Kontent qismiga oʻtish

Shahrizor iyolati

Koordinatalari: 43°52′00″N 18°25′00″E / 43.86667°N 18.41667°E / 43.86667; 18.41667
Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Shahrizor iyolati
arabcha: إيالة شهرزور
usmonli turkcha: ایالت شهر زور
Iyolat
Tegishli Usmonlilar imperiyasi
Maʼmuriy markazi Karkuk[1]
Sulaymoniya (1784-yildan keyin)[2]
Asos solingan sanasi 1554
Bekor qilingan sanasi 1862
Xaritada
Shahrizor iyolati xaritada
43°52′00″N 18°25′00″E / 43.86667°N 18.41667°E / 43.86667; 18.41667

Shahrizor[3] iyolati (arabcha: إيالة شهرزور, usmonli turkcha: ایالت شهر زور)[4] Usmonlilar imperiyasining hozirgi Iroq Kurdistoni hududini qamrab olgan yarim mustaqil iyolati hisoblanadi[3].

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Usmonlilar 1554-yilda mintaqani bosib olgach[2], mintaqa hukumatini kurd rahbarlariga topshirishga qaror qildilar, shuning uchun u toʻgʻridan-toʻgʻri Usmonli maʼmuriy tizimiga kiritilmadi[2]. Voliylar kurd urugʻlari aʼzolari boʻlib, hududda kamdan-kam hollarda Usmonli garnizonlari boʻlgan[2].

18—19-asrlarda iyolatda Baban urugʻi hukmronlik qila boshladi[3]. Bu urugʻ aʼzolari deyarli toʻliq muxtoriyat evaziga Usmonlilar imperiyasining Eron bilan beqaror chegarasi xavfsizligini kafolatlash orqali oʻz hukmronligini saqlab qolishga muvaffaq boʻldilar[3]. Karkuk shahrini oʻz ichiga olgan Baban sanjagʻi oila nomi bilan atalgan[3].

Bobanlar Kurdistonning Eron qismlarini nazorat qilgan Ardalon kurd shahzodalarini oʻzlarining tabiiy raqiblari deb hisoblardi va 1694-yilda Sulaymon Beg Eronga bostirib kirdi va Ardalon mirini magʻlub etdi[3]. 1784-yildan keyin[2] Babanlar oʻz poytaxtlarini sulola asoschisi nomi bilan atalgan yangi Sulaymoniya shahriga koʻchirishdi[3].

1850-yilda Babanlar hukmronligi nihoyat tugatildi[3] va mintaqa 1862-yilda Bagʻdod voliysining bevosita nazoratiga oʻtkazildi[2]. Biroq, Babanlarning qulashi qabilalar oʻrtasidagi munosabatlarning yomonlashishiga olib keldi va natijada paydo boʻlgan anarxiya faqat 20-asr boshlarida boshqa kurd urugʻi – Barzinjining paydo boʻlishi bilan yakunlandi[3].

Maʼmuriy boʻlinmalari[tahrir | manbasini tahrirlash]

XVII asrda Shahrizor iyolati sanjaklari[5]:

  1. Sarujek
  2. Erbil
  3. Kesnan
  4. Sheher-bazar
  5. Jenguleh
  6. Jebel-hamrin
  7. Hazar-mardud
  8. Alhuran
  9. Merkareh
  10. Hazir
  11. Rudin
  12. Tiltari
  13. Sebeh
  14. Zenjir
  15. Ajub
  16. Abrumaz
  17. Pak
  18. Perteli
  19. Bilkas
  20. Aushni
  21. Kala-Ghazi
  22. Shahrizor

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. John Macgregor. Commercial statistics: A digest of the productive resources, commercial legislation, customs tariffs, of all nations. Including all British commercial treaties with foreign states. Whittaker and co., 1850 — 12 bet. 2013-yil 1-iyunda qaraldi. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Gábor Ágoston. Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing, 2009-01-01 — 526 bet. ISBN 978-1-4381-1025-7. 2013-yil 1-iyunda qaraldi. Gábor Ágoston; Bruce Alan Masters (2009-01-01).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Gábor Ágoston. Encyclopedia of the Ottoman Empire. Infobase Publishing, 2009-01-01 — 70 bet. ISBN 978-1-4381-1025-7. 2013-yil 1-iyunda qaraldi. Gábor Ágoston; Bruce Alan Masters (2009-01-01).
  4. „Some Provinces of the Ottoman Empire“. Geonames.de. Qaraldi: 2013-yil 25-fevral.
  5. Evliya Çelebi. Narrative of Travels in Europe, Asia, and Africa in the Seventeenth Century. Oriental Translation Fund, 1834 — 90 bet. 2013-yil 1-iyunda qaraldi.