Muhammadi Begum

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Muhammadi Begum
Sayyida Muhammadi Begum
Muhammadi Begum (cropped).jpg
Hindistonning birinchi musulmon feminist ayoli
Tavalludi 1878-yil 22-may
Panjob shtatining Shohpur shahri
Vafoti 1908-yil 2-noyabr
Shimla shahrida
Fuqaroligi Hindiston fuqarosi
Kasbi olima, urdu yozuvchisi, muharrir
Turmush oʻrtogʻi Sayyid Mumtoz Ali Deobandiy
Bilimi turmush o'rtog'idan arab va fors tillarini o'rgangan va ingliz, hind va matematikadan xususiy ta'lim olgan
Faoliyat yillari 1898-yilda vafotigacha (1908-yil) “Tehzeeb-e-Nisvon”ni jurnalini tahrir qilgan
Bolalari qizi Vahida Begum, o`g`li Imtiaz Ali Taj

 

Muhammadi Begum (shuningdek, Sayyida Muhammadi Begum nomi bilan ham tanilgan) (1878-yil 22-may — 1908-yil 2-noyabr) — sunniy musulmon olimasi, urdu yozuvchisi va ayollar taʼlimi tarafdori. U Tehzeeb-e-Niswan islomiy haftalik jurnaliga asos solgan. U urdu jurnalini tahrir qilgan birinchi ayol sifatida tanilgan. U Sayyid Mumtoz Ali Deobandiyning rafiqasi edi. U, shunigdek, Hindistonning birinchi musulmon feminist ayoli[1].

Biografiyasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Muhammadi Begum 1878-yil 22-mayda Panjob shtatining Shohpur shahrida tugʻilgan[2]. U urdu tilini oʻrgandi va Qur’onni yod olib, hofiz boʻldi. U 1886-yilda turmushga chiqqanidan keyin katta opasi bilan aloqada boʻlish uchun xat yozishni oʻrgangan[3].

1897-yilda u islom olimi va Dorul Ulum Deobandning bitiruvchisi Sayyid Mumtoz Ali Deobandining ikkinchi xotini boʻldi[4][5]. U yangi turmush oʻrtogʻidan arab va fors tillarini oʻrgangan va ingliz, hind va matematikadan xususiy taʼlim olgan[6].

1898-yil 1-iyulda er-xotin ayollar uchun „Tehzeeb-e-Niswan“ nomli haftalik jurnalni chiqarishni boshladilar, bu jurnal Islomda ayollar huquqlari boʻyicha ilgʻor ishlardan biri hisoblanadi[7]. Jurnal majburiy aliment bilan ajralinikohni bekor qilish, purda va koʻpxotinlikka barham berish haqidagi radikal gʻoyalarni nashr etdi. Muhammadi Begum urducha jurnalni tahrir qilgan birinchi ayol sifatida eʼtirof etilgan[8]. U 1908-yildan vafotigacha „Tehzeeb-e-Nisvon“ni jurnalini tahrir qildi[9].

Adabiy asarlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Muhammadi Begum oʻttizta kitobning muallifi boʻlib, ular orasida „Shareef Beti“ asari ham bor boʻlib, bu asar, asosan, majburiy nikohga olib keladigan bolalarning uyushtirilgan nikohi xavfi haqida soʻzlardi[6][10]. Quyida uning boshqa asarlari keltrilgan (Muhammadi Begum asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilinmaganligi uchu oʻz tilida yozilgan):[11]

  • Aaj Kal
  • Safiya Begim
  • Chandan Haar
  • Adab e Muloqot
  • Rafeeqe Aroos
  • Khaanadari
  • Sugar Beti

Vafoti va merosi[tahrir | manbasini tahrirlash]

30 yoshida Muhammadi Begum 1908-yil 2-noyabrda Shimla shahrida vafot etdi[8]. Uning nabirasi Naim Tohir Sayyida Muhammadi Begum avr Unka Khandan Sayyida Muhammadi Begim va uning oilasi[12] nomi ostida arjimayi holini tuzgan. Uning oʻgʻli 1900-yilda tugʻilgan Imtiaz Ali Taj edi. U unga „Mera Taj“ (Mening tojim) laqabini qoʻydi, vaqt oʻtishi bilan u yetakchi dramaturgga aylandi.[13] Uning qizi Vahida Begum vafotidan keyin jurnalining muharriri boʻldi va bir necha yildan soʻng Imtiaz Ali Toj bu lavozimni egalladi[14].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Prasad, Amar Nath. Indian Writing In English:Critical Rum.(part-2) (en). Sarup & Sons, 2006 — 255 bet. ISBN 978-81-7625-725-1. 
  2. Sarwat Ali. „Stuff legends are made of“. The News International (10-may 2020-yil). Qaraldi: 22-avgust 2020-yil.
  3. Sarkar, Sumit. Women and Social Reform in Modern India: A Reader, 2008 — 363 bet. ISBN 9780253352699. 20-avgust 2020-yilda qaraldi. 
  4. Nayab Hasan Qasmi „Mawlana Sayyid Mumtaz Ali Deobandi“,. Darul Uloom Deoband Ka Sahafati ManzarNama. Idara Tehqeeq-e-Islami, Deoband — 147–151 bet. 
  5. Rauf Parekh. „Muhammadi Begum and Tehzeeb-e-Niswan“. Dawn (2-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 22-avgust 2020-yil.
  6. 6,0 6,1 Farrukhi. „NON-FICTION: A PIONEERING WOMAN OF LETTERS“ (en). DAWN.COM (16-sentabr 2018-yil). Qaraldi: 4-may 2022-yil. Manba xatosi: Invalid <ref> tag; name "pioneer dawn" defined multiple times with different content
  7. Moaddel, Mansoor (1998). „Religion and Women: Islamic Modernism versus Fundamentalism“. Journal for the Scientific Study of Religion. 37-jild, № 1. 116-bet. doi:10.2307/1388032. JSTOR 1388032.
  8. 8,0 8,1 Rauf Parekh. „Muhammadi Begum and Tehzeeb-e-Niswan“. Dawn (2-noyabr 2015-yil). Qaraldi: 22-avgust 2020-yil.
  9. Tahir Kamran. „Re-imagining of Muslim Women - II“. thenews.com.pk. The News International (8-iyul 2018-yil). Qaraldi: 22-avgust 2020-yil.
  10. Sarwat Ali. „Stuff legends are made of“. The News International (10-may 2020-yil). Qaraldi: 22-avgust 2020-yil.
  11. Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named pioneerdawn
  12. Asif Farrukhi. „A PIONEERING WOMAN OF LETTERS“. Dawn (16-sentabr 2018-yil). Qaraldi: 22-avgust 2020-yil.
  13. „Imtiaz Ali, the Taj of Urdu drama“ (en). DAWN.COM (14-aprel 2009-yil). Qaraldi: 4-may 2022-yil.
  14. Political Economy | thenews.com.pk“ (en). www.thenews.com.pk. Qaraldi: 4-may 2022-yil.