UHDTV

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Bu maqola vikilashtirilishi kerak.

nothumb

Iltimos, bu maqolani Vikipediya qoida va yoʻllanmalariga muvofiq tartibga keltiring.

Bu sahifa oʻzbek tilining imlo qoidalariga muvofiq yozilmagan.

Nuvola apps important yellow.svg

Iltimos, bu sahifaning imlosini tekshirib, xatolarni oʻnglang. Oʻzbek tilining imlo lugʻatlari:

Oʻzbek tilining imlo lugʻati (kirill yozuvida)
Oʻzbek tilining imlo lugʻati (lotin yozuvida)


UHDTV — bu televizion standartlar yoyilishining SD (standart) va HD (yuqori tiniqlik), shuningdek bir qancha kinematografik standartlarni tasvir aniqligida bir necha marotaba ortda qoldiruvchi tizim. Boshqa nomlari: Ultra HD va Ultra High Definition Video (UHDV). U o’zida NHK tomonidan taklif etilib, 2012-yilda Xalqaro Elektraloqa Ittifoqi tomonidan qabul qilingan ikki raqamli standart, 4K UHDTV (2160p) va 8K UHDTV (4320p) ni jamlaydi. Yaponiyaning NHK telekompaniyasi dunyoda birinchi bo’lib 7680x4320 piksel hajmda tasvir yoyish standartini amalda tadbiq etdi. Qisqacha uning yaratilish tarixiga to’xtalib o’tsak. Xalqaro Elektraloqa Ittifoqining 1994-yildagi o’ta yuqori tiniqlik televideniyasi tizimi tashkil qilish taklifiga binoan 2003-yilning sentabrida UHDTV tizimining tajribaviy talqini ishlari yakunlandi. 2005 yilning noyabrida ushbu telekompaniya optik tolali aloqa liniyasi orqali 260 km masofaga UHDTV standartdagi televizion dasturni to’g’ridan-to’gri efirga uzatdi. 2006-yilning 31-dekabrida IP protokolga asoslanib NHK Osakadagi musiqiy shouda UHDTV sifatdagi translyatsiyani 450 dyumli ekranda namoyish qildi. 2007-yilda SMPTE (Kino va televideniya injenerlari jamiyati) UHDTV uchun “Standart 2036”ni tasdiqladi. Unga ko’ra UHDTV ning 2 darajasi aniqlandi: UHDTV1 (3840x2160, 4K UHDTV) va UHDTV2 (7680x4320, 8K UHDTV). 2011-yilgacha UHDTV uchun sekundiga 24, 25, 50 va 60 kadr chastota ruxsat etildi. 2012-yilgi yozgi Olimpiyada o’yinlari chog’ida Buyuk Britaniyada bu standart BBC telekompaniyasi tomonidan ommaga taqdim etildi. London, Glazgo va Bredfordda tomoshabinlar sport o’yinlarini o’ta yuqori tiniqlikdagi noyob ko’rinishini baholashi uchun 15 metrli ekranlar qo’yildi. 2012-yil 22-avgustda LG korporatsiyasi dunyoda birinchi 4K UHDTV ni qo’llovchi 3D televizorni taqdim etdi. 2012-yil 18-oktabrda CEA tomonidan 8 megapikseldan (3840x2160 px) kam bo’lmagan tasvir yoyish qobiliyatiga ega monitor, proektor va televizorlarda “Ultra High-Definition” va “Ultra HD” terminlarini qo’llash qabul qilindi. 2014-yil 24-iyunda ushbu assosatsiya UHD videoni Internet orqali yuborishda HEVC videokodekini qo’llashni tasdiqladi.

Ravshanligi[tahrir]

UHDTV minimal ravshanligi – 3840x2160 (8,3 megapiksel). UHDTV maksimal 7680x4320 ravshanlik bilan tasvirda 33 million element ko’rsatish imkoniyatini beradi. Solishtirish uchun shuni keltirib o’tish mumkinki, FullHD 1080p standartidagi kadr maksimal ravishda 2 million pikseldan iborat bo’lsa, klassik televizion standart (SD) 400 ming pikselga ekvivalent (720x576). UHDTVning ravshanlik qobiliyati hozirda mavjud bo’lgan raqamli kinematografning standartlarini ham ortda qoldiradi. Masalan, kinoteatrlardagi ko’plab raqamli kinoproektorlar 2K (2048x1080) ravshanlikni qo’llaydi. UHDTV ga faqatgina IMAX kinoteatrlaridagi 4K proektorlarini qiyoslash mumkin.

UHDTV1[tahrir]

UHDTV1: 3840x2160 pikselli tasvir formati. MSE-R VT.2020 tavsiyasiga binoan. Ba’zan “UHD-1” ko’rinishida qisqartirilinadi. “Quad HD” – norasmiy atama. “4K” – aslida 4096x2160 pikselli tasvirga aytiluvchi marketing termini bo’lib, ba’zida 3840x2160 ravshanlikli UHDTV1 ga qarata ham ishlatilinadi.

UHDTV2[tahrir]

UHDTV2: 7680x4320 pikselli tasvir formati. Ba’zida “UHD-2” sifatida ham ataladi. 8K UHDTV (4320p) 33,2 megapiksel ravshanlikka ega. Uning tasvir yoyish imkoniyati IMAX 15/70 kinotasmasiga teng keladi. Shuningdek ma’lumotlar sig’imi jihatidan HDTV ni tahminan 16 marta ortda qoldiradi.

“8K” – norasmiy atama.

5K tasvir “5K” – 5120x2160 tasvir formatiga asoslangan marketing atama.

Interfeyslar[tahrir]

HDMI[tahrir]

HDMI 1.4
2009 yilda 1080p stereotasvirni maksimal 10,2 Gbit/S tezlikda uzatish imkoniyatiga ega HDMI interfeysining 1.4b versiyasi taqdim etildi. Bunda, texnik harakteristikalariga ko’ra 4K x 2K tasvirni uzatish qobiliyatiga ega:

  • 3840x2160 piksel, bunda kadr chastotasi 24Hz/25Hz/30Hz
  • 4096x2160 piksel, bunda kadr chastotasi 24Hz.

HDMI 2.0
18Gbit/s tezlikda signallarni uzatish uchun HDMI interfeysining 2.0 talqini ishlab chiqildi. Interfeysning texnik xususiyatlaridan ba’zilari:

  • 4K (2160p) ravshanlik va sekundiga 50 yoki 60 kadr chastotali videoni uzatish
  • 10bit va undan ortiq ranglar chuqurligiga ega МСЭ-Р BT.2020 tavsiyasini qo’llash imkoniyati
  • 32tagacha audiokanal uzatish xususiyati
  • Yanada yuqoriroq sifatga ega bo’lish uchun ovozni diskretizasiya qilish 1536 kHz gacha
  • Bir vaqtda yagona ekranga 2 video oqimni yuborish imkoniyati
  • Ko’p oqimli ovozni yuborish xususiyati
  • Tomonlar nisbati 21:9 bo’lgan kinoteatral keng formatni qo’llash
  • Video va audio oqimni dinamik sinxronizatsiyasi

MHL 3.0
2013 yilning 20 avgustida taqdim etilgan MHL interfeysining 3.0 talqini mobil qurilmalarni displeylarga ulash hamda yuqori sifatli audio va videoni uzatish imkonini beradi. Xususiyatlari:

  • 4K (Ultra HD): 3840x2160 piksel hamda 30Hz kadr chastotasi
  • HDCP 2.2 kontentni himoya qilish texnoligiyasi
  • 7.1 audiokanalli Dolby TrueHD va DTS-HD ovoz uzatish
  • Bir vaqtda bir qancha displeylarni qo’llash

Super Hi-Vision[tahrir]

NHK kompaniyasi (Yaponiya) 8K UHDTV tasvirli va ko’pkanalli 22.2 ovoz standartini uzatuvchi Super Hi-Vision standartini yaratdi. Davomiyligi 1 soat bo’lgan sekundiga 60 kadr chastotali UHDTV formatdagi siqilmagan videotasvir 25 terabayt hajmga ega. Vaholanki, siqish algoritmlaridan foydalangan holda ushbu videotasvir hajmini 300 gigabaytgacha kamaytirish mumkin. Tahmin qilinishicha, UHDTV tasvir diagonali 11,4 metrgacha bo’lgan ekranga proeksiya qilinadi. Buni amalga oshirishda asosiy qiyinchiliklar yozish uchun kamera hamda sekundiga 24 gigabit siqilmagan ma’lumot oqimini uzatish qobiliyatiga ega uskuna hisoblanadi. UHDTV texnologiyasi bugungi kunda yaqindan tomosha qilinadigan kata ekranlardan foydalanish hisobiga allaqachon ko’rish burchagi 100 gradusgacha erishildi. Asosiy texnik harakteristikalari:

  • Ravshanligi: 7680x4320 piksel (16:9) (33,2megapiksel)
  • Ranglar chuqurligi: har kanalga 10/12 bit
  • Rang maydoni: Rec.2020
  • Kadr chastotasi: 60/120 kadr/sekund
  • Ovoz: 22.2 kanal
  • O’tkazish polosasi: 21GHz chastota diapozoni

Yaponiya hukumati Super Hi-Vision ni xalqaro standart darajasiga ko’tarib, uni shu yili (2015) erkin uzatishni yo’lga qo’ymoqchi. Yangi UHDTV standartining yana bir e’tiborga loyiq tomoni, undagi HDR parametri bo’lib, u tasvirdagi turli sathda joylashgan barcha elementlarning contrast nisbatini optimallashga javob beradi. Inson ko’zi eng yorqin oq va eng to’q qora ranglar orasidagi kontrast farqini 100000:1 nisbatda seza oladi. UHDTV ni ishlab chiqarishda NHK kompaniyasi olimlari ovozning yuqori sifat darajasiga yetishiga ham alohida e’tibor qaratdilar. Ovozning yangi standarti 22.2 tarzida belgilandi. Bu standartga binoan 10ta dinamik yerdan quloq balandligi darajasida, 9tasi ulardan yuqoriroqda va 3tasi quyiroqda joylashtirilishi kerak. Qolgan 2 dinamik esa past chastota tovush effektlarini hosil qilishga javob beradi. Bunday sistema zamonaviy ko’p kanalli 5.1 va 7.1 standartlarini ancha chetda qoldiradi. Olimlarning ta’kidlashicha, UHDTV ni tadbiq etish sohalari turlicha bo’lib, raqamli kinematografiyadan tortib, tibbiyotgacha qo’llanilishi mumkin. UHDTV imkoniyatlarini namoyish qilishning real sinovlari bir necha bora o’tkazildi. Lekin, hozirda yangi standartdan foydalanishga eng maqbul joy kinoteatrlardir.

Manbalar[tahrir]

  • С. Н. Ярышев, Цифровые методы записи и воспроизведения видеоинформации / Н. Ф. Гусарова. — СПб.,: НИУ ИТМО, 2012. — С. 11. — 86 с.
  • Марк Кривошеев, На старте широкого внедрения цифрового телевизионного вещания в России (рус.) // «625» : журнал. — 2008. — № 1. — С. 23—35. — ISSN 0869-7914.
  • Светлана Уразова, Телевидение ультравысокой чёткости — уже реальность (рус.) // «625» : журнал. — 2009. — № 5. — ISSN 0869-7914.
  • Михаил Житомирский, Нина Лысова Раздвигая, Горизонты — первая в России UHDTV-трансляция (рус.) // «MediaVision» : журнал. — 2013. — № 6/36. — С. 5, 6.