Kontent qismiga oʻtish

Mustafa Vasıf Karakol

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Mustafo Vasif Qorakoʻl (Kara Vasif), (1872 - 9-dekabr 1931, Istanbul), turk askari va siyosatchisi.

U Ittifoq va taraqqiyot qoʻmitasida faol yoʻl tutgan , Istanbul ishgʻol qilingandan keyin birinchi yashirin qarshilik tashkiloti boʻlgan Qorakoʻl jamiyatiga asos solgan, Oxirgi Usmonli parlamenti (1920) va Turkiya 1-Buyuk Millat Majlisining deputati. Bu davrda parlament a'zosi edi.

U Turkiyaning birinchi muxolifat partiyasi bo'lgan Taraqqiyparvar Respublikachilar partiyasiga qo'shilgan va Izmirdagi suiqasdda gumonlanuvchi sifatida sudlangan va oqlangan.

U 1872-yilda Yamanda tug'ilgan. 1903-yilda Harbiyeni shtab-kapitan sifatida tugatgan. Ittifoq va taraqqiyot qo'mitasiga a'zo bo'ldi. 31-mart voqeasi (1909) paytida u Harakat armiyasining shtab-kvartirasida edi. Keyinchalik u harbiy xizmatni tark etdi.

Patrul jamiyati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Birinchi jahon urushi magʻlubiyatga uchragach, “Ittifoq va taraqqiyot” maʼmuriyatining buyrugʻi bilan Baha Sait Bey bilan birgalikda Istanbuldagi birinchi qarshilik tashkiloti “ Qorakoʻl” jamiyatini tuzdi. Qorako'l jamiyatining "ittifoqchi" tuzilishi Mustafo Kamolni xavotirga soldi. Vakillik qo'mitasi qarori bilan bu Jamiyat yopildi. Kara Vasif o'z faoliyati uchun inglizlar tomonidan o'limga hukm qilingan birinchi 6 kishidan biri edi. Mustafo Kamol bilan bog'lanib, Erzurum Kongressi Gaziantep delegatsiyasi 1919-yil 4-11-sentabr kunlari bo'lib o'tgan Sivas kongressida qatnashdi va Vakillik qo'mitasi a'zosi etib tayinlandi. U Sivas Kongressida mandat g'oyasini himoya qilganlar qatorida edi.

U 1920-yil 12-yanvarda oxirgi Usmonli parlament assambleyasiga qoʻshildi va 1920-yil 16-martda Istanbul ishgʻol qilinganidan keyin Malta surgunlari orasida edi. Mustafo Kamol bir yarim yil surgundan keyin Anqarada garovga olgan inglizlar evaziga Rauf bek, Vosif va bir necha malta surgunini ozod qilishni talab qildi va shu tariqa 1921-yil oktabr oyida ozod qilindi.

Parlament a'zosi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1921-yil 23-noyabrda Turkiya Buyuk Millat Majlisiga Sivas deputati sifatida kirdi. parlamentda 2. U guruhda edi. Mustafo Kamolga qarshi tanqidlari bilan diqqatni tortdi. 1923-yilda yangilangan Turkiya Buyuk Millat Majlisining 2-parlamenti. U muddatga nomzod qilib ko'rsatilmagan. 1925-yilda muxolifatning siyosiy tashkiloti boʻlmish Taraqqiyparvar Respublikachilar partiyasiga qoʻshildi va bosh kotib etib tayinlandi. U 1926-yilda Mustafo Kamolga qarshi uyushtirilishi rejalashtirilgan Izmir suiqasdi bilan aloqador ko'plab sobiq Ittifoqchi va Taraqqiyparvar Respublika partiyasi rahbarlari bilan birga hibsga olingan. Mustaqillik sudida boʻlib oʻtgan sud jarayoni yakunida oqlandi.

Biznes hayoti

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Taraqqiyot partiyasi yopilgach, siyosatdan nafaqaga chiqqan Qora Vasif umrining oxirigacha savdo-sotiq bilan shugʻullanadi. Afyonkarahisarning mashhur mineral suvlari va Madra zaytun moyi Kara Vasif tomonidan asos solingan korxonalardir. Mineral suvlarni Qizilayga hadya qilgan. Zaytun moyi zavodini uning sherigi Sezai Ömer Madra sotib olgan. Baxtsiz hodisa natijasida 1931-yil 9-dekabrda Qiziltoprak vokzalida poyezd urib halok boʻldi.


O'limidan 3 yil o'tgach qabul qilingan Familiya qonuni bilan uning rafiqasi Mediha Hanim Qorako'l familiyasini oldi.