq-qoʻllarining yuqori qismlarida sezilarli qora chiziqlar mavjud. Oriksning ushbu turining oʻziga xos xususiyati niqobga oʻxshash qora va oq tumshugʻidir.

Tarqalishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Savannadagi Oriks

Sernobiklar odatda qurgʻoqchil hududlarda (choʻl va yarim choʻllarda) yashaydi, ammo savannalarda ham uchraydi. Ularning diapazoni Efiopiya va Somalidan Namibiya va Janubiy Afrikagacha choʻzilgan. Nazariy jihatdan, ular arab va shamshir shoxli orikslarga qaraganda kengroq tarqalgan va ular yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida emas.

Xulq-atvor[tahrir | manbasini tahrirlash]

Oddiy orikslar oʻtlarni isteʼmol qilishni afzal koʻradilar, lekin ular ildizlarini qazishga qodir, shuningdek, yovvoyi mevalar bilan oziqlanadilar. Ular baʼzan suv ichishsa ham, ular hovuzlarsiz ham ancha yurishadi, chunki ular oziq-ovqatdan suv taʼminotini qoplaydilar.

Urgʻochilar qirqtagacha hayvonlardan iborat guruhlarda yashaydilar. Erkaklar yolgʻiz yashaydilar va oʻz hududlarini va undagi barcha urgʻochilarni raqiblardan himoya qiladilar. Ikki erkak oʻrtasidagi janglar maʼlum marosim harakatlariga amal qiladi va nazoratsiz qarama-qarshilikka oʻtmaydi, chunki bu holda ular bir-biriga jiddiy shikast etkazishi mumkin.

Kichik turlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sharqiy Afrika oriksi yoki engil oyoqli beisa, baʼzan Oryx beisaning alohida turi sifatida qaraladi, lekin koʻpincha sernobikning kichik turi hisoblanadi. Efiopiyadan Shimoliy Keniyagacha tarqalgan. Yana bir kichik tur, Janubiy Afrika oriksi (Oryx gazella callotis) janubiy Keniya va Tanzaniyada joylashgan. U poydevordan yon tomonlardagi kengroq qora gorizontal chiziqlar bilan farqlanadi (ular birinchi kichik turlarda tor). Oq (arab, arab) oriks (Oryx leucoryx Pall.) Arabiston choʻllarida keng tarqalgan.[2]

oddiy oriks va odam[tahrir | manbasini tahrirlash]

Namibiya gerbidagi oriks

Oriks — chidamlilik va oddiylikning timsolidir. Shuning uchun u Namibiya gerbida tasvirlangan. Afrikaning koʻpgina mintaqalarida bu orikslar hali ham koʻp miqdorda mavjud. Qadim zamonlardan beri ular mahalliy aholi tomonidan ovlangan va terilarini kiyim-kechak uchun, shuningdek shoxlarini nayza uchlari sifatida ishlatishgan. Bugungi kunda Afrikada jami 300 000 oriks mavjud. Odamlar tomonidan kiritilgan kichik yarim yovvoyi populyatsiya AQShning Nyu-Meksiko shtatining janubiy qismida yashaydi.

Krasnoyarsk hayvonot bogʻi „Roev Ruchey“ Orikslar.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Sokolov V. Ye. Pyatiyazichniy slovar nazvaniy jivotnix. Latinskiy, russkiy, angliyskiy, nemeskiy, fransuzskiy. 5391 nazv. Mlekopitayuщie. — M.: Russkiy yazik, 1984. — S. 133. — 352 s. — 10 000 ekz.
  2. 2,0 2,1 Vasiliy Klimov Strannik pustini — araviyskiy oriks // Наука и жизнь, 2021, № 8. — s. 88-93

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]


  • Wilson D. E. & Reeder D. M. (eds). Mammal Species of the World. — 3rd ed. — Johns Hopkins University Press[en], 2005. — Vol. 1. — P. 743. — ISBN 0-8018-8221-4. OCLC 62265494.