Kontent qismiga oʻtish

Gematriya

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Gematriya – (ibroniycha: gymthriha) yahudiy anʼanalarida soʻzlar va iboralarning maʼnosini ularga kiritilgan harflarning raqamli qiymatlari asosida tahlil qilish usullaridan biri (notarikon va temura bilan birga) hisoblanadi. „Soʻzning gematriyasi“ – bu unga kiritilgan harflarning raqamli qiymatlari yigʻindisi bilan ifodalanadi.

Bir xil gematriyaga ega soʻzlar ramziy (yashirin) semantik aloqaga ega boʻladi. Masalan, nsh („ilon“), mashhy („messiah“), krbn („qurbonlik“) va mādsh („yangilangan, tiklangan“) soʻzlari bir xil gematriyaga ega soʻzlar sanaladi. Gematriya usuli, ayniqsa, Kabbalada ibroniy va aramit tilidagi matnlar uchun keng qoʻllaniladi.

Dastlab „gematriya“ atamasi eramizning II asrida Ravvinlar adabiyotida topilgan. Halaxada gematriya kamdan-kam mnemonik soʻz yasash va maslahat sifatida qoʻllaniladi. Gematriya, alohida soʻzlarni yoki hatto iboralarni talqin qilish usuli sifatida, haggadada va ayniqsa keyingi aggadik midrashda muhim oʻrin egallaydi. Gematriyadan foydalanish usuli XII-XIII asrlarda Ashkenazi mistiklari orasida ayniqsa keng tarqalgan hisoblanadi[1].

Shunga oʻxshash usullar: arab tilida abjadiya, devanagarida akshara-sankhya, yunon va kirill yozuvlari bilan tillarda izopsefiya sifatida qoʻllaniladi.

Yana qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Гематрия“, Википедия (ruscha), 2024-04-13, qaraldi: 2024-05-08

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]