Mari viloyati

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Viloyat
Mari viloyati
Mary welaýaty
Mamlakat Turkmaniston
Koordinatalari 37°0′N 62°0′E / 37.000°N 62.000°E / 37.000; 62.000Koordinatalari: 37°0′N 62°0′E / 37.000°N 62.000°E / 37.000; 62.000
Ichki boʻlinishi 12 etrap va 2 shahar
Asos solingan 1992
Maydoni 87 150 km²
Rasmiy tili Turkman tili
Aholisi 1 480 400 nafar (2005)
Zichlik 16,99 kishi/km²
Vaqt mintaqasi UTC+5
Telefon kodi +993 3522
Mari viloyati (Turkmaniston)
Mari viloyati

Mari viloyati — Turkmanistondagi viloyat. 1970 i. 14 dek.da tashkil etilgan (dastlab 1939 yil 21 noyab.da tashkil etilib. 1963 yil 10 yanv.da tugatilgan edi). Gʻarbdan Axal, shim. va shim,-sharkdan Lebap viloyatlari. jan. va jan.-sharkdan Eron va Afgʻoniston bilan chegaradosh. Maydoni 86,8 ming km². Aholisi 1146,8 ming kishi (1995). 10 tuman, 4 shahar, 18 shaharcha bor.

Mari viloyati choʻl zonasida, Murgʻob va Tajan daryolari havzasida joylashgan. Shim. qismi Qoraqum choʻliga tutashgan. Markazi Murgʻob va Tajan daryolari deltalarining yotqiziqlaridan tarkib topgan. Qum gilli tekislik. Foydali qazilmalardan tabiiy gaz, qurilish materiallari (qum, gil, ohaktosh, mergel), osh tuzi bor. Iqlimi keskin kontinental, qurgʻoqchil. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 28°, 32°, yanv. niki —2", 4°. Yillik yogʻin miqdori 100–300 mm. Vegetatsiya davri 210—250 kun. Vaqt-vaqti bilan jan .dan afgʻon shamoli esadi va kuchli chang-toʻzon koʻtariladi. Viloyat hududi xoʻjaliklari suvni Qoraqum kanali, Murgob va Tajan daryolari va shu daryolarda qurilgan suv om-borlaridan oladi. Choʻl r-nlarida artezian suvlariaan foydalaniladi. Tuproqlari oʻtloqi, oʻtloqitaqir, baʼzi joylarda shoʻrxok, boʻz, qum tuproklar. Yovvoyi oʻsimliklardan sakso-vul, cherkez, qandim, qum qiyogʻi, qoʻngʻirbosh, pista, toʻqay oʻsimliklari, qoʻgʻa va boshqa oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan jayran, arhar, qulon, bezoar echkisi, qoplon, sirtlon, asalxoʻr, ech-kemar, kapcha ilon va boshqa turli xil kemiruvchilar, sudraluvchilar bor. Choʻl tabiati va hayvonot olamini qoʻriqlash, pistazorlarni saqlash maqsadida Bodxiz qoʻrikxonasi tashkil qilingan.

Aholisi, asosan, turkmanlar, shuningdek, oʻzbek, rus, qozoq, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km² ga 9,9 kishi. Shaharlari: Mari, Bayramali, Yoʻloʻtan, Sarhadobod.

Mari viloyati sanoat korxonalari, asosan, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Mari, Bayramali, Yoʻloʻtan, Xonhovuz, Murgʻobda paxta, jun va teriga dastlabki ishlov berish korxonalari bor. Jun va paxta yigiriladi, adyol, choyshablar ishlab chiqariladi. Oziqovqat sanoati korxonalarida paxta yogʻi, sovun, goʻsht va sut mahsulotlari, sabzavot va meva konservalari, vino tayyorlanadi. Marida mashxur takaturkman gilamlari toʻqiladi. Mari mashinasozlik z-dida ishlab chikarilayotgan neft nasoslari chet mamlakatlarga ham eksport qilinadi. Gaz sanoati rivojlangan. Tabiiy gaz asosiy energetika yoqilgʻisi va kimyoviy xom ashyo boʻlib qolmoqda. Respublikadagi ekin maydonlarining deyarli 50% Mari viloyatidadir. Qishloq xoʻjaligida asosiy ekin paxta hisoblanadi, shuningdek, don, sabzavot va poliz, yem-xashak ekinlari ham ekiladi. Chorvachilik rivojlangan, qorakoʻl teri, jun, pilla tayyorlanadi. Mari shahri yonida axaltaka ot zoti yetishtiriladi. Viloyat respublikaning asosiy asalarichilik r-nidir.

Avialiniyalar Marini Ashxobod, Turkmanobod, Otamurot, Saraxs bilan boglaydi. Mari viloyatida umumiy taʼlim, musiqa, kasb-xunar maktablari, madaniyat saroyi, kutubxona, madaniyat uylari, ped., tibbiyot, veterinariya bilim yurtlari, Turkman drama teatri, tarix muzeyi bor. 1938 yildan Mari viloyati gazetasi chikariladi. Kasalxona, poliklinika, feldsher-akusherlik punktlari ishlab turibdi. Bayramalida buyrak kasalliklarini davolaydigan iqlimiy kurort faoliyat koʻrsatadi.[1]

Mari viloyati (turkm. Mary welaýaty) - Turkmanistondagi viloyat. 1922-yilda asos solingan.

Tarixi[tahrir]

Geografiyasi[tahrir]

Hududiy boʻlinishi[tahrir]

Eslatma[tahrir]

Manbalar[tahrir]


TurkmenistanNumbered.png Turkmaniston viloyatlari Turkmaniston Davlat Bayrog`i

Ahal viloyati | Bolqon viloyati | Dashoguz viloyati | Lebap viloyati | Mari viloyati |

Viloyatlarni boshqaruvchi shahar - Ashxabod

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil