Amputatsiya

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
1865-yili temir yoʻl halokati tufayli uch muchasi amputatsiya qilingan J. McKnight (J. MakKnayt).

Amputatsiya (lot. amputo – „kesish“) biror tana qismining kesib tashlanishidir. Amputatsiya jarrohlik yoʻli bilan yoki jarohat tufayli boʻlishi mumkin. Jarrohlikda amputatsiya saraton yoki gangrena kabi yiringlovchi va taraqqiy etuvchi kasallikka chalingan muchani tanadan olib tashlab, shu kasallik tananing boshqa qismlariga tarqab ketmasligi uchun qilinadi. Baʼzi mamlakatlarda qoʻl-oyoq amputatsiyasi jinoiy jazo sifatida ishlatiladi. Kichik amputatsiyalar (barmoq kesish kabi) ayrim dinlarda ritual sifatida amalga oshiriladi. Odamning regeneratsiya qobiliyati boʻlmagani uchun kesilgan muchalarni protez bilan almashtirib, yordam qilish mumkin.

Amputatsiya (lotincha: amputatio – kes-moq) – qoʻl-oyoqning periferik qismini yoki biror a’zoni, mas, sut bezi, toʻgʻri ichak, bachadonni batamom yoki qisman kesib tashlash operatsiya-si, gangrena, ogʻir shikastlanish va boshqa hollarda qoʻllaniladi. Qoʻl-oyoq yoki uning bir qismini boʻgʻimdan ajratib olib kesib tashlash ekzartikulyatsiya deb ataladi. A. qadimgidan ma’lum. Hozirgi za-mon tibbiyoti jarohatning yiringla-nib yalligʻlanishiga yoʻl qoʻymaydigan bir qancha choralarni koʻradi. A. keng tarqalgan usuldir. A.da qoʻl-oyoqning kes-may qoldirilgan boʻlagi qimirlaydigan 444va protezlanadigan (yasama qoʻl yoki oyoq qoʻyiladigan) boʻlishi nazarda tutiladi.[1] AMPUTACIYA-lotincha amputare- sόzidan kelib chikkan bόlib kesib tashlayman degan ma’noni bildiradi .Oek eki qo’lning amputaciyasi-oek eki qo’lning periferik qismini ma’lum masofada kesib olib tashlashdir .Oek eki qo’lning distal qismini bόĝim sathida olib tashlash esa ekzartiqo’lyaciya deb ataladi. Ammo "amputaciya"atamasi ichki a’zoning periferik qismi eki ular butunlay olib tashlanganda ham qόllaniladi.

Kόrsatmalar. kόp hollarda amputaciya bemor xayotini saqlab qoladigan bidan-bir chora bόlib hisoblanadi. Amputaciya qilishga xayotiy kόrsatmalar: oyoq- qo’lning xavfli όsmalari , ularning yirik qismlari gangrenalari ,oyoq, -qo’lning shikastlanishi tufayli uzilib ketishi, mikroblar generalizaciyam intoksikaciyasi va ammiloidozlar okibatida davo kor qilmaydigan va bemor xayotiga xavf soladigan Mahalliy infekcion jarayon, oyoq-qo’l ogir shikastlari. Ogir shikastlanishda birlamchi jarohatlar, ayniksa oyoq eki qo’lning jonsizlanshi va ikkilamchi kόrsatmalari farkdanadi. Shunga ko’ra shikastlanishlar tufayli qilinadigan amputaciyalar ham birlamchi va ikkilamchi amputaciyalarga bόlinadi. Hayotiy ko’rsatamlar yόqligiga qaramasdan, amputaciyalar oyoq, yoki qo’ldan mόtlok;o foydalanib bόlmaganda, bu a’zolar xalakit beradigan ,ortiqcha kόpol bόlib qolganda, tόĝrilab bόlmaydigan oyoq qo’l deformaciyalarida ,ogir va davolanmaydigan neyrotrofik zararlanishlarda, shuningdek, oyoq qo’lning eng distal bόlimlardagi qurόq  gangrenalarda ham qilinadi .

Surunkali yiringli jarayonlar, deformaciyalar, falajlik, suyaklar sili va xavfli όsmalar tufayli qilinadigan operaciyalarga kechiktirilgan amputaciyalar deyiladi. Takroriy amputaciyalar (reamputaciya ) amputaciya qilingan oyoq yoki qo’lning kesilgan joyi ogriqligi, shakli uzgargan va protez qόyishga yaroqsiz bόlsagina bajariladi .

Birlamchi amputaciya bemor davolash muassasasiga olib kelingan  zahoti yoki shikastlanish sodir bόlgandan keyingi 2 ,5 soat ichida όtkaziladi.

Ikkilamchi amputaciya ancha kech-etti kun ichida qilinadi. U agar olingan shikast avvaliga amputaciya qilishga extiyoj tugdirmasa xatto keyinchalik qo’llanilgan davolash choralariga qaramasdan bemor xayoti uchun xavfli bόlgan asoratlariga, masalan, anaerob infekciyaga kelgandagina όtkaziladi.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil