Aleksey Leonov

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Aleksey Arxipovich Leonov (1934-yil 30-may - 2019-yil 11-oktyabr) - Sovet va Rossiya kosmonavti, Harbiy havo kuchlari general -mayori, yozuvchi va rassom. 1965-yil 18-martda u " Vosxod 2 " missiyasi davomida 12 daqiqa 9 soniya davomida kapsuladan chiqib, koinotga sayohat qilgan birinchi odam bo'ldi.

1975-yil iyul oyida Leonov "Apollon-Soyuz" missiyasida " Soyuz" kapsulasiga qo'mondonlik qildi, u Amerikaning " Apollon" kapsulasi bilan ikki kun davomida kosmosda bo'ldi.

Erta hayot va harbiy xizmat[tahrir | manbasini tahrirlash]

Leonov 1934-yil 30-mayda G'arbiy Sibir o'lkasi, Rossiya SFSR Listvyanka shahrida tug'ilgan. Uning bobosi 1905-yilgi rus inqilobidagi harakati uchun Sibirga ko'chib o'tishga majbur bo'lgan. Uning otasi elektrchi va konchi edi.

1936-yilda otasi hibsga olinib, “xalq dushmani” deb e’lon qilinadi.


1957-yil 30-oktyabrda Leonov maktabni imtiyozli diplom bilan tugatdi va Kiyevdagi 69-havo armiyasining 10-muhandislik aviatsiyasi diviziyasi tarkibiga kiruvchi 113-parashyut aviatsiya polkiga qo'shildi[1]. 1959-yil 13-dekabrda u Svetlana Pavlovna Dozenkoga uylandi[2]. Ertasi kuni u Sharqiy Germaniyaga, 24-havo armiyasining 294-chi razvedka polkida yangi lavozimiga ko'chib o'tdi[1].

Sovet kosmik dasturi[tahrir | manbasini tahrirlash]

U 1960-yilda birinchi kosmonavtlarni tayyorlash guruhi tarkibiga kirish uchun tanlangan 20 nafar Sovet Harbiy-havo kuchlari uchuvchilaridan biri edi[3]. Ko'pgina kosmonavtlar singari, Leonov Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasining a'zosi bo'lgan. Uning kosmosdagi yurishi dastlab Vosxod 1 missiyasida bo'lib o'tishi kerak edi, ammo bu bekor qilindi va bu tarixiy voqea Vosxod 2 parvozida sodir bo'ldi[4]. U 1965-yil 18-martda 12 daqiqa 9 soniya davomida kemadan tashqarida bo'lgan[3]

Keyinchalik hayot va o'lim[tahrir | manbasini tahrirlash]

  Leonov mohir rassom bo'lib, nashr etilgan kitoblarida uning badiiy asarlari albomlari va do'sti Andrey Sokolov bilan hamkorlikda qilgan ishlari bor edi. Leonov rangli qalam va qog'ozlarni kosmosga olib chiqdi, u yerda kosmosdagi birinchi rassom sifatida, yerning eskizini chizdi[5][6].

Leonov 1965-yil SSSRning 10 tiyinlik markasida.

Leonov Valentin Selivanov bilan birgalikda 1980-yilda "Orion halqasi" ilmiy-fantastik filmi uchun ssenariy yozgan[7].

Leonov 2016-yilda ikkita Sovet Ittifoqi Qahramoni medali bilan taqdirlangan


2001-yilda u Moskvada joylashgan Alfa-Bank vitse-prezidenti va Boshqaruv birinchi o'rinbosarining maslahatchisi bo'lgan[8].

Leonov 2019-yil 11-oktabrda uzoq davom etgan xastalikdan soʻng Moskvada vafot etdi. Uning dafn marosimi 15-oktyabr kuni bo'lib o'tdi. U 85[9] yoshda bo'lib, Vosxod dasturidagi beshta kosmonavtning so'nggi tirik a'zosi edi[10].

  • Sibir yovvoyi tabiati, ya'ni ayiqlar va bo'rilar haqida qayg'urgan Aleksey Leonov, qo'ngandan keyin olib ketishni kutayotganda, 1986-yildan 2007-yilgacha kosmonavt ekspeditsiyalari tomonidan muntazam ravishda olib ketilgan TP-82 kosmonavt omon qolish to'pponchasiga ilhom berdi.
  • Oyning narigi tomonidagi Mare Moscoviense (Moskva dengizi) yaqinidagi Leonov krateri 1970-yilda Leonov nomi bilan atalgan[11][12]
  • 9533 Alekseyleonov, birinchi marta 1981-yilda kuzatilgan asteroid uning sharafiga nomlangan.[13]
  • 1982-yilda Artur C. Klarkning " 2010: Odyssey Two " kitobida Sovet kosmik kemasi Aleksey Leonov kosmonavt sharafiga nomlangan. Kitob Leonov va Andrey Saxarovga bag'ishlangan.
  • Leonov Rusti Shvaykart bilan birgalikda 1985-yilda Koinot tadqiqotchilari uyushmasini tashkil qildi. A'zolik Yerni aylanib chiqqan barcha odamlar uchun ochiq.[14]
  • 2017-yil "Pionerlar asri" filmi (Russian) Leonovning Vosxod 2 missiyasi haqidagi hikoyasiga asoslanadi. Leonovni Yevgeniy Mironov tasvirlagan.[15][16] U filmning texnik maslahatchisi edi; rejissyor Gagarin ishtirokidagi barcha sahnalarni kesib tashladi - taxminan 40 daqiqalik film - shuning uchun Leonov diqqat markazida bo'lishi mumkin edi.[17]
  • Public Service Broadcasting kompaniyasining 2015 yilgi " The Race for Space " albomidagi "EVA" qo'shig'i Leonovning kosmosda avtomashinadan tashqari faoliyat bilan shug'ullangan birinchi odam bo'lganiga ishora qiladi.[18]
  • 2019-yilgi muqobil tarix teleserialida, Butun insoniyat uchun, Leonov Oyda yurgan birinchi odam sifatida tasvirlangan.
  • Leonov, BlackWealdning 2020 yilgi albomi Voshod 2 missiyasining qorong'u muhit talqinidir.[19]


Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 Burgess & Hall 2009.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 „Алексей Архипович Леонов“. Космическая энциклопедия ASTROnote [Space Encyclopedia ASTROnote]. 11-oktabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-oktabr 2019-yil.
  3. 3,0 3,1 „Alexei Leonov: First person to walk in space dies aged 85“. BBC News (11-oktabr 2019-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2019-yil.
  4. Hall & Shayler 2003.
  5. „Alexei Leonov, the Artistic Spaceman“. ESA (4-oktabr 2007-yil). Qaraldi: 17-oktabr 2018-yil.
  6. „Alexei Leonov: winner of the 2005 IAAA Lucien Rudaux Memorial Award“. 1-iyul 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 2-iyul 2007-yil.
  7. Abibulaev. „Алексей Леонов: 'Выбирать актеров меня просил Михалков'“ (ru). Komsomolskaya Pravda (2-aprel 2009-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2019-yil.
  8. „Aleksei Leonov and Alexander Gafin become members of the American Pushkin Academy of Art“. Alfa-Bank (23-fevral 2001-yil). 6-noyabr 2022-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 6-noyabr 2022-yil.
  9. Leman. „Alexei Leonov, the First Man to Walk In Space, Has Died“ (en-US). Popular Mechanics (11-oktabr 2019-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2019-yil.
  10. Brown, Mark. „First picture drawn in space to appear in cosmonauts show in London“ (en-GB). The Guardian (31-avgust 2015-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2019-yil.
  11. Leonov, Gazetteer of Planetary Nomenclature, International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN)
  12. McElheny, Victor K.. „Armstrong, Aldrin, Collins on Moon again–as Names“. The Boston Globe (15-avgust 1970-yil), s. 16.
  13. „9533 Aleksejleonov (1981 SA7)“. JPL Small-Body Database. Qaraldi: 12-oktabr 2019-yil.
  14. Arthur. „Fabian named distinguished member of Association of Space Explorers“ (en). Port Townsend Leader (23-noyabr 2010-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2019-yil.
  15. „First man to conduct spacewalk, Alexei Leonov, dies“ (en). AFP.com (16-yanvar 2012-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2019-yil.
  16. „Alexei Leonov, the first human to walk in space, has died. Relive his historic spacewalk through archival footage“. Meduza (11-oktabr 2019-yil). Qaraldi: 22-fevral 2020-yil.
  17. Egorov. „3 biopic space films about the USSR's journey into the unknown“. Russia Beyond (12-aprel 2019-yil). Qaraldi: 12-oktabr 2019-yil.
  18. Porzucki. „British musical duo Public Service Broadcasting takes us on the race for space“. PRI (10-aprel 2015-yil). Qaraldi: 12-oktabr 2019-yil.
  19. „Leonov by BlackWeald“. PRI (28-aprel 2020-yil). Qaraldi: 24-sentabr 2021-yil.
  20. Bradsher, Henry S.. „Moscow Gives Greatest Gala Welcome to Russia's Newest Cosmonauts“. The Fresno Bee. Associated Press (23-mart 1965-yil), s. 5.
  21. 21,0 21,1 „Astronaut Foresees Space Shuttle Age“. Standard-Speaker. Associated Press (22-iyul 1975-yil), s. 2.
  22. 22,0 22,1 Shabad, Theodore. „Soviet Spacemen Get Big Welcome“. The Tennessean. The New York Times News Service (24-mart 1965-yil), s. 3.
  23. 23,0 23,1 „Биография космонавта Алексея Леонова“ (ru). ТАСС (11-oktabr 2019-yil). Qaraldi: 11-oktabr 2019-yil.
  24. „Указ Президента Российской Федерации от 02.03.2000 г. № 457“ (ru). Kremlin.
  25. „Указ Президента Российской Федерации от 12 апреля 2011 года № 434 "О награждении орденом Дружбы"“ (ru). Kremlin.
  26. „Указ Президента Российской Федерации от 22.05.2014 г. № 357“ (ru). Kremlin.
  27. „Указ Президента Российской Федерации от 29.05.2019 № 240“ (ru). Official Internet Portal legal information (30-may 2019-yil).