Logan

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Logan

Logan tog'i Kanada
Boshqa nomi en/Mount Logan
Joylashuvi Kanada Kanada Yukon
Koordinatalar 60°34′02″N 140°24′19″W / 60.56722°N 140.40528°W / 60.56722; -140.40528 G OKoordinatalari: 60°34′02″N 140°24′19″W / 60.56722°N 140.40528°W / 60.56722; -140.40528 G O
Choʻqqisi 5247 metr[1]
Balandligi 5956 metr[2][3]
Ilk koʻtarilishi 23 iyun 1925 yik, Albert Makkarti, Uilyam Foster, Endy Teylor, Norman Red, Allen Karp, Frederik Labmert


Logan Kanadadagi eng baland cho'qqi (dengiz sathidan 5956 metr balandlikda) va Shimoliy Amerikadagi Denali tog'idan keyin ikkinchi eng baland cho'qqidir. Yukon hududining janubi-g'arbiy qismidagi Kluane milliy bog'ida, Alyaska chegarasidan 40 kilometr sharqda, Sent-Elias tog' tizmasida joylashgan. Logan tog'i nisbiy balandligi bo'yicha dunyodagi eng baland tog'lardan biri bo'lib, Everest, Akonkagua, Denali, Kilimanjaro va Kristobal Kolondan keyin oltinchi o'rinda turadi.

Cho'qqiga birinchi ko'tarilish 1925-yil 23-iyunda Albert Makkarti, Uilyam Foster, Endi Teylor, Norman Red, Allen Karp va Frederik Labmertdan iborat alpinistlar guruhi tomonidan amalga oshirildi. 2010-yil may oyida ikki yapon alpinisti Yasushi Okada va Katsutaka Yokoyama Logan tog'ining ilgari ko'tarilmagan janubi-sharqiy tomoniga ko'tarilishdi, 2011-yilda u alpinizm olamidagi eng nufuzli mukofot - Oltin Muz boltasi bilan taqdirlangan.

Etimologiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

William Logan

1890-yilda AQSh Geologiya xizmatidan Alyaskaning geologi va tadqiqotchisi Israel Russell birinchi marta tog' tizmasini tasvirlab berdi[4][5]. 2000-yilda Kanada Bosh vaziri Jan Kretyen tog' yaqinda vafot etgan Kanada siyosatchisi, sobiq bosh vazir Per Elliot Tryudo sharafiga Tryudo (fransuz Tryudo) deb o'zgartirishni taklif qildi. Taklif jamoatchilik tomonidan salbiy qabul qilindi va natijada Logan tog'i asl nomini saqlab qoldi[6][7][8].

Fizik-geografik xususiyatlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Logan tog' massivining 3D ko'rinishi

Logan tog'i Yukon hududining janubi-g'arbiy qismidagi Kluane milliy bog'ida joylashgan va Avliyo Elias tog'larining bir qismi xisoblanadi. Dengiz sathidan 5956 metr balandlikda joylashgan Logan tog'i Kanadadagi eng baland cho'qqi va Shimoliy Amerikadagi Denali tog'idan keyin ikkinchi eng baland cho'qqidir. Logan tepaligidan Alyaska ko'rfaziga qadar bo'lgan masofa janubda taxminan 100 km, Alyaska bilan chegarada - g'arbda 40 kmdan kam[9]. Logan tog'i massivi dunyodagi eng katta massivlardan biri hisoblanadi. Tog' poydevori 100 kilometrdan oshadi. 5000 metr balandlikda uzunligi 20 kilometrdan ortiq bo'lgan katta plato mavjud[10].

Bir necha million yil oldin, muzlik davrida, Logan massivi qor va muz qatlami bilan qoplana boshlagan, bu pleystosen muzlik davrida yanada ko'paydi va hozirgi kungacha saqlanib qoldi. Loganning yuqori qismi deyarli butunlay katta muz qatlami bilan qoplangan, ba'zi qismlarida qalinligi 300 metrga yetadi. Togʻ jinslarining chiqishi Yuqori balandlik 1992 yilgacha sammitning aniq balandligi noma'lum edi. Cho'qqining balandligini birinchi marta o'lchash 1913 yilda Xalqaro chegara komissiyasi[en] tadqiqotchilari tomonidan amalga oshirilgan. Triangulyatsiya usulidan foydalanib, ular cho'qqining dengiz sathidan 6050 metrga teng bo'lgan taxminiy balandligini aniqladilar. 1949 yilda Valter Vud cho'qqining balandligini tuzatdi va yangi qiymat 5964 metrni tashkil etdi. Logan loyihasi davomida tadqiqotchi Xoldsvort topografik tadqiqot o'tkazdi, uning davomida cho'qqining yangi balandligi - 5945 metrni aniqladi [13] [14]. 1992 yil may-iyun oylarida Kanada Geografik Jamiyati Kanada Geodeziya va Parklar Kanada bilan birgalikda ekspeditsiyani tashkil qildi, uning davomida cho'qqining hozirgi balandligi dengiz sathidan 5956 metrga teng [2].

Logan cho'qqisining nisbiy balandligi 5247 metrni tashkil etadi, Denali Loganga nisbatan ota-ona tog'i hisoblanadi. Cho'qqilar orasidagi minimal balandlik Alyaskadagi Mentasta dovoni[en]da (dengiz sathidan 709 metr balandlikda) [1] erishiladi. Logan tog'i nisbiy balandligi bo'yicha dunyodagi eng baland tog'lardan biri bo'lib, Everest, Akonkagua, Denali, Kilimanjaro va Kristobal Kolondan keyin oltinchi o'rinda turadi[15].asosan massivning ikkilamchi va asosiy choʻqqilari yaqinida kuzatiladi. Olimlarning fikriga ko'ra, muz qoplamining pastki qatlamlari bir necha yuz ming yilgacha erimasdan saqlanib qolishi mumkin, chunki tog'dagi harorat vaqt o'tishi bilan bir oz o'zgargan holos[11][12].

Logan tog'ining yon bag'irlarida bir nechta muzliklar paydo bo'lgan, ularning eng kattasi uzunligi 122 kilometr bo'lgan Xabbard muzligi, cho'qqining sharqiy tizmasidan oqib o'tadigan Alyaskadagi Yakutat ko'rfazi va Ko'ngilsizlik ko'rfaziga tutashgan, 85 kilometr uzunlikdagi Logan muzligi,Loganning shimoliy yonbagʻridan boshlanib, shimoli-gʻarbiy yoʻnalishda oqib, Chitina daryosining o'zanini hosil qiladi[13][14].

Yuqori balandlik[tahrir | manbasini tahrirlash]

1992-yilgacha tog'ning aniq balandligi noma'lum edi. Cho'qqining balandligini birinchi marta o'lchash 1913-yilda Xalqaro chegara komissiyasi tadqiqotchilari tomonidan amalga oshirilgan. Triangulyatsiya usulidan foydalanib, ular cho'qqining dengiz sathidan 6050 metrga teng bo'lgan taxminiy balandligini aniqladilar. 1949-yilda Valter Vud cho'qqining balandligini qayta o'lchadi va yangi qiymat 5964 metrni tashkil etdi. Logan loyihasi davomida tadqiqotchi Xoldsvort topografik tadqiqot o'tkazdi, tadqiqot davomida cho'qqining yangi balandligi - 5945 metrni tashkil etishi aniqladi[15][16]. 1992-yil may-iyun oylarida Kanada Geografik Jamiyati Kanada Geodeziya tashkiloti Kanada bog'lar uyushmasi bilan birgalikda ekspeditsiyani tashkil qildi, ekspiditsiya davomida cho'qqining hozirgi balandligi dengiz sathidan 5956 metrga teng ekanligi aniqlandi[17].

Logan cho'qqisining nisbiy balandligi 5247 metrni tashkil etadi, Denali Loganga nisbatan biroz baland hisoblanadi. Cho'qqilar orasidagi minimal balandlik Alyaskadagi Mentasta dovonida (dengiz sathidan 709 metr balandlikda)[18] kuzatiladi. Logan tog'i nisbiy balandligi bo'yicha dunyodagi eng baland tog'lardan biri bo'lib, Everest, Akonkagua, Denali, Kilimanjaro va Kristobal Kolondan keyin oltinchi o'rinda turadi[19].

Massiv cho'qqisi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Logan massivida asosiy cho'qqidan tashqari qo'shimcha ravishda dengiz sathidan balandligi 5000 metrdan ortiq bo'lgan bir nechta kichik cho'qqilar mavjud. Ularning barchasi nisbiy balandligi 400 metrdan kam. Shu bilan birga, Kanadadagi 12 ta eng baland tog'larning 11 tasi Logan massiviga tegishli (asosiy cho'qqi va o'nta kichik cho'qqilar). Logan massiviga kirmagan choʻqqilardan faqat Avliyo Elias togʻi ushbu roʻyxatga kiritilgan[20].

Cho'qqi nomi[21] Absolyut balandlik[22] Nisbiy balandlik Koordinatalar
Asosoiy cho'qqi (Logan) 5956 m 5247 m[23] 60°34′02″N 140°26′07″W / 60.56722°N 140.43528°W / 60.56722; -140.43528 G O[24]
Filipp Pik
Phillipe peak
5920 m 240 m[25] 60°34′45″N 140°24′20″W / 60.57917°N 140.40556°W / 60.57917; -140.40556 G O[26]
Ist-Pik
East Peak
5898 m 178 m[27] 60°34′32″N 140°22′04″W / 60.57556°N 140.36778°W / 60.57556; -140.36778 G O[28]
Xyustons-pik
Houstons Peak
5720 m 40 m[29] 60°35′05″N 140°27′24″W / 60.58472°N 140.45667°W / 60.58472; -140.45667 G O[30]
Prospektors-Pik
Prospectors Peak
5644 m 324 m[31] 60°35′59″N 140°30′43″W / 60.59972°N 140.51194°W / 60.59972; -140.51194 G O[32]
AYNA-Pik
AINA Peak
5600 m 80 m[33] 60°36′32″N 140°31′51″W / 60.60889°N 140.53083°W / 60.60889; -140.53083 G O[34]
Rassel-Pik
Russell Peak
5560 m 40 m[35] 60°35′33″N 140°29′12″W / 60.59250°N 140.48667°W / 60.59250; -140.48667 G O[36]
Tyudor-Pik
Tudor Peak
5520 m 160 m[37] 60°36′59″N 140°29′40″W / 60.61639°N 140.49444°W / 60.61639; -140.49444 G O[38]
Sakson-Pik
Saxon Peak
5520 m 60 m[39] 60°37′14″N 140°28′01″W / 60.62056°N 140.46694°W / 60.62056; -140.46694 G O[40]
Queen-Pik
Queen Peak
5380 m 140 m[41] 60°36′35″N 140°35′19″W / 60.60972°N 140.58861°W / 60.60972; -140.58861 G O[42]
Kapet-Pik
Capet Peak
5250 m 210 m[43] 60°38′15″N 140°32′44″W / 60.63750°N 140.54556°W / 60.63750; -140.54556 G O[44]

Geologiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Umuman Sent-Elias tog'lari va ayniqsa Logan cho'qqisi ikkita litosfera plitalarining tutashgan joyida joylashgan: Tinch okeani va Shimoliy Amerika. Bu hududda togʻ o'sish jarayoni plitalarning birikishi tufayli 600 million yilga yaqin vaqt oraligʻida ma'lum bir tanaffuslar bilan davom etgan va soʻnggi 160 million yil davomida uzluksiz davom etmoda[45][46].

Geologik standartlarga ko'ra, Logan juda yosh cho'qqi xisoblanadi. Logan tog'ining zamonaviy ko'rinishi taxminan 153 million yil oldin vulqon va cho'kindi jinslardan shakllana boshlagan, ammo tosh massasi 20 million yil oldin yuzaga kelgan. O'sha vaqtga qadar bu hudud past tepaliklar hududi edi. Logan tosh massasining o'zi hali ham o'sib borayotgan katta batolitning tepa qismidur. 1992-yilgi ekspeditsiyaning maqsadlaridan biri cho'qqining balandligini aniqlashdan tashqari, tog'ning o'sish sur'atlarini ham o'rganish edi. Buning uchun tog'ning turli nuqtalarida markerlar o'rnatildi, ularga ko'ra kelajakda bu ko'rsatkich o'lchanishi rejalashtirilgan[47][48][49].

Logan massivida taxminan 20% kvarts, 65% oq va pushti dala shpati va 15% jigarrang biotit slyuda mavjud. Geologlar bu tarkibni kvarts diorit deb atashadi[50].

Iqlim[tahrir | manbasini tahrirlash]

Logandagi iqlim sharoiti asosan Alyaska ko'rfazining yaqinligi bilan bog'liq. Ko'rfazda past atmosfera bosimi hukmron bo'lgan hududlar Tinch okeanidan kuchli, nam g'arbiy shamolni hosil qiladi, shamol Sent-Elias tizmasi tomon esadi. 2000 m va undan yuqori balandlikka ko'tarilgan havo massalari soviydi hamda yomg'ir va qor shaklida tushadi. Cho'qqiga yaqinroqda (taxminan 5000 m balandlikdagi platoda) shamol tezligi yozda 30 km / soatga, qishda esa 100 km / soatdan oshadi. Yillik yog'ingarchilik darajasi balandlikka bog'liq bo'lib, dengiz sathidan 3000-4000 m balandlikda qorning maksimal darajasi 4 metrgacha yetadi. 5000 m balandlikda yillik yogʻingarchilik 0,5 m qordan oshmaydi[51].

5000 m balandlikdagi oʻrtacha yillik harorat yozda −2° dan qishda −45° Sgacha oʻzgarib turadi, oʻrtacha yillik harorat −27° S. Bu balandlikda qor va muzning erishi kam uchraydi[52]. Tog'dagi mutlaq minimal harorat rekordi 1991-yil 26-mayda qayd etilgan (-77,5 ° C), bu Antarktidadan tashqarida qayd etilgan eng past haroratdir. Biroq, bu harorat rekord bo'lmadi, chunki bu harorat juda yuoqri balandlikda qayd etilgan edi[53].

Cho'qqini zabt etish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Zabt etish tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Birinchi xarakat[tahrir | manbasini tahrirlash]

1922-yilda Toronto universiteti professori Artur Koulman Kanada Alp tog'lari klubini Kanadadagi shu paytgacha ko'tarilmagan eng baland cho'qqiga chiqish uchun taklif qildi. 1923-yil kuzida Vankuverdagi Alp klubining yig'ilishida ekspeditsiyani tashkil etish to'g'risida ijobiy qaror qabul qilindi va guruh a'zolari ham tanlab olindi[54]. Ekspeditsiyaga Kanadalik alpinist Albert Makkarti boshchilik qildi. Guruhga kanadaliklardan Uilyam Foster va Frederik Lambert, Amerikaliklardan Endi Teylor, Norman Rid, Allen Karp, Robert Morgan va Genri Xoll Juniorlar kirishgandi[55][56][57][58].

1923 va 1924-yillar tog' etagiga eng yaxshi yo'lni izlash uchun ekspiditsiya uyushtirildi. O'sha paytda Kanadaning bu qismida infratuzilma rivojlanmagan edi. 1924-yil yozida Makkarti 45 kunlik razvedka ekspeditsiyasini o'tkazish uchun Chitina muzliklari bazasiga yetib bordi. Natijada, MakKarti o'sha paytda eng ko'p o'rganilgan Alyaskadagi kichik kon qishlog'i orqali yo'lni tanladi[59][60][61].

Cho'qqiga bo'lgan yo'llarni o'rganib chiqqandan so'ng, Makkarti ekspeditsiyaning muvaffaqiyati uchun jihozlarning bir qismini tog' etagiga oldindan yetkazib berish kerak degan xulosaga keldi va buni 1925-yil qishda qilishni taklif qildi. Tayyorgarlik fevral oyida boshlandi va ikki oy davom etdi, shu vaqt ichida Makkarti, Teylor va to'rtta yordamchi hamda uchta itlar guruhi 4 tonna jihozni deyarli asosiy lager maydoniga muvaffaqiyatli yetkazib berishdi. Qaytib, ikki hafta dam olgandan so'ng, Makkarti jamoa bilan uchrashdi va ekspeditsiyaning asosiy bosqichiga yo'l oldi[62].

1925-yil 2-mayda guruh Sietldan Kordovaga suzib ketdi. 12-may kuni guruh Makkarti shahriga yetib keldi, u yerdan ekspiditsiyaning piyoda yurish qismi boshlandi. 5 kun ichida 140 km masofani bosib o'tgan ekspeditsiya Chitina muzligi etagiga etib bordi. Otlarni qoldirib, ular muzlik bo'ylab cho'qqi etagiga qarab yo'llarini davom ettirdilar U yergacha yana 70-80 km yurish kerak edi[63][64].

Muzlikdan o'tish va tog' tizmasidan yuqoriga ko'tarilish yo'lini ular bir necha bosqichda olib yurishlari kerak bo'lgan katta miqdordagi jihozlar , hamda yomon ob-havo tufayli murakkablashdi. 25-mayda ular Ogilvi muzligi etagiga 2377 m balandlikka ko'tarilishdi, 6-iyunda guruh 3110 m balandlikka etib, Qirol dovoniga yaqinlashdi. 16-iyun kuni xavfsiz yo‘lni uzoq izlashdan so‘ng guruh cho‘qqiga olib boradigan platoda 5090 m balandlikka muvaffaqiyatli chiqdi. 22-iyun kuni guruh platoda vaqtincha lager qurdi va ertasi kuni, 23-iyunda kuchli shamol va quyuq tumanga qaramay, oltita alpinist cho‘qqiga chiqishdi. Soat 16:00 da ular taxmin qilingan cho'qqiga yetib borishdi, ammo u kichik cho'qqi bo'lib chiqdi va undan asosiy cho'qqini ko'rdilar. Asosiy cho'qqi hali ikki chaqirimcha narida edi. Soat 20:00 da butun guruh (Albert Makkarti, Uilyam Foster, Endi Teylor, Norman Rid, Allen Karp, Frederik Lambert) asosiy cho'qqiga muvaffaqiyatli yetib borishdi[65][66][67][68].

O'sha kuni ular ortga lagerga tushishga imkonlari bo'lmagani uchun ular tunni tog'dagi g'orda o'tkazishga majbur bo'lishdi. Ertasi kuni ular tushishni davom ettirishdi, ammo bu ko'plab omillar bilan murakkablashdi: Lambertning ahvoli yomon edi, quyuq tuman va ob-havo yomonligi. Hamma narsaga qaramay, 24-iyun kuni kechqurun ular ekspiditsiyada jami 42 soat vaqt sarflab, lagerga muvaffaqiyatli yetib kelishdi. 25-iyun dam olish bilan o'tdi. 26-iyun kuni guruh tushishni davom ettirdi va 27-iyun kuni ertalab Qirol dovoniga yetib kelishdi[69]. Guruh nihoyat 15-iyul kuni Makkartiga qaytib keldi. Guruhning Makkartidan ketishi va qaytishidan boshlab butun ekspeditsiya 65 kun davom etdi. yo'nalish uzunligi 440 km[70][71][72] edi.

Logan cho'qqisiga navbatdagi ko'tarilish 25 yildan so'ng bo'lib o'tdi - 1950-yilda birinchi guruh faxriysi Norman Rid (o'sha paytda u allaqachon 60 yoshda edi) va Shveytsariyalik alpinist Andre Roch yo'nalish bo'ylab chiqishdi. O'sha yili yana bir guruh alpinistlar xuddi shu yo'nalish bo'ylab cho'qqiga ko'tarilishdi[73].

Boshqa yo'nalish bo'yicha ko'tarilish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Logan cho'qqisining Sharqiy tizmasidagi alpinist

1957-yil 19-iyulda Don Monk va Gil Roberts sharqiy tizma bo'ylab cho'qqiga birinchi bo'lib ko'tarilishdi. 1965-yil avgust oyi oʻrtalarida Dik Long, Alen Stak, Jon Evans, Franklin Kol va Pol Bekon Hummingbird yoʻnalishi boʻyicha ilk marotaba koʻtarilishdi[74][75] Worbleu yo'nalish (janubiy devor) birinchi marta 1977-yilda kanadaliklar Deyv Jons, Frank Baumann, Fred Tisyen, Jey Peyj va shveytsariyalik Rene Baucher[76][77] tomonidan ko'tarilgan. 1979-yil 19-iyunda 22 kunlik toqqa chiqishdan so'ng Maykl Daun, Pol Kindri, Jon Xou va Jon Vittmyer shimoli-g'arbiy tizma bo'ylab cho'qqiga chiqishdi. Xuddi shu yili, 30-iyun va 1-iyulda shimoliy-shimoli-g'arbiy tizmada (Raymond Yotterand, Alan Burgess, Jim Elzinga va Jon Laflan) ko'tarildi[78].

2010-yilda ikki yapon alpinisti Yasushi Okada (yap.岡田康) va Katsutaka Yokoyama(yap.横山勝丘) Shimoliy Amerikaning eng devorlaridan biri bo'lgan, ilgari xech kim ko'tarilmagan janubi-sharqiy tomondan ko'tarilishdi. Devorga ko'tarilish 3 kun davom etdi (4-7-may), bu vaqt ichida ular 2500 metrli devorga ko'tarilib, sharqiy cho'qqigacha etib borishdi. Bu juftlik 8-may kuni sharqiy tizma bo‘ylab tayanch lagerga tushib, bir kunda 30 km yo‘lni bosib o‘tdi. Ko'tarilishdan oldin ular 8 kun mobaynida iqlimga moslashishdi, bu vaqt davomida ko'tarilish yo'li bo'ylab tushish mumkin emasligi ma'lum bo'ldi. Okada va Yokoyama yo'nalsihni I-TO deb nomlashdi. 2011-yilda bu ko'tarilish uchun ular alpinistlar orasida eng yuqori mukofot - Oltin Muz boltasi bilan taqdirlandilar[79][80][81].

= Tog'ga chiqish yo'llari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Logan cho'qqisiga chiqishni tashkil qilish uchun Kluane milliy bog'i ma'muriyatidan ruxsat olish kerak. Ekspeditsiyalar kamida to'rtta alpinistdan iborat bo'lishi va tog'ga chiqishning to'liq rejasini, shu jumladan yo'nalishni, jihozlar ro'yxatini, individual va guruhli tarkibni taqdim etish kerak. Qoidaga ko'ra, ko'tarilish uchun ariza ekspeditsiya boshlanishidan kamida 90 kun oldin yuborilishi kerak. Tog'ga ko'tarilish mavsumi qisqa - aprel oyining oxiridan iyul oyining boshigacha. Aksariyat ekspeditsiyalar tog'ga muzliklarga qo'nishga moslashtirilgan samolyotlar yoki vertolyotda borishni afzal ko'radilar. Bunday holda, tog'ga chiqishga ruxsat olishdan oldin, Kluane milliy bog'i hududiga havo transporti qo'nishi uchun ruxsat olish kerak[82][83][84][85][86]

Klassik ko'tarilish yo'naishi ko'ngillilar yo'nalishini takrorlaydi va 2700 m balandlikdagi Kintino Sella muzligidan boshlanadi, u yerdan ekspeditsiyalar 3380 m balandlikdagi Qirol xandaqining tayanch lageriga o'tadi. jismoniy jihatdan ancha qiyin deb hisoblanadi. Biroq, bu yo'nalish eng oson, uni alpinistlarning 70% tanlaydi. To'liq ko'tarilish taxminan uch hafta davom etadi va oltita oraliq lagerni o'rnatishni talab qiladi[87].

Alpinistlarning 20%ga yaqini tanlagan ikkinchi eng mashhur yo'nalish sharqiy tizma bo'ylab o'tadi va 2000 m balandlikdagi Xabbard muzligidan bosh lager maydoniga 8 km masofada (dengiz sathidan 2400 m balandlikda) boshlanadi. ). Texnik jihatdan, ko'tarilish klassik yo'nalishga qaraganda biroz qiyinroq va 70 ° gacha bo'lgan qiyalikka ega bo'lgan tepaliklarni o'z ichiga oladi. Qoidaga ko'ra, sharqiy tizmaga chiqish ham taxminan uch hafta davom etadi[88][89].

Logan loyihasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

1966-yilda Shimoliy Amerika Arktika Instituti (ing. Arctic Institute of North America, qisqartma AINA) yuqori balandlik sharoitida fiziologik tadqiqotlar o'tkazish loyihasini boshladi. Laboratoriya o'rnatilishi mumkin bo'lgan joy sifatida Logan tog'i ko'rib chiqildi. Uchuvchi Fil Apton va alpinist Barri Bishop Logan platosini kashf qilish uchun yo'lga chiqishdi. Tekshiruv natijalariga ko'ra, plato laboratoriya o'rnatish uchun qulay joy deb topildi: bu yerda samolyot qo'nish mumkin edi, plato juda yumshoq va yorilishlar mavjud emas edi[90].

1967-yil iyul oyida Bishop boshchiligidagi sakkiz kishilik guruh (alpinistlar, olimlar hamda AQSh va Kanada askarlari) platoga ko'tarilishdi. Ko‘tarilish vaqtida guruh ikki a’zosining ahvoli yomonlashgan va ular tajribali alpinist nazorati ostida pastga tushishga majbur bo‘lgan. Ekspeditsiyaning qolgan a'zolari platoga muvaffaqiyatli yetib kelishdi va u yerda 5311 m balandlikda 6 dan 9 m gacha o'lchamdagi yog'och laboratoriyani o'rnatishni boshladilar. Biroq ob-havoning yomonlashishi ularning ishlarini yakunlashiga xalaqit berdi. Laboratoriya joylashgan joyni bayroq bilan belgilab, ular samolyotda ortga qaytishdi[91].

Keyingi yilning iyun oyida to'rt kishidan iborat guruh laboratoriyani o'rnatishni davom ettirish uchun yana platoga chiqdi. O'tgan yilgi binolar butunlay qor bilan qoplangan va ularning joylashishini faqat fotosuratlarda tahlil qilish orqali aniqlash mumkin edi. Laboratoriya 5311 m balandlikda muvaffaqiyatli o'rnatildi va o'sha paytdagi eng baland tog' laboratoriyasiga aylandi[92]. Tadqiqotda harbiy ko'ngillilar ishtirok etdi. Tadqiqot o'tkazish uchun doktor Valter Vud dasturga tibbiyot fanlari doktori, Balandlik tibbiyotining asoschisi Charlz Xyustonni taklif qildi. Xyustonning loyiha doirasidagi tadqiqotlarining asosiy yo‘nalishi u birinchi bo‘lib aniqlagan baland tog‘da ko'z to‘r pardasiga qon quyilish, tog‘ kasalligi va o‘pka shishi sabablari bo‘ldi. Bundan tashqari, loyiha doirasida glatsiologik, topografik va meteorologik tadqiqotlar olib borildi, xususan, tog'ning balandligi 5645 m gacha aniqlandi[93][94]. "Logan loyihasi" 10 yildan ortiq davom etdi va 1979-yilda yakunlandi. Loyiha tugaganidan bir yil o'tgach, Xyustonning balandlik fiziologiyasini o'rganish bo'yicha ishining birinchi qismi,Yuqoriga ko'tarilsih: Inson va balandlik hikoyasi[95] nashr etildi.

Logan tog'i san'atda[tahrir | manbasini tahrirlash]

2015-yilda kanadalik rassom va kinorejissyor Kori Trepanierning ko'p yillik hujjatli loyihasi bo'lgan True Wild: A Legacy for the National Parksning birinchi 85 daqiqalik True Wild: Kluane epizodini chiqardi, unda Kluane milliy bog'i haqida hikoya qilinadi ayniqsa Logan tog'i asosiy e'tibor markazida[96].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=541
  2. http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=541
  3. http://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/hist/logan/6987
  4. http://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/hist/logan/6987
  5. http://summitsofcanada.net/canatrek/summits/yukon.html
  6. http://cbc.ca/canada/story/2000/10/05/mountain001005.html
  7. http://cbc.ca/canada/story/2000/10/05/mountain001005.html
  8. https://www.theglobeandmail.com/series/trudeau/peak.html
  9. https://archive.org/details/pushinglimitssto0000scot
  10. https://archive.org/details/pushinglimitssto0000scot
  11. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/research/weatheronmtlogan/mtloganicecap
  12. https://park.org/Canada/logan96/geology.html
  13. https://books.google.ru/books?id=qMR2k9mUtlYC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false
  14. https://archive.org/details/williamedmondlog0000wind
  15. http://aac-publications.s3.amazonaws.com/documents/aaj/1975/PDF/AAJ_1975_20_1_013.pdf
  16. https://dx.doi.org/10.2307%2F3673956
  17. http://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/hist/logan/6987
  18. http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=541
  19. https://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=403
  20. https://www.peakbagger.com/list.aspx?lid=21101
  21. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  22. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  23. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  24. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  25. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  26. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  27. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  28. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  29. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  30. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  31. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  32. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  33. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  34. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  35. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  36. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  37. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  38. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  39. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  40. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  41. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  42. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  43. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  44. https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=539
  45. https://park.org/Canada/logan96/geology.html
  46. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/research/rocksonmtlogan/MovingMts
  47. https://park.org/Canada/logan96/geology.html
  48. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/research/rocksonmtlogan/MovingMts
  49. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/research/rocksonmtlogan
  50. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/research/rocksonmtlogan
  51. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/research/weatheronmtlogan
  52. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/research/weatheronmtlogan
  53. http://summitsofcanada.net/canatrek/summits/yukon.html
  54. https://archive.org/details/sim_geographical-journal_1926-01_68_1/page/1
  55. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/climb/1925climb
  56. http://www.pc.gc.ca/apps/cseh-twih/archives2_E.asp?id=323
  57. https://archive.org/details/pushinglimitssto0000scot
  58. https://archive.macleans.ca/article/1952/7/1/how-mount-logan-was-conquered
  59. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/climb/1925climb
  60. https://archive.macleans.ca/article/1952/7/1/how-mount-logan-was-conquered
  61. https://archive.org/details/pushinglimitssto0000scot
  62. https://archive.macleans.ca/article/1952/7/1/how-mount-logan-was-conquered
  63. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/climb/1925climb
  64. https://archive.org/details/pushinglimitssto0000scot
  65. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/climb/1925climb
  66. http://www.pc.gc.ca/apps/cseh-twih/archives2_E.asp?id=323
  67. https://archive.org/details/pushinglimitssto0000scot
  68. Chris Jones. Climbing in North America. — University of California Press, 1979.
  69. Chris Jones. Climbing in North America. — University of California Press, 1979.
  70. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/climb/1925climb
  71. http://www.pc.gc.ca/apps/cseh-twih/archives2_E.asp?id=323
  72. https://archive.org/details/pushinglimitssto0000scot
  73. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/climb/1925climb
  74. https://archive.org/details/waystoskyhistori0000selt
  75. http://www.alpinist.com/doc/web10x/wfeature-logan-journal
  76. http://www.alpinist.com/doc/web10x/wfeature-logan-journal
  77. https://archive.org/details/pushinglimitssto0000scot
  78. http://publications.americanalpineclub.org/articles/12198055700#
  79. http://www.alpinist.com/doc/web11s/newswire-piolet-dor-2011
  80. http://www.alpinist.com/doc/web10s/newswire-logan-giri-giri
  81. https://www.climbing.com/news/superb-new-route-on-mt-logan/
  82. http://summitsofcanada.net/canatrek/summits/yukon.html
  83. http://www.virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/logan/en/index.php?/md/climb/2007expedition
  84. https://www.pc.gc.ca/en/pn-np/yt/kluane/activ/aeriennes-flightseeing
  85. https://www.summitpost.org/logan-massif/150624
  86. Jack Bennett. Not Won in a Day: Climbing Canada's Highpoints. — Rocky Mountain Books Ltd, 1999.
  87. Jack Bennett. Not Won in a Day: Climbing Canada's Highpoints. — Rocky Mountain Books Ltd, 1999
  88. http://summitsofcanada.net/canatrek/summits/yukon.html
  89. Jack Bennett. Not Won in a Day: Climbing Canada's Highpoints. — Rocky Mountain Books Ltd, 1999.
  90. Joseph C. LaBelle. Life and Research at 5,311 Meters, Mount Logan, Yukon: Physiology Studies (англ.) // Mountain Research and Development. — 1996.
  91. Joseph C. LaBelle. Life and Research at 5,311 Meters, Mount Logan, Yukon: Physiology Studies (англ.) // Mountain Research and Development. — 1996
  92. Joseph C. LaBelle. Life and Research at 5,311 Meters, Mount Logan, Yukon: Physiology Studies (англ.) // Mountain Research and Development. — 1996.
  93. Joseph C. LaBelle. Life and Research at 5,311 Meters, Mount Logan, Yukon: Physiology Studies (англ.) // Mountain Research and Development. — 1996.
  94. https://www.wemjournal.org/article/S0953-9859(92)71231-5/pdf
  95. https://www.wemjournal.org/article/S0953-9859(92)71231-5/pdf
  96. https://www.alternativesjournal.ca/community/blogs/current-events/cory-trépaniers-true-wild

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Chic Scott Pushing the Limits: The Story of Canadian Mountaineering. — Calgary: Rocky Mountain Books Ltd, 2000. — P. 96—102. — 440 p. — ISBN 0921102593
  • Andy Selters Ways to the Sky: A Historical Guide to North American Mountaineering. — AAC Press, 2004. — 334 p. — ISBN 0930410831
  • Robert Lock Graham Irving Ten great mountains. — London: J. M. Dent, 1940. — 213 p.
  • Paddy Sherman Cloud walkers: six climbs on major Canadian peaks. — Toronto, Canada: Macmillan, 1979. — 161 p.
  • Steve Roper, Allen Steck Fifty Classic Climbs of North America. — San Francisco, CA, USA: Sierra Club Books, 1971. — P. 179–182. — 324 p. — ISBN 0871562928
  • Jack Bennett Not Won in a Day: Climbing Canada's Highpoints. — Rocky Mountain Books Ltd, 1999. — 160 p. — ISBN 0921102704
  • C. Gordon Winder William Edmond Logan (1798-1875), Knighted Canadian Geologist: An Anthology. — Rocky Mountain Books Ltd, 2004. — 203 p. — ISBN 1412030285
  • American Geographical Society of New York. Department of Exploration and Field Research, William O. Field Mountain Glaciers of the Northern Hemisphere: Alaska and adjacent Canada, Arctic Canada, North Atlantic Islands. — Corps of Engineers, U. S. Army, Technical Information Analysis Center, Cold Regions Research and Engineering Laboratory, 1975. — 932 p.
  • Chris Jones Climbing in North America. — University of California Press, 1979. — P. 81—87. — 392 p. — ISBN 0520036379