Helvella crispa

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Helvella crispa
0 Helvella crispa - Havré (1).JPG
Scientific classification edit
Olam: Fungi
Boʻlim: Ascomycota
Sinf: Pezizomycetes
Tartib: Pezizales
Oila: Helvellaceae
Turkum: Helvella
Tur:
H. crispa
Binomial nomlanishi
Helvella crispa

(Scop.) Fr. (1822)
Helvella crispa
View the Mycomorphbox template that generates the following list
silliq gimenium
qopqogʻi qavariq shaklda
hymenium biriktirilishi tartibsiz yoki birikmaydi
tanasi ochiq
sporalari oq rangda

mikorriaz yoki saprofit muhitdagi ekologiyada oʻsadi

faqat ba'zi turlari ozuqa sifatida qo''laniladi, aksariyat turlari tavsiya etilmaydi

Helvella crispa — Pezizomycetes sinfiga oid zamburugʻ boʻlib,oq egar, elfin egar yoki umumiy helvel sifatida ham tanilgan Helvellaceae oilasining ascomycete qoʻziqorinidir. Qoʻziqorinni notoʻgʻri shakldagi oq rangli qalpoqgʻi, naysimon poyasi va loyqa pastki yuzalari bilan osongina aniqlash mumkin. Uni Shimoliy Amerikaning sharqiy qismida va Yevropada yoz va kuzda bargli daraxtlar yaqinida joylashgan hududlarda uchratish mumkin.

Etimologiyasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bu qoʻziqorin dastlab 1772-yilda tabiatshunos Giovanni Antonio Scopoli (talaffuzi: Jovanni Antonio Skopoli) tomonidan Phallus crispus sifatida tasvirlangan[1]. Uning oʻziga xos epiteti lotincha crispa „ajinli“ yoki „jingalak“ soʻzining sifatdoshi maʼnosini bildiradi. Umumiy nom dastlab italyan oʻtlarining bir turi boʻlgan, ammo morels bilan bogʻlangan[2].

Tavsifi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Helvella crispa in woodland in Dorset.jpg

Helvella crispa kremsi oq rangda, uzunligi 6-13 sm (2½-5 fut), qopqogʻi 2-5 sm (1-2 fut) diametrda boʻladi. Qopqoqdagi tartibsiz shakldagi loblari tufayli mustahkam koʻrinishli, ammo baquvvat kremsi asosi oq rangda, 2-8×1-2,5 sm kattalikda boʻladi. Uning tanasi nozik va moʻrt boʻladi. Poyasi 3-10 dona boʻlib, uzunligi  (1¼-4 fut) 5-9 sm, tanasining rangi oq yoki pushti rangda va bezakli qovurgʻasimon shaklda boʻladi. U yoqimli xushboʻy hid taratadi, ammo uning tanasini hom holatda yeyish mumkin emas. Spora rangi oq, shakli ovalsimon, sporalari oʻrtacha 19x11,5 mkm[3]. Baʼzan oq qopqoqli shakllari ham uchrab turadi. Uni Helvella lacunosaning baʼzan oq shakllaridan, kichikligida moʻynali qalpoq ostidagi va oʻralgan chetlari bilan farqlash mumkin[4].

Tarqalishi va yashash joyi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Helvella crispa oʻtlar orasida, shuningdek, olxa kabi nam qattiq daraxtlarda oʻsadi (qatronlilarda unchalik yaxshi emas). Shuningdek yoʻllar boʻylab, toʻsiqlarda va oʻtloqlarning taluslarida ham uchratish mumkin. Ularni yozning oxiridan kuzning oxirigacha koʻrish mumkin[5].

U Xitoy[6], Yaponiya[7], Yevropa va Sharqiy Shimoliy Amerikada uchraydi. Baʼzan yer sharining gʻarbiy qismlarda maskur turkumga oid Helvella lacunosa turi uchrasa ham Helvella crispa bilan adashtirish hollari uchrab turadi[8].

Oziq-ovqatda qoʻllanilishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Garchi baʼzi qoʻllanmalar bu turni isteʼmol qilinishi mumkin boʻlgan tur deb koʻrsatilgan boʻlsa-da[9][10], tarkibida kuchli intoksikatsiyaga olib keladigan va kanserogen boʻlishi mumkin boʻlgan monometilhidrazin boʻlishi mumkinligi haqida taxminlar mavjud.  Xom holda isteʼmol qilinganda oshqozon-ichak simptomlarini keltirib chiqarishi va zaharlanishga olib kelishi mumkin[11].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Scopoli JA.. Flora carniolica, 2 (it), 1772 — 475 bet. 
  2. Nilsson S, Persson O.(1977) Fungi of Northern Europe 1: Larger Fungi (Excluding Gill Fungi). pp. 36-37. Penguin Books. ISBN 0-14-063005-8
  3. name="Phillips06">Phillips R. Mushrooms. London: Pan Macmillan Ltd, 2006 — 360 bet. ISBN 0-330-44237-6. 
  4. name="Ammir85">Ammirati, Joseph F.. Poisonous mushrooms of the northern United States and Canada. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1985 — 259 bet. ISBN 0-8166-1407-5. 
  5. name="Haas69">Haas, Hans. The Young Specialist looks at Fungi. Burke, 1969 — 184 bet. ISBN 0-222-79409-7. 
  6. Zhuang WY. (2004). "Preliminary survey of the Helvellaceae from Xinjiang, China". Mycotaxon 90 (1): 35–42. 
  7. Nagao H. (2002). "Fungal flora in Chiba Pref., central Japan (III) Ascomycetes: Plectomycetes and Discomycetes" (ja). Journal of the Natural History Museum and Institute Chiba 5: 111–32. 
  8. Arora, David. Mushrooms demystified: a comprehensive guide to the fleshy fungi, 2nd, Berkeley: Ten Speed Press, 1986 — 816 bet. ISBN 0-89815-169-4. 
  9. name="Phillips06">Phillips R. Mushrooms. London: Pan Macmillan Ltd, 2006 — 360 bet. ISBN 0-330-44237-6. Phillips R (2006). Mushrooms. London: Pan Macmillan Ltd. p. 360. ISBN 0-330-44237-6.
  10. Haas, Hans. The Young Specialist looks at Fungi. Burke, 1969 — 184 bet. ISBN 0-222-79409-7. Haas, Hans (1969). The Young Specialist looks at Fungi. Burke. p. 184. ISBN 0-222-79409-7.
  11. name="Ammir85">Ammirati, Joseph F.. Poisonous mushrooms of the northern United States and Canada. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1985 — 259 bet. ISBN 0-8166-1407-5. Ammirati, Joseph F.; Traquair, James A.; Horgen, Paul A. (1985). Poisonous mushrooms of the northern United States and Canada. Minneapolis: University of Minnesota Press. p. 259. ISBN 0-8166-1407-5.

Tashqi havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]