Lazzaro Spallanzani

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

'Lazzaro Spallanzani (italyancha: Lazzaro Spallanzani; 1729-yil 10-yanvar, Skandiano, Emilia-Romagna, Italiya - 1799-yil 12-fevral, Pavia, Italiya) - mashhur italyan tabiatshunosi (ботаник) va zoolog) va fizik, iezuit.

Biografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Boloniyada tahsil olgan, Reggio, Pavia va Modenada tabiiy fanlarni o'rgangan. U Shveytsariya, Turkiya, Korfu va Kipr bo'ylab sayohat qilgandan so'ng, u tabiiy tarix va geologik nuqtai nazardan bu hududlarning eng ajoyib xususiyatlarini tasvirlab berdi.

Spallanzani lupa orqali qurbaqani tekshirmoqda. Skandianodagi yodgorlik (Emilia-Romagna)

Uning Neapol, Sitsiliya va Apennin orollariga qilgan sayohatlari natijasi 1795-yilda nemischa tarjimasida ham paydo bo'lgan "Viaggi alle due Sicilie e in alcune parti degli Apennini" (Pavia, 1792) asari bo'ldi. Uning sayohatlari natijalarining barchasi tabiiy tarix nuqtai nazaridan juda qimmatlidir.

Spallanzani shuningdek, qon aylanishi, ovqat hazm qilish, qurbaqalarning ko'payishi, eng oddiy hayvonlarni kuzatish va ko'rshapalaklarga xos bo'lgan to'liq zulmatda navigatsiya qilishning o'ziga xos tuyg'usi (echolocation) sohasidagi sof fiziologik kashfiyotlari bilan ham mashhur. Uning sovuq qonli hayvonlarda gaz almashinuviga sovuqning tormozlovchi ta'siri, boshning keyingi o'sishi bilan salyangozlarning boshini kesish, qurbaqalarda kopulyatsiya mexanizmi, me'da shirasi bilan sun'iy hazm qilish bo'yicha tajribalari katta qiziqish uyg'otadi; U urug'da urug'lantiruvchi kuchga faqat spermatozoidlargina ega ekanligini birinchi marta isbotladi. Mikroorganizmlarning o'z-o'zidan paydo bo'lishining mumkin emasligi empirik tarzda isbotlangan.

O'limidan oldin uning yuragi kasal ekanligini bilib, Spallanzani vasiyat qiladi: "O'limdan keyin uni olib tashlang va saqlang, ehtimol bu sizga kasal yuraklar haqida yangi faktlarni kashf qilishingizga yordam beradi".

Xotira[tahrir | manbasini tahrirlash]

1935-yilda Xalqaro Astronomiya Ittifoqi Oyning koʻrinadigan tomonidagi kraterga Spallanzani nomini berdi.

Shuningdek[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Lazzaro Spallanzanining tajribalarida o'z-o'zidan paydo bo'lish nazariyasini rad etish

Eslatmalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]