Aleksey Leonov
Aleksey Arxipovich Leonov (1934-yil 30-may - 2019-yil 11-oktyabr) - Sovet va Rossiya kosmonavti, Harbiy havo kuchlari general -mayori, yozuvchi va rassom. 1965-yil 18-martda u " Vosxod 2 " missiyasi davomida 12 daqiqa 9 soniya davomida kapsuladan chiqib, koinotga sayohat qilgan birinchi odam boʻldi.
1975-yil iyul oyida Leonov "Apollon-Soyuz" missiyasida " Soyuz" kapsulasiga qoʻmondonlik qildi, u Amerikaning " Apollon" kapsulasi bilan ikki kun davomida kosmosda boʻldi.
Erta hayot va harbiy xizmat
[tahrir | manbasini tahrirlash]Leonov 1934-yil 30-mayda Gʻarbiy Sibir oʻlkasi, Rossiya SFSR Listvyanka shahrida tugʻilgan. Uning bobosi 1905-yilgi rus inqilobidagi harakati uchun Sibirga koʻchib oʻtishga majbur boʻlgan. Uning otasi elektrchi va konchi edi.
1936-yilda otasi hibsga olinib, “xalq dushmani” deb e’lon qilinadi.
1957-yil 30-oktyabrda Leonov maktabni imtiyozli diplom bilan tugatdi va Kiyevdagi 69-havo armiyasining 10-muhandislik aviatsiyasi diviziyasi tarkibiga kiruvchi 113-parashyut aviatsiya polkiga qoʻshildi[1]. 1959-yil 13-dekabrda u Svetlana Pavlovna Dozenkoga uylandi[2]. Ertasi kuni u Sharqiy Germaniyaga, 24-havo armiyasining 294-chi razvedka polkida yangi lavozimiga koʻchib oʻtdi[1].
Sovet kosmik dasturi
[tahrir | manbasini tahrirlash]U 1960-yilda birinchi kosmonavtlarni tayyorlash guruhi tarkibiga kirish uchun tanlangan 20 nafar Sovet Harbiy-havo kuchlari uchuvchilaridan biri edi[3]. Koʻpgina kosmonavtlar singari, Leonov Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasining a'zosi boʻlgan. Uning kosmosdagi yurishi dastlab Vosxod 1 missiyasida boʻlib oʻtishi kerak edi, ammo bu bekor qilindi va bu tarixiy voqea Vosxod 2 parvozida sodir boʻldi[4]. U 1965-yil 18-martda 12 daqiqa 9 soniya davomida kemadan tashqarida boʻlgan[3]
- 1965-yil mart, birinchi kosmik yurish
Apollon-Soyuz ekipaji 1975-yil
Leonov va Thomas P. Stafford oʻrtasidagi tarixiy qoʻl siqish
Leonov (chapda) Deke Slayton bilan "Soyuz" kosmik kemasida
Keyinchalik hayot va oʻlim
[tahrir | manbasini tahrirlash]Leonov mohir rassom boʻlib, nashr etilgan kitoblarida uning badiiy asarlari albomlari va doʻsti Andrey Sokolov bilan hamkorlikda qilgan ishlari bor edi. Leonov rangli qalam va qogʻozlarni kosmosga olib chiqdi, u yerda kosmosdagi birinchi rassom sifatida, yerning eskizini chizdi[5][6].
Leonov Valentin Selivanov bilan birgalikda 1980-yilda "Orion halqasi" ilmiy-fantastik filmi uchun ssenariy yozgan[7].
.jpg)
2001-yilda u Moskvada joylashgan Alfa-Bank vitse-prezidenti va Boshqaruv birinchi oʻrinbosarining maslahatchisi boʻlgan[8].
Leonov 2019-yil 11-oktabrda uzoq davom etgan xastalikdan soʻng Moskvada vafot etdi. Uning dafn marosimi 15-oktyabr kuni boʻlib oʻtdi. U 85[9] yoshda boʻlib, Vosxod dasturidagi beshta kosmonavtning soʻnggi tirik a'zosi edi[10].
- Sibir yovvoyi tabiati, ya'ni ayiqlar va boʻrilar haqida qaygʻurgan Aleksey Leonov, qoʻngandan keyin olib ketishni kutayotganda, 1986-yildan 2007-yilgacha kosmonavt ekspeditsiyalari tomonidan muntazam ravishda olib ketilgan TP-82 kosmonavt omon qolish toʻpponchasiga ilhom berdi.
- Oyning narigi tomonidagi Mare Moscoviense (Moskva dengizi) yaqinidagi Leonov krateri 1970-yilda Leonov nomi bilan atalgan[11][12]
- 9533 Alekseyleonov, birinchi marta 1981-yilda kuzatilgan asteroid uning sharafiga nomlangan[13].
- 1982-yilda Artur C. Klarkning " 2010: Odyssey Two " kitobida Sovet kosmik kemasi Aleksey Leonov kosmonavt sharafiga nomlangan. Kitob Leonov va Andrey Saxarovga bagʻishlangan.
- Leonov Rusti Shvaykart bilan birgalikda 1985-yilda Koinot tadqiqotchilari uyushmasini tashkil qildi. A'zolik Yerni aylanib chiqqan barcha odamlar uchun ochiq[14].
- 2017-yil "Pionerlar asri" filmi (Russian) Leonovning Vosxod 2 missiyasi haqidagi hikoyasiga asoslanadi. Leonovni Yevgeniy Mironov tasvirlagan[15][16]. U filmning texnik maslahatchisi edi; rejissyor Gagarin ishtirokidagi barcha sahnalarni kesib tashladi - taxminan 40 daqiqalik film - shuning uchun Leonov diqqat markazida boʻlishi mumkin edi[17].
- Public Service Broadcasting kompaniyasining 2015 yilgi " The Race for Space " albomidagi "EVA" qoʻshigʻi Leonovning kosmosda avtomashinadan tashqari faoliyat bilan shugʻullangan birinchi odam boʻlganiga ishora qiladi[18].
- 2019-yilgi muqobil tarix teleserialida, Butun insoniyat uchun, Leonov Oyda yurgan birinchi odam sifatida tasvirlangan.
- Leonov, BlackWealdning 2020 yilgi albomi Voshod 2 missiyasining qorongʻu muhit talqinidir[19].
- Ikki karra Sovet Ittifoqi Qahramoni (1965-yil 23-mart[20] va 1975-yil 22-iyul[21])
- Ikkita Lenin ordeni (1965-yil 23-mart[22] va 1975-yil 22-iyul[21])
- SSSR uchuvchi-kosmonavti (1965)[22]
- SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1965)[2]
- Qizil yulduz ordeni (1961)[2]
- SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga xizmat qilganlik uchun ordeni, 3-darajali (1975)[2]
- "1941-1945 yillardagi Ulug 'Vatan urushidagi gʻalabaning yigirma yilligi" yubiley medali
- "SSSR Qurolli Kuchlariga 40 yil" yubiley medali
- "SSSR Qurolli Kuchlariga 50 yil" yubiley medali
- "SSSR Qurolli Kuchlariga 60 yil" yubiley medali
- "SSSR Qurolli Kuchlariga 70 yil" yubiley medali
- "SSSR Qurolli Kuchlari faxriysi" medali
- 1, 2 va 3-darajali "Buyuk xizmatlari uchun" medallari
- Lenin komsomol mukofoti (1980)[23]
- SSSR Davlat mukofoti (1981)[23]
- 4-darajali "Vatanga xizmatlari uchun" ordeni (2000-yil 2-mart)[24]
- Doʻstlik ordeni (2011-yil 12-aprel)[25]
- 3-darajali "Vatanga xizmatlari uchun" ordeni (2014-yil 22may)[26]
- 1-darajali "Vatanga xizmatlari uchun" ordeni (2019-yil 29-may)[27]
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Burgess, Colin. The First Soviet Cosmonaut Team: Their Lives and Legacies. Springer Science & Business Media, 2009. ISBN 978-0-387-84824-2.
- Dicati, Renato. Stamping the Earth from Space (en). Springer, 10 January 2017. ISBN 978-3-319-20756-8.
- French, Francis. Into That Silent Sea: Trailblazers of the Space Era, 1961–1965. University of Nebraska Press, 2007. ISBN 978-0-8032-2639-5.
- Hall, Rex. Soyuz: A Universal Spacecraft. London: Springer, 2003. ISBN 978-1-85233-657-8. OCLC 840379365.
- Harland, David M.. Creating the International Space Station (en). Springer, 6 February 2002. ISBN 978-1-85233-202-0.
- Ritchie, Eleanor H.. Astronautics and Aeronautics, 1976: A Chronology. NASA, 1984.
- Scott, David. Two Sides of the Moon: Our Story of the Cold War Space Race, with Christine Toomey, New York: St. Martin's Griffin, 2004. ISBN 978-0-312-30866-7.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- 1 2 Burgess & Hall 2009.
- 1 2 3 4 „Алексей Архипович Леонов“. Космическая энциклопедия ASTROnote [Space Encyclopedia ASTROnote]. 2019-yil 11-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 11-oktyabr.
- 1 2 „Alexei Leonov: First person to walk in space dies aged 85“. BBC News (2019-yil 11-oktyabr). Qaraldi: 2019-yil 11-oktyabr.
- ↑ Hall & Shayler 2003.
- ↑ „Alexei Leonov, the Artistic Spaceman“. ESA (2007-yil 4-oktyabr). Qaraldi: 2018-yil 17-oktyabr.
- ↑ „Alexei Leonov: winner of the 2005 IAAA Lucien Rudaux Memorial Award“. 2007-yil 1-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 2-iyul.
- ↑ Abibulaev. „Алексей Леонов: 'Выбирать актеров меня просил Михалков'“ (ru). Komsomolskaya Pravda (2009-yil 2-aprel). Qaraldi: 2019-yil 11-oktyabr.
- ↑ „Aleksei Leonov and Alexander Gafin become members of the American Pushkin Academy of Art“. Alfa-Bank (2001-yil 23-fevral). 2022-yil 6-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-noyabr.
- ↑ Leman. „Alexei Leonov, the First Man to Walk In Space, Has Died“ (en-US). Popular Mechanics (2019-yil 11-oktyabr). Qaraldi: 2019-yil 11-oktyabr.
- ↑ Brown, Mark. „First picture drawn in space to appear in cosmonauts show in London“ (en-GB). The Guardian (2015-yil 31-avgust). Qaraldi: 2019-yil 11-oktyabr.
- ↑ Leonov, Gazetteer of Planetary Nomenclature, International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN)
- ↑ McElheny, Victor K.. „Armstrong, Aldrin, Collins on Moon again–as Names“. The Boston Globe (1970-yil 15-avgust), s. 16.
- ↑ „9533 Aleksejleonov (1981 SA7)“. JPL Small-Body Database. Qaraldi: 2019-yil 12-oktyabr.
- ↑ Arthur. „Fabian named distinguished member of Association of Space Explorers“ (en). Port Townsend Leader (2010-yil 23-noyabr). 2022-yil 6-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-noyabr.
- ↑ „First man to conduct spacewalk, Alexei Leonov, dies“ (en). AFP.com (2012-yil 16-yanvar). 2019-yil 11-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-noyabr.
- ↑ „Alexei Leonov, the first human to walk in space, has died. Relive his historic spacewalk through archival footage“. Meduza (2019-yil 11-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 22-fevral.
- ↑ Egorov. „3 biopic space films about the USSR's journey into the unknown“. Russia Beyond (2019-yil 12-aprel). Qaraldi: 2019-yil 12-oktyabr.
- ↑ Porzucki. „British musical duo Public Service Broadcasting takes us on the race for space“. PRI (2015-yil 10-aprel). 2019-yil 12-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-noyabr.
- ↑ „Leonov by BlackWeald“. PRI (2020-yil 28-aprel). Qaraldi: 2021-yil 24-sentyabr.
- ↑ Bradsher, Henry S.. „Moscow Gives Greatest Gala Welcome to Russia's Newest Cosmonauts“. The Fresno Bee. Associated Press (1965-yil 23-mart), s. 5.
- 1 2 „Astronaut Foresees Space Shuttle Age“. Standard-Speaker. Associated Press (1975-yil 22-iyul), s. 2.
- 1 2 Shabad, Theodore. „Soviet Spacemen Get Big Welcome“. The Tennessean. The New York Times News Service (1965-yil 24-mart), s. 3.
- 1 2 „Биография космонавта Алексея Леонова“ (ru). ТАСС (2019-yil 11-oktyabr). Qaraldi: 2019-yil 11-oktyabr.
- ↑ „Указ Президента Российской Федерации от 02.03.2000 г. № 457“ (ru). Kremlin.
- ↑ „Указ Президента Российской Федерации от 12 апреля 2011 года № 434 "О награждении орденом Дружбы"“ (ru). Kremlin.
- ↑ „Указ Президента Российской Федерации от 22.05.2014 г. № 357“ (ru). Kremlin.
- ↑ „Указ Президента Российской Федерации от 29.05.2019 № 240“ (ru). Official Internet Portal legal information (2019-yil 30-may). 2019-yil 5-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 6-noyabr.