Kontent qismiga oʻtish

Soxta uygʻonish

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Soxta uygʻonish — bu odam tush paytida uygʻonish tajribasi, garchi u uxlashni davom ettirsa ham. Bu ong holati haqiqiy uygʻonish emas, lekin u uygʻongan va oldingi tushlarini eslagan odamga oʻxshaydi. Soxta uygʻonish koʻpincha „tushda uxlash“ kabi psixologik hodisaning bir qismidir.

Xususiyatlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Soxta uygʻonish paytida idrok etilgan muhit fantastik elementlarni oʻz ichiga olishi mumkin boʻlsa-da, koʻpincha u juda realdir. Yolgʻon uygʻongan odam koʻpincha uygʻonganidan keyin haqiqiy hayotda bajaradigan odatiy ishlarni (pishirish, tozalash, uy aʼzolari bilan gaplashish) bajarishni boshlaganini baʼzida hatto oldingi tushini tush daftariga yozishga harakat qilishni orzu qiladi.


Bir kechada siz bir vaqtning oʻzida bir nechta soxta uygʻonishlarni boshdan kechirishingiz mumkin (bir nechta yolgʻon uygʻonish deb ataladi). Baʼzi hollarda yolgʻon uygʻonish tsikli sodir boʻladi: odam har safar uygʻonganiga amin boʻlib, qayta-qayta, baʼzan 10 yoki undan koʻp marta uygʻonishini orzu qiladi[1]. " Elm koʻchasidagi daxshat " filmi bu hodisani ommalashtirdi.

Stiven LaBerge fransuz biologi Iv Delaj hayotidan olingan voqeaga asoslanib, bir nechta yolgʻon uygʻonishlarga misol keltiradi[2] :

Bir kuni tunda xonam eshigining qattiq taqillaganidan uygʻonib ketdim. Men oʻrnimdan turib, „Kim bor?“ deb soʻradim. — Janob, — javob qildi Marte (laboratoriya mudiri), — X xonim… (aslida shaharda yashovchi, mening tanishim boʻlgan ayol) sizdan zudlik bilan uning oldiga borib, Y. Mademoazelni tekshirishingizni soʻraydi… (men bu qizni bilardim, u haqiqatan ham X xonimning uyida yashagan). U toʻsatdan kasal boʻlib qoldi ". „Hozir“, deb javob berdim. — Men kiyinib, yuguraman. Shoshib kiyindim va ketishdan oldin hoʻl shimgich bilan yuzimni artish uchun hammomga kirdim. Sovuq suv hissi meni uygʻotdi va men oldingi barcha voqealar faqat tush boʻlganini va hech qanday qiyinchilik yoʻqligini angladim. Men yana uxlab qoldim. Biroq, bir oz vaqt oʻtgach, u yana oʻsha taqillashni eshitdi: „Kelayapsizmi, janob?“ — „Xudoyim! Demak, bu haqiqat va men tush koʻryapman deb oʻyladim“. — „Uncha emas. Shoshilmoq. Takliflar“. — Mayli, men yuguraman. Men yana kiyindim, yuzimni artish uchun hammomga qaytdim va yana sovuq suv hissi meni uygʻotdi. Men bu faqat takrorlanadigan tush ekanligiga amin boʻldim va yotishga qaytdim. Xuddi shu manzara yana ikki marta deyarli oʻzgarmagan holda takrorlandi.

Ertasi kuni ertalab Delage uygʻonganida, u "bu barcha harakatlar, hukmlar va fikrlar toʻrt marta muvaffaqiyatli takrorlangan tushdan boshqa narsa emasligini, men esa yotoqdan turmasdan uxlashni davom ettirganimni tushundi.

Aniq tushlar bilan aloqa

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Soxta uygʻonishlar oddiy tush koʻrganlarda ham sodir boʻladi, lekin ular ravshan tush koʻrganlarda tez-tez sodir boʻladi, natijada tushdagi ravshanlikni yoʻqotadi. Ehtimol, bu aniq tushlarda uyqu va uygʻonish masalasi alohida ahamiyatga ega ekanligi bilan bogʻliq. Tushida oʻzini anglagan odam, tushdan keyin, uyqudan muntazam uygʻonishni kutadi, shuning uchun u koʻpincha bu uygʻonishning haqiqatiga shubha qilmaydi[2] . Stiven LaBergening fikricha, ongni yoʻqotmaslik uchun ravshan tushdan keyin yolgʻon uygʻonishni kutish kerak[2].

Nazorat darajasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Notoʻgʻri uygʻonish Styuart va Kulak tushlarning reyting tizimiga kiritilgan[3] (maxsus shkala boʻlib, unda turli xil mazmundagi tushlar ulardagi ongli nazorat darajasiga koʻra taqsimlanadi).

Shunday qilib, 1-toifaga ongsiz tushlar kiradi (oddiy); ko 2 — soxta uygʻonishlar; 3 — oldindan ongsiz tushlar (mavzu tushida boshdan kechirayotgan voqealarning haqiqatiga shubha qila boshlaganida, lekin u hali tushida oʻzini anglay olmagan); 4 — ravshan tushlar (mavzu uxlayotganiga va tush koʻrganiga ishonch hosil qiladi); 5 — tushni boshqarish idrok etiladigan, lekin amalga oshirilmaydigan ravshan tushlar (mavzu, agar u uxlayotgan boʻlsa, u xohlagan narsani qilishini biladi; ammo, bu xabardorlikdan tashqari, mazmunni oʻzgartirishga haqiqiy urinish yoʻq. tush haqida); va 6 aniq tush koʻrish, bunda tushni nazorat qilish ham idrok qilinadi, ham amalga oshiriladi (mavzu 5-toifadagi kabi tushni nazorat qila olishdan xabardor boʻlib, aslida tushning mazmunini oʻzgartirishga harakat qiladi).

Soxta uygʻonish turlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Seliya Grin soxta uygʻonishning ikki turini uygʻonish bilan birga keladigan ochiq his-tuygʻularning mavjudligi hissi bilan ajratishni taklif qildi.[4]:

Birinchi tur. Birinchi turdagi notoʻgʻri uygʻonish kuchli hissiy munosabatni keltirib chiqarmaydi, tushida uygʻongan odam esa oldingi tush haqida oʻylashni boshlaydi. Koʻpincha, tushida uygʻonish odam haqiqatda uxlab qolgan sharoitda (bir xil holatda va bir xil xonada) sodir boʻladi.

Biror kishi uxlayaptimi yoki yoʻqmi (yoki yoʻq) degan savolni oʻziga berishi mumkin va javob topishga harakat qilib, atrof-muhitni tanqidiy tekshirishi mumkin. Ushbu bosqichda hozirgi tush oldindan aniq tushga aylanadi. Agar biror kishi hali ham tush koʻrayotgan degan xulosaga kelsa, oldindan tushunilgan tush ravshan boʻladi; agar tush koʻrgan kishi bu xulosaga kelmasa, u yana yolgʻon uygʻonish bosqichiga qaytadi, u yerda u koʻpincha uyqudan keyin haqiqiy hayotda qiladigan kundalik mashgʻulotlar bilan shugʻullana boshlaydi:[5].

Asta-sekin tepamda kimdir paydo boʻldi va mendan soʻradi: „Isming nima?“ „Javob meni uygʻotadi“, deb oʻyladim. Ammo, shunga qaramay, u javob berishga qaror qildi va oʻz ismini aytdi, boshini orqaga tashladi va kulib yubordi, goʻyo hushyorlikni saqlashga boshqa ahamiyat bermaslik qarori beadablik yoki odobsizlik edi. Shu oʻy bilan men uygʻonib ketdim va: „Men borib, aniq tush yozishim kerak“, deb oʻyladim, lekin buni qayerda qilishim mumkinligini eslay olmadim (garchi men hali ham oʻsha joyda, zalda boʻlsam ham) va keyin qisqa oddiy tush koʻrdi, shundan soʻng men uygʻonib ketdim Nihoyat, men oʻyladim: „Qanday ajablanib! Men allaqachon uygʻonganman deb oʻyladim“[5].

Ikkinchi tur (kamroq tarqalgan). Ikkinchi turdagi notoʻgʻri uygʻonishlarda tush koʻrgan odam haqiqatan ham uygʻonganiga amin boʻlib, bunday uygʻonishlar tashvish darajasining oshishi bilan birga keladi: odam gʻayritabiiy narsa, masalan, gʻalati va qoʻrqinchli tovushlar yoki narsalar mavjudligini his qila boshlaydi[5].

Bu holatda uygʻonganimda, butun xona zoʻriqish bilan toʻlganga oʻxshaydi. Atmosfera elektromagnit boʻronga oʻxshaydi. Atrofdagi hamma narsa parcha-parcha boʻlib ketayotganga oʻxshaydi. Xavf hissi bor — goʻyo biror narsa sodir boʻlayotgandek.

Soxta uygʻonishlar mavzusi u yoki bu tarzda koʻrib chiqiladi:

  • " Boshlanish " filmi
  • Film " Klik: umr boʻyi masofadan boshqarish pulti bilan "
  • " Rik va Morti " animatsion seriali
  • Videooʻyini " Neverending Nightmares "
  • Elm koʻchasidagi kabus film seriyasi
  • " Uygʻonish hayot " animatsion filmi
  • Doctor Who Rojdestvo uchun maxsus " Oxirgi Rojdestvo " va beshinchi mavsumning ettinchi epizodi (" Emining tanlovi ")
  1. „Terrifying False Awakening Loops, And How To Avoid Them“ (inglizcha). HowToLucid.com (17-iyun 2017-yil). 12-noyabr 2020-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 16-oktabr 2020-yil.
  2. 2,0 2,1 2,2 Лаберж С.. Осознанное сновидение. София, 1996. 
  3. Donald W. Stewart, David Koulack. A Rating System for Lucid Dream Content // Imagination, Cognition and Personality. — 1989-09. — Andoza:Bibliografik qisqartma.
  4. {{{заглавие}}}.
  5. 5,0 5,1 5,2 Цилия Грин. Осознанные сновидения, Старклайт, 2003.