Moviy qalpoqli ifrit

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Moviy qalpoqli ifrit

Ifrita kowaldi 1899.jpg
Muhofazalash holati


Eng kam tashvishli  (IUCN 3.1)[1]
Ilmiy tasniflash edit
Olam: Hayvonlar
Filum: Chordata
Sinf: Qushlar
Taksonomik kategoriya: Corvoidea
Oila: Ifritidae

Schodde & Christidis, 2014-yil
Jins: Ifrita

Rothschild, 1898-yil
Turlar:
I. kowaldi
Binomial nomi
Ifrita kowaldi

(De Vis, 1890-yil)

Moviy qalpoqli ifrit (Ifrita kowaldi), shuningdek, koʻk qalpoqli ifrita sifatida ham tanilgan, hozirgi vaqtda Ifritidae monotipik oilasiga tegishli kichik va hasharotxoʻr chumchuqsimonlar turining bir vakili[2][3]. Ilgari, ifrit Cinclosomatidae yoki Monarchidae kabi koʻplab oilalarga tegishli deb hisoblangan[2]. Moviy qalpoqli ifritlar Yangi Gvineya uchun endemik qadimgi relikt tur hisoblanadi. Ushbu korvoid turi dastlabki oligotsen davrida, proto-Papua orollarida paydo boʻlgan, hozirgi turi bilan taqqoslaganda bir qator evolyutsion tafovutlari koʻzga tashlanadi[4].

Tavsif[tahrir | manbasini tahrirlash]

Moviy qalpoqli ifritning uzunligi 16-17 sm (6,3-6,7 dyuym) va ogʻirligi 34-36 g (1,2-1,3 oz) ga teng[5]. Ayrim turlarining patlari sargʻish jigarrang boʻlib, ularning keng bosh qismida koʻk-qora toji bor. Bu jinsiy dimorf tur boʻlib, quloq chizigʻining rangi narlarida oq, modalarida esa koʻproq toʻq sariq rangda boʻladi[2]. Ifritlar keng koʻkrak patlari va sayoz ostki patlari bilan yanada ulkanroq tana shaklini namoyon etadi[2]. Ularning qanotlari qisqa va yumaloq, oyoqlari esa patlari bilan qoplangan, etikcha hosil qilgan, patlari qalin[2]. Bundan tashqari, koʻk qalpoqli ifritlarning patlari va terisida batraxotoksin mavjud[6].

Tarqalishi va yashash joyi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Moviy qalpoqli ifritlar Yangi Gvineya va Papua-Yangi Gvineya orollari uchun endemik tur boʻlib, ular yer yuzining boshqa hech bir joyida uchramaydi va 388 000 km 2 maydonda tarqalgan[7]. Ifritlar Yangi Gvineyaning togʻli tropik oʻrmonlarida, dengiz sathidan 1000-4000 metr (3280-13123 fut) balandlikda yashaydilar[2]. Odatda, ular 1500 metr (4921 fut) yoki undan yuqori balandliklarda in quradilar[3].

Inlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Uchish qobiliyati zaif qushlar sifatida, koʻk qalpoqli ifritlar zichroq yomgʻir oʻrmonlari oʻsimliklarining shoxlarida yerdan taxminan 1-3 metr (3-10 fut) balandlikda uya quradilar[2]. Bu uyalar odatda patlar va oʻsimlik tolalaridan quriladi. Ota-onalar uyaning tashqi qismini mox va jigarrang oʻsimliklar tolalarii bilan koʻrinmas holatga keltirishga urinadilar. Ifritlar faqat bitta nasluchungina in quradilar va keyingi yili oʻzlari uchun qaytadan in quradilar[3]. Uyaning kamuflyaji, toksinlarning chiqarilishi va kichik debriyaj oʻlchamlari tarixan yuqori darajadagi depredatsiya va uya parazitizmidan kelib chiqqan boʻlishi mumkin[8].

Zahar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Koʻk qalpoqli ifritlar zaharli boʻlgan qushlar turlarining kichik guruhiga kiradi, shuningdek, Yangi Gvineyada uchrovchi boshqa vakillari kichik qichitqi (Colluricincla) turkumiga mansub hisoblanadi. Ifritlar oʻzlarini yirtqichlardan himoya qilish uchun patlar va teri qatlamidan batraxotoksinni chiqaradilar[8]. Odatda, batraxotoksin asab hujayralarining kanallariga kuchli taʼsir koʻrsatadi va doimiy ravishda sachraydi va falaj boʻlishga olib kelishi mumkin[9]. Toksinlarning odamlarga taʼsiri ular joylashgan hududga qarab oʻzgarib turadi va bu toksinning oʻziga xos sababi boʻlgan Choresine spp qoʻngʻizlarining mavjudligi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin[10].

Muhofaza qilish holati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ifritlar yoʻqolish havfida emaslar, chunki ular katta diapazonda tarqalganlar. Ifritlar barqaror koʻpayish shakliga ega boʻlib, ular juda koʻp songa ega ekanligi aniqlangan[5]. Ularning bir qismi tabiatni muhofaza qilish hududlarida yashaydi[11].

Yana qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. BirdLife International (2016). Ifrita kowaldi. IUCN Red List of Threatened Species. 2016: e.T22705379A94 kljlk;jflknkalf015555. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22705379A94015555.en. Retrieved 11 November 2021.{{cite iucn}}: error: malformed |page= identifier (help)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Schodde, Richard; Christidis, Les (2014-04-14). "Relicts from Tertiary Australasia: undescribed families and subfamilies of songbirds (Passeriformes) and their zoogeographic signal". Zootaxa 3786 (5): 501–22. doi:10.11646/zootaxa.3786.5.1. ISSN 1175-5334. PMID 24869551. 
  3. 3,0 3,1 3,2 Donaghey, Richard H. (2015-09-07). "Nest and egg of the Dimorphic Fantail Rhipidura brachyrhyncha and a review of clutch-sizes in New Guinean passerines" (en-US). Australian Field Ornithology 32 (2). Archived from the original on 2021-08-18. https://web.archive.org/web/20210818102845/https://www.birdlife.org.au/afo/index.php/afo/article/view/19. Qaraldi: 2022-09-09. Moviy qalpoqli ifrit]]
  4. Jønsson, Knud Andreas; Borregaard, Michael Krabbe; Carstensen, Daniel Wisbech; Hansen, Louis A.; Kennedy, Jonathan D.; Machac, Antonin; Marki, Petter Zahl; Fjeldså, Jon et al. (2017-11-02). "Biogeography and Biotic Assembly of Indo-Pacific Corvoid Passerine Birds" (en). Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 48 (1): 231–253. doi:10.1146/annurev-ecolsys-110316-022813. ISSN 1543-592X. 
  5. 5,0 5,1 „Blue-capped Ifrit (Ifrita kowaldi)“ (en). www.hbw.com. Qaraldi: 18-oktabr 2019-yil.
  6. Bartram, Stefan; Boland, Wilhelm (2001-11-05). "Chemistry and Ecology of Toxic Birds". ChemBioChem 2 (11): 809–11. doi:10.1002/1439-7633(20011105)2:11<809::aid-cbic809>3.0.co;2-c. ISSN 1439-4227. PMID 11948866. 
  7. „LC Blue-capped Ifrit (Ifrita kowaldi)“. Bird Life International. 4-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-yanvar 2019-yil.
  8. 8,0 8,1 Freeman, Benjamin G.; Mason, Nicholas A. (2014-01-08). "New Guinean passerines have globally small clutch-sizes" (en). Emu - Austral Ornithology 114 (4): 304–308. doi:10.1071/MU14023. ISSN 0158-4197. 
  9. "Batrachotoxin" (en), Wikipedia, 2019-10-26, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Batrachotoxin&oldid=923167463, qaraldi: 2019-11-19 Moviy qalpoqli ifrit]]
  10. Dumbacher, John P.; Wako, Avit; Derrickson, Scott R.; Samuelson, Allan; Spande, Thomas F.; Daly, John W. (2004-11-09). "Melyrid beetles (Choresine): A putative source for the batrachotoxin alkaloids found in poison-dart frogs and toxic passerine birds" (en). Proceedings of the National Academy of Sciences 101 (45): 15857–15860. doi:10.1073/pnas.0407197101. ISSN 0027-8424. PMID 15520388. PMC 528779. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=528779. 
  11. „The IUCN Red List of Threatened Species“. IUCN Red List of Threatened Species. Qaraldi: 18-oktabr 2019-yil.

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tashqi havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Andoza:Taxonbar