Krit

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Krit — Oʻrta dengizning sharqiy qismidagi orol, Yunoniston hududi. Maydoni 8,3 ming km². Uzunligi gʻarbdan sharqqa 260 km, eni 12 km dan 55 km gacha. Shim. qirgʻoqlari qoʻltiqlar bilan parchalangan, jan. kam parchalangan, jarli. Relyefi togʻli. Togʻ massivlari (eng baland joyi 2456 m, Ida togʻi) ohaktosh va slanetslardan tuzilgan, karst hodisasi keng tarqalgan. Iqlimi Oʻrta dengiz iqlimi, yozi quruq. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi 12°, iyulniki 26°. Togʻlarda qor may oyigacha saqlanadi. Yiliga 600 mm dan 1600 mm gacha (sohil qismida) yogʻin yogʻadi, asosan, qish oylarida. Oʻrta dengiz butalari (frigana) oʻsadi, togʻ tepalari yaylov. Tokzor va zaytunzorlar bor. Donli ekinlar, tamaki ekiladi. Aholi qoʻychilik, baliq ovlash bilan ham shugʻullanadi. Samariya milliy bogʻi tashqil etilgan (togʻ flora va fauvasi muhofaza qilinadi). Antik davr va oʻrta asrlarda qurilgan koʻplab meʼmoriy yodgorliklar (qalʼa, cherkovlar) saqlangan. Asosiy portlari: Iraqlion, Xanya.

K. — Yevropa madaniyatining eng qad. oʻchoqlaridan. Orolda miloddan avvalgi 3-ming yillikda ilk quldorlik davlatlari vujudga kelgan. Miloddan avvalgi 20—15-asrlarda bu davlatlar juda rivojlangan. Miloddan avvalgi 1-asrda K. Yunonistoning siyosiy va madaniy hayotida muhim oʻrin tutgan. Miloddan avvalgi 67 yilda orolni rimliklar egallagan. Rim imperiyasi parchalanib ketgandan soʻng (395 yil) K. Sharqiy Rim imperiyasi, 823—961 yillarda arablar qoʻl ostida boʻldi, 961 — 1204 yillarda Vizantiya tarkibiga kirdi. 1669 yil dan Usmonli turk saltanati tasarrufida. Bolqon urushlarishn soʻng YunonistonTurkiya shartnomasi bilan tasdiklangan 1913 yildagi London sulh shartnomasiga asosan, K. Yunonistonga oʻtdi.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil