Kontent qismiga oʻtish

Bastani

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

 

Bastani (forscha: بستنی), mahalliy xalq bastani sonnati (forscha: بستنی سنتی „anʼanaviy muzqaymoq“) yoki bastani sonnati zafaroni (forscha: بستنی سنتی زعفرانی „anʼanaviy zaʼfaronli muzqaymoq“), sut, tuxum, shakar, atirgul suvi, zaʼfaron, vanil va pistadan tayyorlangan Eron muzqaymoqidir. U keng tarqalgan Fors muzqaymoq sifatida tanilgan. Bastani koʻpincha dondurulmuş pıhtılaşmış kremning pullarini oʻz ichiga oladi[1][2].Baʼzida salep tarkibiy qism sifatida kiritiladi.Āb havij bastani (forscha: آب هویج بستنی) sabzi sharbatidan qilingan muzqaymoq boʻlib, vaqti-vaqti bilan dolchin, muskat yongʻogʻi yoki boshqa ziravorlar bilan bezatiladi.

Yaxchal, Eronning Yazd shahridagi muz uyining qadimiy turi

Bastani tarixi miloddan avvalgi 500-yillarda Fors Ahamoniylar imperiyasida vujudga kelgan[3][4].Yozda „mevali muz“ (sharbat) deb nomlanmish muzqaymoqni tayyorlash uchun muz ustiga har xil siroplar foydalaniladi. Odatda muz zaʼfaron, uzum sharbati, mevalar va boshqa masalliqlar bilan birga tayyorlanadi. Oʻn yil davomida forslar bilan jang qilgan Makedoniya rahbari Aleksandr Makedonskiy asal bilan tayyorlangan ushbu „mevali muzlar“ dan zavqlangan. Miloddan avvalgi 400-yilda forslar atirgul suvi va vermisheldan tayyorlangan faloodeh (forscha: پالوده)deb nomlangan sorbetni ham ixtiro qildilar[5] . Forslar Eronga arablar bostirib kirib, Fors Sosoniylar imperiyasi qulagandan keyin arablarga muzqaymoq va falodeni taqdim etishgan[6].

  1. „بستنیِ سنتیِ زعفرانی“. iranchef. 2013-yil 25-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 9-aprel.
  2. „بستنی ایرانی چگونه ساخته می‌شد - سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند“ (fa-IR). سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند (2018-yil 25-avgust). 2018-yil 26-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 3-oktyabr.
  3. „Who Invented Ice Cream? - Ice Cream Inventor“ (en). www.icecreamhistory.net. — „History of ice creams begun around 500 BCE in the Persian Empire where ice was used in combination with grape juices, fruits, and other flavors to produce very expensive and hard to produce summertime treats.“. Qaraldi: 2018-yil 31-avgust.
  4. Book of Firsts (en). RW Press. ISBN 9781909284296. „c. 550-330 BC, First mention of flavoured snow or ice : during the Persian Empire“ 
  5. The History of Ice Cream & The Ice Cream Cone
  6. „علی (ع) و فالوده‌ خوردن با ایرانیان - سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند“ (fa-IR). سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند (2018-yil 2-iyun). 2018-yil 22-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 3-oktyabr.