Bouran

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish


Bu maqola vikilashtirilishi kerak.

nothumb

Iltimos, bu maqolani Vikipediya qoida va koʻrsatmalariga muvofiq tartibga keltiring.

Bouran


177-bodhran-playing-hinnerk-ruemenapf-0067.jpg
Tayoqchalar
Kevin Krouford Bouran haqida

Bouran (irl ирл. va , /baʊrˈɑːn/, talaffuz variantlari — boran, bauran, boiran ) — Irlandiya va Shotlandiya tamburi, odatda an'anaviy gal musiqasining ritmik joʻrligi uchun, ba'zida esa yakkaxon chalish uchun ishlatiladi.

Cholg'u asbobi diametri 25-65 sm ( 10-26 dyum ), odatda 35-45 sm (14-18 dyum)ni tashkil etadi. Aylana kengligi — 9-20 sm (3,5-8 dyum). Tamburning bir tomoniga echki terisi tortiladi (lekin zamonaviy ishlab chiqarishda sintetik teridan ham, kenguru terisi kabi yangi materiallardan ham foydalaniladi). Ikkinchi tomon esa sozandaning qoʻli uchun ochiq boʻlib, u tovush balandligi va tembrni boshqara oladi. Ichkarida 1-2 toʻsin bo'lishi mumkin, lekin ular odatda professional asboblarga joylashtirilmaydi.

Sozanda maxsus bir yoki ikki uchi ham jihozlangan tayoq yoki (kam hollarda) qoʻl bilan chaladi. Irland tilida tayoq cipin deyiladi, inglizchada — tipper yoki beater . Hozirgi vaqtda tovushning ma'lum tembrlariga erishish uchun har xil turdagi maxsus tayoqchalar ham qoʻllaniladi.

Bouran membranani sozlash va tortish uchun maxsus tizim bilan jihozlanishi mumkin. Chunki membrana havo namligiga ta'sirchan. Membrana namlangan boʻlsa ushbu tizim tufayli uni namlikdan optimal holatga keltirib tortilsh mumkin, shuningdek, boshqa asbob bilan o'ynashda ma'lum bir ohangga sozlanishi mumkin.

Bouran irlandlar, shotlandlar hamda keltlarning (Breton, Galisiya va boshqalar) an'anaviy musiqachilari orasida, shuningdek, ba'zi boshqa musiqiy uslublarda keng tarqalgan. Bouranga oʻxshash cholg'u asbobi kornuollarda ham bor boʻlib, u kroudi-kroun deb ataladi. (kornoulcha: kroder krogen, inglizcha: crowdy-crawn )

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Cholg'u asbobining kelib chiqishi haqida bir nechta nazariya mavjud:

  • Musiqa asbob Afrikada paydo boʻlib, Ispaniya orqali Irlandiyaga kirib kelgan.
  • Asbob O'rta Osiyoda paydo bo'lgan va Irlandiyaga kelt muhojirlari tomonidan olib kelingan.
  • Bouran Irlandiya qishloqlarida qishloq xo'jaligi asbobini (don elak) qayta ishlash vositasida paydo boʻlgan.
  • Bourandan 1603-yilgi Irlandiya isyonida Irlandiya qo'shinlari tomonidan urush tamburi sifatida foydalanilgan degan taxmin ham mavjud. Bundan tashqari, bouranlar harbiy naychilarga ritmik hamrohlik qilish uchun ishlatilgan degan fikrlar ham yoʻq emas. Ushbu nazariyaga ko'ra, bouran eski harbiy barabanlardan kelib chiqqan.

Nima boʻlganda ham, bouran xalq musiqasida faqat XX asrning o'rtalarida, an'anaviy Irlandiya musiqasiga qiziqish uyg'onishi natijasida keng qo'llanila boshlandi. Musiqachi va jamoat arbobi Shon O'Riada (irl irl.: Seán Ó Riada ) va uning "Koltori Xuolon" guruhi (irl irl.: «Ceoltóirí Chualann» ) 1960-yillarda bu asbobdan foydalangan. Keyinchalik, ko'plab Irlandiya xalq uyg'onish guruhlari o'zlarining cholg'u asboblariga bouranni kiritdilar (masalan, " The Chieftains ", "The Bothy Band", "Planxty").

Nomlanishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

"Bodrán" so'zi gal tilida bir necha uslubda talaffuz etiladi va oʻzbek tilida shunga mos ravishda bir nechta transkripsiyalariga ega. "Boyran" varianti Donegal talaffuziga mos keladi, mamlakat g'arbida "boran", G'arbiy Korkda "booran", janubiy hududlarda "bauran" talaffuziga mos keladi. Ingliz tilida so'zlashuvchilari uchun bu so'z xorijiy soʻz hisoblanadi, shuning uchun yagona talaffuzi yo'q.

Gal tilining oʻziga xos orfografik xususiyatlaridan kelib chiqqan holda oʻzbek tilida noto'g'ri transkripsiyalar — "bodran", "bohran" va shunga o'xshashlar, shuningdek, oxirgi bo'g'inga urg'u berilgan variantlar uchraydi. Ularning hech biri til me’yori sifatida qabul qilinmagan va vaqt oʻtishi bilan bu kabi xatolar kamayib bormoqda.[manba?] .

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Mittleman, Josh „The Bodhrán“. Ceolas Music Pages. 17-fevral 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-yanvar 2006-yil.

Arxivlandi 2006-10-18 Wayback Machine saytida.

Глава о боуране.