Mariyexamn

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Mariyexamn
shahar
Mariehamn harbor 5.jpg
Alands Lagting BSPC 19 (1).jpg
Mariehamn 2016 03.jpg
Sveriges generalkonsulat May 2016.jpg
Mariehamn maj 2018 05.jpg
AlandsLyceumMariehamn - 1.jpg
Segelpaviljongen Mariehamn May 2016 11.JPG
Mariehamn at night.jpg
{{{rasmiy_nomi}}}ning rasmiy gerbi
Gerb
60°5′55.000″N 19°56′39.998″E / 60.09861111°N 19.94444389°E / 60.09861111; 19.94444389 G OKoordinatalari: 60°5′55.000″N 19°56′39.998″E / 60.09861111°N 19.94444389°E / 60.09861111; 19.94444389 G O
Mamlakat [[Finlandiya bayrogʻi Finlandiya]]
Provinsiya Aland orollari
Hukumat
 • mer Barbara Xeynonen
Asos solingan 1861-yil
Maydon 11.79 km2 (4.55 mi²)
Markazi balandligi 21 va 6 m
Aholisi
 (2011)
11 186 kishi
Zichligi 948.77 kishi/km2
Vaqt mintaqasi UTC+2, yozda UTC+3
[[File:|290px|Mariyexamn
xaritada]]
Mariyexamn
Mariyexamn

Marieyxamn (shved: Mariehamn yoki Maarianxamina, fin: Maarianhamina) —Aland orollarining asosiy shahri, Finlyandiya tarkibidagi avtonom hudud. Arxipelag dengizining asosiy portlaridan biri.

Arxipelag umumiy aholisining yarmidan koʻpi ushbu shaharda istiqomat qiladi — 11 186 kishi (2011). Shahar, avtonomiyaning butun hududi kabi, butunlay shved tilida soʻzlashadi: shved tili shahar aholisining qariyb 91 % uchun ona tili hisoblanadi.

Etimologiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

1861-yilda ruslar tomonidan asos solingan, Rossiya imperatori Aleksandr II ning rafiqasi imperator Mariya Aleksandrovna nomi bilan atalgan. XIX asr va XX asr boshlarida rus tilidagi manbalarda shahar nomining shvedcha varianti Mariyexamn; XX asrning ikkinchi yarmida Finlyandiya versiyasi, Maarianxamin ruscha meʼyoriy imlo sifatida tasdiqlangan boʻlib, u shved va fin tillaridan „Mariya porti“ deb tarjima qilinadi.

Geografik joylashuv[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahar yarim orolda joylashgan va ikkita portga ega — gʻarbiy va sharqiy qirgʻoqlarda. Gʻarbiy port (shved. Västerhamn) katta xalqaro ahamiyatga ega, chunki u Shvetsiya va kontinental Finlyandiya yoʻlida intensiv parom qatnovini amalga oshiradi. Sharqiy port asosan yaxta porti boʻlib, Boltiq dengizidagi eng yiriklaridan biri hisoblanadi[1].

Mariyexamnda orollardagi yagona aeroportga joylashgan.

Shaharda Vazirlar Mahkamasi va Aland orollari parlamenti — Lagting joylashgan.

Shaharda Aland orollarining ikkala gazetasi (Ålandstidningen va Nya Åland) nashr etiladi, bir nechta radiostansiyalar va mahalliy telekanal (TV Åland) ishlaydi.

Shahar tashkil etilganining 150 yilligi munosabati bilan Rossiya pochtasi tomonidan chiqarilgan imperator Mariya Aleksandrovnaning portreti boʻlgan marka (2011)

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mahalliy rivoyatda aytilishicha, yangi port ochishga intilayotgan Aland orollari aholisi imperator Aleksandr II ga aholi punkti maqomini berishga rozilikni olish uchun uning xotini nomini berishni taklif qilishgan. Rasmiy tarixda aytilishicha, port, aksincha, Aleksandr II ning toʻgʻridan-toʻgʻri buyrugʻi bilan tashkil etilgan va uni qurish boʻyicha ishlar meʼmor Georg Teodor fon Shevits rahbarligida 1859-yilda ikkita kichik qishloq — Evernes (shvedcha: Övernäs) va Yomala yaqinida boshlangan va 1861-yilda (21-fevral) yangi aholi punkti shahar maqomini va Mariyexamn nomini oldi[2]. Vaqt oʻtishi bilan shahar maydoni sezilarli darajada oshdi va Yomala jamoasi hududining bir qismini oʻz ichiga oldi.

Diqqatga sazovor joylar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aland orollari yuk tashishning uzoq tarixiga ega. Yelkanli kema shaklidagi muzey Pommern gʻarbiy portda langar oʻrnatgan. Sharqiy bandargoh Skandinaviyadagi eng yirik yaxta portlaridan biri boʻlib, shuningdek, restoranga aylantirilgan Gollandiyalik Yan Nieveen (shuningdek, FP von Knorring deb ataladi) paroxodiga ega.

Mariyexamnda fin arxitektori Lars Sonk tomonidan loyihalashtirilgan va Aland orollarining meʼmoriy diqqatga sazovor joyini ifodalovchi bir nechta binolar mavjud: Avliyo Jorj cherkovi (1927), Aland dengiz kollejining bosh binosi (1927), shahar munisipialiteti binosi (1939). Shuningdek, Aland muzeyi ham mavjud.

2011-yil 2-noyabrda Mariyexamnda shahar uning nomi bilan atalgani sharafiga imperator Mariya Aleksandrovnaning haykali ochildi[3][4].

Yozda shaharga koʻp sonli sayyohlar tashrif buyurishadi, ular uchun bir nechta mehmonxonalar va boshqa turar joy obyektlari, jumladan, kempinglar ishlaydi[5]. Rossiya Federatsiyasining konsulligi, Shvetsiyaning bosh konsulligi[6], shuningdek, baʼzi boshqa mamlakatlarning konsullik idoralari ham mavjud.

Aholisi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahar aholisining oʻsish dinamikasi:

Yil
Aholi
1987
9966
1990
10 263
1997
10 408
2000
10 488
2002
10 632
2004
10 712
2010
11 146

Doʻst shaharlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mamlakat Shahar Eslatmalar
Shvetsiya bayrogʻi Shvetsiya Visbyu
Islandiya bayrogʻi Islandiya Kopavogur
Norvegiya bayrogʻi Norvegiya Krageryo
Daniya bayrogʻi Daniya Slagelse
Farer orollari bayrogʻi Farer orollari Torsxavn Daniya bayrogʻi Daniyaga

tegishli

Estoniya bayrogʻi Estoniya Kuressaare
Finlandiya bayrogʻi Finlyandiya Valkeakoski
Rossiya bayrogʻi Rossiya Lomonosov

Galereya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Мариехамн, Восточная гавань вечером при смене погоды — Фотографии на 100 Дорог.
  2. На Аландских островах почтили память российской императрицы. 31-iyul 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
  3. Кичеджи открыл памятник супруге императора Александра II на Аландских островах — Санкт-Петербург, Финляндия — БалтИнфо.ru.
  4. Открытие памятника императрице Марии Александровне. [sayt ishlamaydi]
  5. Gröna Udden.
  6. Mariehamn | SwedenAbroad.