Kultivator

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Kultivator (lot. cultivo — ishlov berish, chopiq qilish) — shudgorda tuproq qatlamini agʻdarmay yumshatish,begona oʻtlarni yoʻqotish, chopiq qilivadigan ekinlarning qator oralariga ishlov berish, oʻsimliklarni mineral oʻgʻitlar bilan oziqlantirish, niholdarni yaganalash va egat ochishga moʻljallangan qishloq xoʻjaligi quroli. Vazifasiga koʻra, yoppasiga ishlaydigan, chopiq qiladigan, oziklantirgich-K., muayyan ishlarni bajaradigan maxsus K.larga; trak-torga qoʻshilishiga koʻra, tirkama va oʻrvatma K.larga boʻlinadi. Har qanday K. rama, osish mexanizmi (oʻrvatma K. uchun) yoki tirkash qurilmasi (tiralma K. uchun), ish organlari, ish organlarining ishlash chuqurligini rostlash va ularni koʻtarish mexanizmlari, ta-yanch gʻildiraqlardan iborat. K.ga uning vazifasiga qarab quyidagi ish organlari oʻrvatiladi (1rasm). K.ning aso-siy ish organi panja hisoblanadi. Yoppasiga ishlaydigan K. shudgorda begona oʻtlarning ildizini qirqish, ekish oldidan tuproqni 12 sm gacha chu-qurlikda yumshatish uchun qoʻllaniladi. Chopiq qiladigan K. qator oralarini ishlash, ekinlarni sugʻorish uchun egatlarni ochish, qatorlarga mineral oʻgʻitlar solish ishlariga moʻljallangan. K. oziqlantirgich ekin qator oralarini ishlash (yumshatish, oʻtoq qilish va boshqalar) bilan birga oʻsimliklarning oʻsish davrida mineral-organik oʻgʻitlar solishda qoʻllaniladi. Maxsus K.ga begona oʻtlarning poyasi, ildizi va urugʻlarini yonuvchi gazlarning alangasi hamda issiqligi bilan kuydirib yoʻqotadigan olovli K., tuproq qatlamini agʻdarmasdan chuqur yumshatadigan yotiq kesuvchi1-rasm. Kultivatorning ish organlari: a — bir yoklama yassi (yotiq) kesuvchi panja; 6 — yassi kesuvchi oʻq yoysimon panja; v — universal oʻq yoysimon panja; g — yumshatuvchi vayzasimon panja; d — yumshatuvchi iskana-simon panja; ye — yumshatuvchi aylantirma panja; j — okuchnik; z — six (igva)li disk.

K., shudgorni begona oʻtlardan xoli qi-ladigan oʻtoq K., qator oralari 4–10 m li bogʻlar tuprogʻini 14—20 sm chu-qur yumshatadigan bogʻbop keng kamrovli K., shudgorda tuproqning yuza qat-lamini 10—15 sm chuqurlikda kesib, oʻzining ustki gʻilofiga urib maydalab yumshatadigan frezali K., chopiq qilinadigan ekinlarning qator oralarini aylanadigan frezalar bilan yumshatadigan frezali chopiq K. va boshqa kiradi.

Paxtachilikda KRX-4, KRT-4, KRX3,6, KXU-4A, KXO-3,6/4,2, KXO-5,4 va boshqa kultivator-oziklantirgichlar ishlatiladi. Oʻzbekistonda "Oʻzqishloqxoʻjalikmash-xolding" kompaniyasi gʻoʻza va boshqa qishloq xoʻjaligi ekinlariga moʻljallangan K.ning bir necha modifikatsiyasini ishlab chiqarmoqda. KXU-4A; KXO-3,6/4,2; KXO-5,4; KOV-4 va boshqa KXU-4A modifikatsiyasi (2-rasm) paxtachilikka moʻljallangan 4 qatorli universal K. boʻlib, ekinning qator oralariga ishlov beradi, begona oʻtlardan tozalaydi, tuproqni yum-shatadi, joʻyaklar oladi, qator oralariga oʻgʻit tashlab ketadi. Bu K.dan gʻoʻzadan tashqari kanop, makkajoʻxori va boshqa uzun poyali ekinlarni oʻgʻitlashda ham foydalanish mumkin. K.ga PRX-4 ro-tatsion ish organi boʻlgan moslama oʻrvatib 60 va 90 sm qator oraligʻida ekilgan goʻzalarga tasma usulda ishlov berish mumkin. Moslama katorga yaqin yerni yumshatadi. Bunday K. 40— 70 kVt quvvatli traktorlarga agre-gatlanadi. KXO-3,6/4,2 va KXO-5,4 modifikatsiyadagilari gʻoʻza, makkajoʻxori, pomidor, piyoz, sabzi, turp, kartoshka va boshqa ekinlarning oʻsish davrida bir yoʻla 6 qator oralariga ishlov beradi (oʻtoq qiladi, tuproqni yumshatadi, egat ochadi, qator oralariga oʻgʻit soladi). Bunday K. 70—100 kVt kuvvatli traktorlarga agregatlanadi. KOV-4 modifikatsiyasi pomidor, piyoz, sabzi, turp, kartoshka va boshqa sabzavot ekinlarini oʻsish davrida qator oralarini oʻtoq qiladi, yerini yumshatadi, egat ochadi, oʻgʻit soladi.

Bunday K. 40—70kVt kuvvatli traktorga agregatlanadi.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil