Voqif Sultonli

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Voqif Sultonli

Voqif Sultonli (2013)
Tugʻilishi 26 mart 1958
Fuqaroligi Ozarbayjon
Kasbi nosir, adabiy tanqidchi, tarjimon
Universitet Boku Davlat Universiteti
Millati Ozarbayjonli
Mukofotlari Turk tiliga xizmat mukofoti 2003

Voqif Sultonli (ozarbayjoncha: Vaqif Sultanlı, 26 mart 1958 yilda tug’ilgan, Shahsevan qishlog’i, Kurdamir tumani, Ozarbayjon) — Ozarbayjon adibi, adabiyotshunos, tarjimon va publisist, filologiya fanlari doktori, professor.

Hayoti[tahrir]

Voqif Sultonli 1958-yil 26 martda Ozarbayjon Respublikasining Kurdamir tumanining Shahsevan qishlog’ida tug’ilgan.

Ko‘hnabozor qishloq maktabini bitirgan (1964-1974). O‘rta maktabda o‘qish barobarida Kurdamir tumanidagi musiqa maktabida ham tahsil olgan (1970-1975). Bir muddat Kurdamir tumani elektr tarmoqlari bo‘limida xodim bo‘lib ishlagan (1974-1976).

Ozarboyjon Davlat Universitetining filologiya fakultetini imtiyozli diplom bilan tamomlagan (1981).

Mehnat faoliyatini Ismoilli tumanidagi Qalajiq qishloq maktabida ona tili va adabiyoti o‘qituvchisi bo‘lishdan boshlagan. Keyin Ozarboyjon Davlat Universitetining Zamonaviy Ozarboyjon adabiyoti kafedrasi aspiranturasida tahsilni davom ettirgan.

"Ozarboyjon dramaturgiyasida xarakter muammolari (1970-1980)" mavzusida nomzodlik (1984), "Muhammad Amin Rasulzodaning hayoti va adabiy faoliyati" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini (1997) himoya qilgan. 1999 yildan Boku Davlat Universiteti Ozarboyjon adabiyoti tarixi kafedrasida professor lavozimida ishlab kelmoqda.

U ijtimoiy faoliyat bilan ham muntazam shug‘ullanib keladi. 1991 yilda Butunjahon ozarboyjonshunoslar uyushmasini tashkil qilgan va uning raisi etib tayinlangan.

Amerikaning “Ozodlik” va “Ozod Yevropa” radiostansiyalari Ozarboyjon tahririyatida adabiy eshittirishlar bo‘yicha muxbir bo‘lib ishlagan (1995-1998). Polshada ("Xudafərin" - 1995), Shvetsiyada ("Araz" - 1996-1997), AQShda chop etilgan ("Dünya azərbaycanlıları" - 2000-2012 ) jurnallarining bosh muharriri bo‘lgan.

Turkiyada faoliyat ko‘rsatib kelgan Kipr-Bolqon-Yevrosiyo turkiy adabiyotlari tuzilmasining (KİBATEK) Kavkaz bo‘limi rahbari.

1999 yilning iyun-oktyabr oylarida Buyuk Britaniyaning Edinburg universitetida Ingliz filologiyasi va G‘arb madaniyati mutaxassisligi bo‘yicha ilmiy tajribalar olib borgan.

Hasanbek Zardobiy mukofoti (1995), Kipr-Bolqon va Yevroosiyo turkiy adabiyotlar tuzilmasining (KİBATEK) Turk tiliga xizmat mukofotiga (2003), Misr Madaniyat vazirligining faxriy yorlig‘iga (2014), Turkiy tilning uyg‘onish harakati tashkilotining Alohida xizmatlari uchun mukofotiga (2017) loyiq ko‘rilgan.

Dunyo ozarboyjonlari kongressining (DAK) Shvetsiya (2001), Gollandiya (2002), Germaniya (2004), Belgiya (2008) va Buyuk Britaniyada (2010) o‘tkazilgan qator qurultoylarida Boshqaruv hay’atining raisi etib saylangan.

2012 yilda tuzilgan va markaziy idorasi Pekin shahrida joylashgan Xalqaro Epos tadqiqotlari jamiyatining (The International Society for Epic Studies) a’zosi.

2018 yilda AQShda joylashgan Xalqaro yozuvchilar uyushmasining a’zosi etib saylangan (International Writers Association). Asarlari AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya, Turkiya, Daniya, Misr, Eron, Rossiya, Ukraina, O‘zbekiston va boshqa mamlakatlarda nashr qilingan.

Dunyoning turli mamlakatlarida o‘tkazilgan xalqaro simpozium, konferensiya, forum va seminarlarda qatnashgan, Ozarboyjon adabiyoti va madaniyatini targ‘ib etib kelgan.

Oilali, ikki nafar farzandi bor.

Badiiy ijodi[tahrir]

Adabiy ijodni juda erta boshlagan bo‘lsa-da, “Yovshan hidi” nomli ilk hikoyasi 1980 yilda “Ozarboyjon ayoli” jurnalida nashr qilingan. O‘sha davrdan boshlab, hikoyalari, tarjimalari, ilmiy-publisistik maqolalari muntazam ravishda chop etila boshlagan.

Muallifning ko‘pchilikning e’tiborini qozongan “O‘lim uyqusi” (1982) romanida qabristonning ko‘chirilishi hodisasini jamiyat hayotida yuz berayotgan xaos, to‘qnashuv sifatida jonlantiradi. Bu xaos tasvirlangan obrazlarning ichki-ma’naviy dunyosini oshkor etishga imkon beradi. Qabristonni tekislagan buldozerchining o‘z joniga qasd qilishi bilan yakunlanngan qissada yozuvchi ma’naviy-axloqiy qadriyatlarga qarshi chiqishi halokatga olib ketishini ifodalagan.

Real va shartli-metaforik uyg‘unlik bilan qalamga olingan “Inson dengizi” (1992) romani muallifining badiiy ijodida alohida o‘rin tutadi. Hodisalar o‘tgan asr 80-yillarida bo‘lib o‘tadi. Romanda o‘lim jazosidan qutulib, begona shaharda yashirinib umr kechirgan qahramon timsolida jamiyatning axloqiga va madaniyati bilan to‘qnashgan begonalashuv muammosi badiiy yechimini topgan.

O‘ziga xos bayon tarzi bilan ajalib turadigan “Sahro jangi” (2010) romanida tasvirlangan hodisalar zamonlar kesimida kelajakdan voz kechib, o‘tmishga yuz burgan qahramonning qismati fonida ko‘rsatib berilgan. Hodisalarning bu kenglikda ifodalanishi muallifga inson va dunyo haqida falsafiy tushunchalarning aks ettirish imkonini bergan. “Sahro jangi” bugungi kunda hukmronlik qilayotgan begonalashuv, xotiralarning yo‘qolishi singari ma’naviy tanazzul va gumanitar o‘zgarishlar muammosiga e’tiroz sifatida yaratilgan.

Voqif Sultonlining “Oq yo‘l”, “Sahardagi tuman”, “Yaproqsiz novdalarning yashil nag‘masi”, “Darvish”, “G‘or”, “Qutb kechasi”, “Vatan”, “Orol”, “Sarob”, “Teskari oqim”, “Soqov halqa”, “Kul qafas”, “Yo‘l-yo‘l uy”, va boshqa hikoyalari til va uslub xususiyatlari bilan ajralib turadi. Adibning “Uchrashuv”, “Qumri navosi”, “Humoyun” va boshqa hikoyalari tarixiy mavzuda yozilgan. U shuningdek, lirik romantik uslubda yozilgan ko‘plab mitti hikoyalar – miniatyuralarning ham muallifidir.

Ilmiy faoliyati[tahrir]

Badiiy ijod bilan bir qatorda san’atning nazariy estetik masalalari bilan ham shug‘ullanib kelayotgan muallifining adabiy tanqid va adabiyotshunoslik bilan bog‘liq izlanishlari “Muhammad Amin Rasulzodaning adabiy olami” (1993), “Og‘ir yo‘lning yo‘lovchisi” (1996), “Ozodlik ufqlari” (1997), “Ozarboyjon muhojirat adabiyoti”, (1998), “Adabiy-nazariy illyustratsiyalar” (2000), “Umrning najot sohili” ((2004), “Adabiy tanqidni o‘qitish masalalari” (2007), “Ozarboyjon adabiy tanqidi” (2012), “Istiqlol sevgisi” (2014) va boshqa kitoblarda o‘z aksini topgan. Muallifning adabiyotshunoslikdagi faoliyatida Ozarboyjon muhojirat adabiyoti bilan bog‘liq tadqiqotlari muhim o‘rin tutadi.

U ko‘pgina publisistik maqolalar, adabiy tanqid va adabiy jarayonlar bilan bog‘liq ilmiy-publisistik maqolalaning ham muallifidir. Voqif Sultonlining ilmiy faoliyatining katta qismini xalqaro konferensiya, simpozium, forum va seminarlarda o‘qigan ma’ruzalari tashkil qiladi.

Tarjimonlik faoliyati[tahrir]

Voqif Sultonli tarjima faoliyati bilan shug‘ullanadi. Rashod Nuri Guntekinning “Xazonrezgi” va “Tegirmon” romanlarini, Sergey Jitomirskiyning ”Sirakuzalik olim” tarixiy qissasini, shuningdek, Ervin Shtritmatter, Yaroslav Gashek, Veri Meri, Gustav Stopka, singari adiblarning hikoyalarini Ozarboyjon tiliga tarjima qilgan. Muhammad Amin Rasulzodaning “Panturonizm haqida” asarini rus tilida (hamkorlikda) tarjima qilgan.

Kitoblar (Ozarbayjon tilida)[tahrir]

  • O'chirilgan yulduzlar (povest va hikoyalar). Boku: Yozichi, 1988, 136 s.
  • Inson dengizi (roman va hikoya). Boku: Yoshlik, 1992, 279 p.
  • Muhammad Amin Rasulzodaning adabiy olami (darslik). Boku: ODU nashriyoti, 1993, 153 s.
  • Og‘ir yo‘lning yo‘lovchisi (portret-monografiya). Boku: Azernashr, 1996, 196 s.
  • Ozodlik ufqlari (maqolalar to'plami). Boku: Shirvanneshr, 1997, 208 s.
  • Ozarboyjon muhojirat adabiyoti (darslik). Boku: Shirvannashr, 1998, 160 s.
  • Qul bozori (hikoyalar, miniatyuralar, sarguzashtlar, esselar). Boku: Yoshlik, 1999, 120 s.
  • Adabiy-nazariy illyustratsiyalar (nazariy parchalar). Boku: Azernashr, 2000, 54 s.
  • O‘lim uyqusi (povest, hikoya va esselar). Boku: Turon, 2002, 160 s.
  • Umrning najot sohili (dialog-monografiya). Boku: Azernashr, 2004, 208 s.
  • Adabiy tanqidni o'qitish masalalari (uslubiy qo'llanmalar). Boku: Azernashr, 2007, 124 s.
  • Ozarbayjon adabiy tanqidi (darslik). Boku: Azernashr, 2009, 204 s.
  • Bo'shlik vodiysi (povest va hikoyalar). Boku: Azernashr, 2010, 184 s.
  • Ozarbayjon adabiy tanqidi (darslik). Yaxshilangan II nashr, Boku: Azernashr, 2012, 224 s.
  • Inson dengizi (roman). II nashr, Boku: Azernashr, 2014, 256 s.
  • Istiqlol sevgisi (monografiya). Boku: Elm va tahsil, 2014, 252 s.
  • Sahro jangi (roman). Boku, Azernashr, 2015, 184 s.
  • Ozarbayjon adabiy tanqidi. Yaxshilangan III nashr, Boku: Nurlar, 2019, 312 s.
  • Bibliografiya. Boku: Nurlar, 2019, 192 s.

Kitoblar (O'zbek tilida)[tahrir]

  • O‘lim uyqusu (Povest va hikoyalar), O'zbek tiliga tarjima qilingan Rustam Jabborov, Toshkent, İjod Press, 2017, 192 s.

Manbalar[tahrir]