Himoya ip

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Bir funt sterling 1940-1948-yillar - himoya ipli birinchi banknot

Himoya ipi qogʻoz banknotlar va hujjatlarni qalbakilashtirishdan himoya qiluvchi elementlardan biridir. Bu eni 1 mm va undan ortiq boʻlgan banknotga kiritilgan yupqa chiziq (polimer, metall va boshqalardan qilingan). Birinchi marta 1940-yilda bir funt sterling nominalidagi banknotada himoya ipidan foydalanilgan[1]. 2018-yilga kelib u dunyoning aksariyat mamlakatlari banknotlarining ajralmas qismi hisoblanadi. Pul soxtalashtiruvchilar qalinlikda yashiringan yoki tashqarida chiqib turadigan xavfsizlik iplarini yetarlicha sifat bilan qalbaki qilishni oʻrgandilar. Shu munosabat bilan 2010-yildan boshlab yanada murakkab texnologiyalardan foydalangan holda banknotalar muomalaga chiqarila boshlandi. Shunday qilib, yuz AQSh dollaridagi himoya ipi mikrolinzalar tizimi boʻlib, rus banknotlarida u golografik tasvirlar majmuasini oʻz ichiga oladi.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

1829-yilda birinchi qogʻoz fabrikalarining tashkilotchisi Jon Dikkinson[en] Angliyada himoya iplari bilan qogʻoz ishlab chiqarish texnologiyasini patentladi [2]. Ip ishlab chiqarilgan material ipak edi. Himoya ipak iplari boʻlgan qogʻoz, tarixda birinchi Black Penny pochta markalarini tayyorlash uchun ishlatilganligi sababli ham mashhur boʻldi [2]. 1867-yilda Qoʻshma Shtatlarda himoya iplari bilan qogʻoz ishlab chiqarish uchun patent berildi [2].

Zamonaviy ommaviy muomaladagi banknotlarda texnologiya birinchi marta 1940-yilda inglizlar tomonidan qoʻllanilgan. Bu nafaqat inglizlar oʻz funtlarini qalbakilashtirishdan himoya qilish zarurati bilan bogʻliq edi, chunki fashistlar Germaniyasida mutaxassislarning butun guruhi jiddiy ishlagan [3]. Yangilik keng tarqaldi. Qoʻshma Shtatlarda ular 1990-yillarning boshlarida qoʻllanila boshlandi. 2007-yilga kelib chiqarilgan banknotlarning 80% ga yaqinida xavfsizlik iplari mavjud[3].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Withdrawn Banknotes“ (en). www.bankofengland.co.uk. Bank of England. 15-yanvar 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-mart 2018-yil.
  2. 2,0 2,1 2,2 Shell 2007, p. 226.
  3. 3,0 3,1 Shell 2007, p. 227.