Endoteliy

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Endoteliy (endo... va yun. — soʻrgʻich) — hayvonlarda bir qator boʻlib joylashgan yassi hujayralar qavati. Qon va limfa tomirlari, yurak va tana boʻshligʻining ichki yuzasini qoplab turadi. E. uning ostida joylashgan toʻqimalardan bazal membrana orqali ajralgan. Muskul, oʻpka, markaziy nerv sistemasi kapillyarlari devoridagi uzluksiz E. hujayraning yuqori darajada tanlab oʻtkazish xususiyatini taʼminlaydi. Bir qancha organlar (mas, buyrak chigali naylari, ichak vorsinkalari, endokrin bezlar) kapillyarlari E.si hujayralari sitoplazmasida yupqalashgan qismlar (fenestrlar) boʻlishi kapillyarlar devori orqali muayyan moddalar oʻtishini tezlashtirishi mumkin. Uzlukli E. qon hosil qiluvchi, jigar, buyrak usti bezi va boshqalar organlarning kengaygan kapillyarlari (sinusoidlari) uchun xos; ular orqali yirik molekulalar, har xil zarrachalar, hatto hujayralar oʻtkaziladi. Bu hujayralar fagotsitoz xususiyatiga ega boʻlib, retikulyar endoteliy sistemasiga kiradi. E. mitotik faol boʻlishi tufayli qon va limfa tomirlari tiklanadi.

Oʻsimliklarda E. — urugʻkurtakning ichki integumenti boʻlib, murtak xaltasini oʻrab turadi; nutsellius urugʻlangandan soʻng uning oʻrnini E. egallaydi. E. bir poʻstli urugʻkurtaklar, shuningdek, gulining tojbarglari qoʻshilib oʻsadigan koʻpchilik oʻsimliklar uchun xos.