BMT Bosh kotibi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
BMT Bosh kotibi
Secretary-General of the United Nations
Secrétaire Général des Nations Unies
Secretaría General de las Naciones Unidas
أمين عام الأمم المتحدة
联合国秘书长
Генеральный секретарь ООН
BMT Bosh kotibi
Amaldagi shaxs: António Guterres
Qarorgohi: BMT bosh shtab-kvartirasi
Vakolat muddati: 5 yil
Sayt: un.org/sg

BMT Bosh kotibi — Birlashgan Millatlar Tashkilotining bosh maʼmuriy xodimi.

Bosh kotib BMT Xavfsizlik Kengashi tavsiyasiga binoan BMT Bosh Assambleyasi tomonidan tayinlanadi. Xavfsizlik Kengashi qarori oldidan odatda norasmiy muhokamalar va bir qator reyting ovozlari o‘tkaziladi. Bundan tashqari, Kengashning besh doimiy aʼzosidan har biri ovoz berishda veto huquqidan foydalanishi mumkin. Umumiy qabul qilingan amaliyotga koʻra, Bosh kotib Xavfsizlik Kengashining doimiy aʼzolari boʻlgan mamlakatlar vakillari orasidan saylanmaydi.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi besh yillik muddatga saylanadi va yangi muddatga qayta saylanishi mumkin. Bosh kotibning besh yillik muddatlari soniga cheklov qo‘yilmagan bo‘lsa-da, shu paytgacha hech kim bu lavozimni ikki martadan ortiq egallamagan.

Bosh kotibning qarorgohi — Turtle Bayda joylashgan BMT shtab-kvartirasi binosi[1].

Majburiyatlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bosh kotib Xavfsizlik Kengashi eʼtiboriga xalqaro tinchlik va xavfsizlikni saqlashga tahdid soladigan muammolar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim etadi. Bosh kotib hech qanday hukumat yoki hokimiyatdan koʻrsatmalar olmaydi. U faqat BMT oldida javobgar.

Bosh kotib BMT Kotibiyati xodimlarini Bosh Assambleya tomonidan belgilangan qoidalarga muvofiq tayinlaydi.

Vakolat muddati va saylov jarayoni[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bosh kotib 5 yil muddatga saylanadi. Nomzodlar „yopiq eshiklar ortida“ faqat Xavfsizlik Kengashi aʼzolari tomonidan koʻrib chiqiladi[2]. Xavfsizlik Kengashining doimiy aʼzolari har qanday nomzodga veto qoʻyish huquqiga ega. „Mintaqaviy tamoyil“ deb ataladigan narsaning mavjudligi maʼlum. Yakuniy qaror Bosh Assambleyaga tegishli boʻlib, u Bosh kotibni akklamatsiya bilan saylaydi[3].

Mintaqaviy muvozanat prinsipi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Hokimiyatni tortib olishning oldini olish uchun dunyoning turli mintaqalaridan odamlarni Bosh kotib etib tayinlash kerak[4][5]. Umumiy qabul qilingan amaliyotga koʻra, Bosh kotib lavozimini Xavfsizlik Kengashining doimiy aʼzosi boʻlgan davlat vakili egallamasligi kerak. Mintaqaviy tamoyilni belgilovchi yagona hujjat 1997-yildagi Bosh Assambleya rezolyutsiyasidir. Hodisalar xronologiyasidan xulosa qilish mumkinki, prinsip toʻliq hurmat qilinmaydi[6].

BMTning mintaqaviy guruhlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

BMTning mintaqaviy guruhi Bosh kotiblar Muddatlar soni
Gʻarbiy Yevropa va boshqa mamlakatlar 4 5
Sharqiy Yevropa guruhi 0 0
Lotin Amerikasi va Karib dengizi guruhi 1 2
Osiyo guruhi 2 3
Afrika guruhi 2 3

BMT Bosh kotiblari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Eslatma: 1945-yilning 25-aprelidan 26-iyuniga qadar boʻlib oʻtgan San-Fransisko konferensiyasiga keyinchalik Sovet Ittifoqi foydasiga josuslik qilganlikda ayblangan Alger Xiss raislik qildi[7].

Foto Ism Davlat BMTning mintaqaviy guruhlari Muddatlar yillari
Sr. Gladwyn Jebb.jpg Gladwyn Jebb[8]
(1900—1996)
 Birlashgan Qirollik Gʻarbiy Yevropa 1945-yil 24-oktabr — 1946-yil 1-fevral
1 Trygve Lie 1938.jpg Trygve Lie[9][10]
(1896—1968)
 Norvegiya Gʻarbiy Yevropa 1946-yil 1-fevral — 1952-yil 10-noyabr
2 Dag Hammarskjöld.jpg Dag Hammarskjöld[11][12]
(1905—1961)
 Shvetsiya Gʻarbiy Yevropa 1953-yil 10-aprel — 1961-yil 18-sentyabr
3 U Thant (1963).jpg U Thant[13]
(1909—1974)
Flag of Burma (1948–1974).svg Birma Osiyo 1961-yil 30-noyabr — 1971-yil 31-dekabr
4 Kurt Waldheim UN.jpg Kurt Waldheim[14]
(1918—2007)
 Avstriya Gʻarbiy Yevropa 1972-yil 1-yanvar — 1981-yil 31-dekabr
5 Aankomst op Schiphol van secretaris-generaal VN, Perez de Cuellar , Perez de Cue, Bestanddeelnr 932-2443.jpg Javier Pérez de Cuéllar[15]
(1920—2020)
 Peru Janubiy Amerika 1982-yil 1-yanvar — 1991-yil 31-dekabr
6 Boutros Boutros-Ghali (1980).jpg Butros Butros-Gʻoliy[16]
(1922—2016)
 Misr Afrika 1992-yil 1-yanvar — 1996-yil 31-dekabr
7 Kofi Annan 2012 (cropped).jpg Kofi Annan[17]
(1938—2018)
 Gana Afrika 1997-yil 1-yanvar — 2006-yil 31-dekabr
8 Ban Ki-moon February 2016.jpg Pan Gi Mun[18]
(1944-yil tugʻilgan)
 Janubiy Koreya Osiyo 2007-yil 1-yanvar — 2016-yil 31-dekabr
9 António Guterres 2021.jpg António Guterres[19]
(1949-yil tugʻilgan)
 Portugaliya Gʻarbiy Yevropa 2017-yil 1-yanvar — amaldagi

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Teltsch, Kathleen. „Town House Offered to UN“, The New York Times, 15 July 1972. Retrieved 27 December 2007.
  2. „Kofi Annan: Job at a Glance“. PBS. Educational Broadcasting Corporation (2002).
  3. Appointing the UN Secretary-General. — New York: Security Council Report, Inc., 2015. — Т. 2015, no. 2. — С. 4—5. — (Research Report). „Архивированная копия“.
  4. Sengupta, Somini. „Secrecy Reigns as U.N. Seeks a New Secretary General“. The New York Times (21-iyul 2016-yil).
  5. „A Well-Read Secretary General“. The New York Times (13-dekabr 1981-yil). „With a figurative puff of white smoke, the United Nations Security Council finally selected a new Secretary General – a seasoned and soft-spoken diplomat from Peru, Javier Perez de Cuellar.“.
  6. „Letter from Mogens Lykketoft to All Permanent Representatives and Permanent Observers to the United Nations, 21 July 2016“ (21-iyul 2016-yil).
  7. „И вновь слышна большая ложь о Ялте“. ИноСМИ.ру (11-may 2005-yil). 14-may 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
  8. David Stout. „Lord Gladwyn Is Dead at 96; Briton Helped Found the U.N. («Лорд Глэдвин скончался в возрасте 96 лет; англичанин, который помог основать ООН»)“. The New York Times (26-oktabr 1996-yil).
  9. OON: Tryugve Xalvdan Li (Norvegiya)
  10. „Краткий исторический обзор о выборах Генеральных секретарей ООН“. UNA-USA. 25-oktabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 15-oktabr 2022-yil.
  11. OON: Dag Xammarshyold (Shvesiya)
  12. Linner S. (2007). Dag Xammarshyold i krizis v Kongo, 1960-61 Arxivlandi 2012-04-05 Wayback Machine saytida.. Stranitsa 28. Universitet Uppsala. (2008-07-22).
  13. OON: U Tan (Myanma)
  14. OON: Kurt Valdxaym (Avstriya)
  15. OON: Xaver Peres de Kuelyar (Peru)
  16. OON: Butros Butros-Gali (Yegipet)
  17. OON: Biografiya Kofi A. Annana
  18. „Пан Ги Мун принял присягу, как следующий Генеральный секретарь ООН“.
  19. „В ООН выбрали нового генерального секретаря“. РБК.