Kantemir, Dmitriy Konstantinovich
| Dimitrie Cantemir | |
|---|---|
rumincha: Dimitrie Cantemir | |
.jpg) | |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Tavalludi |
26-oktyabr 1673-yil Moldav knyazligi Silishteni qishlogʻi |
| Vafoti | 21-avgust 1723-yil |
| Dafn qilingan joyi |
Nikolo-Grecheskiy monastir Nikolo-Grecheskiy monastir |
| Turmush oʻrtogʻi |
Kassandra Kantakuzen Anastasiya Ivanovna Trubetskaya |
| Bolalari | Dmitriy, Mariya, Serban, Matvey, Konstantin, Smaragda, Antiox, Yekaterina-Smaragda |
| Onasi | Ana Bantish |
| Otasi | Konstantin Fedorovich Kantemir |
| Taʼlim | buyuk millat maktabi |
| Ilmiy unvoni | Maxfiy maslahatchi |
| Janglari |
Rus-turk urushi Fors yurishi |
Dimitriy Konstantinovich Kantemir (rumincha: Dimitrie Cantemir, 26-oktyabrda, Moldova knyazligida - 21-avgustda, Dmitrovka mulki, Kiyev viloyatida tugʻilgan) - Moldova va Rossiya davlat arbobi va olimi.
Moldova knyazligining hukmdori (1693, 1710—1711). Rossiyaning (1711) va Muqaddas Rim imperiyasi (1723) Shavkatli shahzodasi, rus senatori (1721) va xususiy maslahatchi (1722). Berlin Fanlar akademiyasining aʼzosi (1714).
Dmitriy Kantemir Moldovaning Silishteni qishlogʻida (Silişteni; hozirgi Vasluy okrugi, Ruminiyada joylashgan) hukmdor Konstantin Kantemir oilasida tugʻilgan. Onasidan erta ayrilgan. Otasi savodsiz boʻlib, bolalari uchun grek oʻqituvchilarini taklif qildi va ularga uyda yaxshi ta'lim berdi.
1685-yilda Moldova taxtiga oʻtirgan Konstantin Kantemir, oʻsha davrning odatlariga koʻra, oʻgʻillaridan birini Konstantinopolga garovga yuborishga majbur boʻldi, avval kattasi Antioxiyani, 1687-yilda esa uning oʻrniga eng kichigi Dmitriyni joʻnatdi. Kantemir imperiya poytaxtida uch yil bo‘lganida adabiyot, falsafa, musiqa, turk, arab, fors tillari bo‘yicha bilimini oshirdi.
1691-yilda Kantemir Yassiga qaytib keldi va 1693-yilda otasi vafotidan keyin u hukmdor etib saylandi, ammo Kantemirning raqibi Valaxiya shahzodasi Konstantin Brinkovyanu yigirma kun ichida Dmitriyni taxtdan agʻdarib tashladi. U Konstantinopolga qaytib keldi va u yerda 1710- yilgacha qisqa tanaffuslar bilan yashadi. Bu davrda Kantemir falsafa, axloq, musiqaga oid ilk asarlarini nashr ettirdi, Moldova va Turkiyaning tavsiflarini tuzdi.
1710-yilda Turkiya va Rossiya oʻrtasidagi urush paytida Dmitriy Kantemir Moldova knyazi etib tayinlandi va jangovar harakatlarda qatnashishi kerak edi. Turkiya sudining Kantemirga boʻlgan umidlari uning rejalarini yashirish qobiliyatidan dalolat beradi. Hatto Konstantinopolda ham u rus diplomatlari bilan bogʻlanib, elchi Tolstoyga yordam berdi.
- Kassandra Kantakuzen ( 1682—1713-yil 11-may, Moskva).
- 1717-yil 14-yanvardan - Anastasiya Ivanovna Trubetskaya ( 1700—1755 ).
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Рудаков В. Е. Кантемир, Дмитрий Константинович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Мохов Н. А.. Молдавия эпохи феодализма: (От древнейших времен до начала XIX века). Кишинёв: Картя Молдовеняскэ, 1964 — 350—359-bet.
Adabiyot
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Бабий А. И.. Дмитрий Кантемир, 60000 экз, Мыслители прошлого, М.: Мысль, 1983.
- Густерин П. В.. Первый российский востоковед Дмитрий Кантемир / First Russian Orientalist Dmitry Kantemir, 1000 экз, М.: Восточная книга, 2008. ISBN 978-5-7873-0436-7.
- Густерин П. В. По следу Кантемира. Российскому востоковедению исполняется 300 лет Архивная копия от 8 июня 2013 на Wayback Machine // Российская газета. 2011, № 147 (8 июля).
- Густерин П. Русскоязычная коранистика досоветского периода // Вопросы истории. — 2015. — № 5. — С. 160.
- Цвиркун В. И.. Димитрий Кантемир: Страницы жизни в письмах и документах. СПб.: Нестор-История, 2010. ISBN 978-5-98187-598-4.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Gusterin P. V. D. K. Kantemirning bir tarixiy asari -dagi Архивная копия
- Gusterin P.V. D.K.Kantemirning islomshunoslik ishi haqida -dagi Архивная копия
- Историческое, географическое и политическое описание Молдавии. [sayt ishlamaydi] (mavjud havola)