Fan Chengda

Fan Chengda
Asl ismi	范成大
Tavalludi	26-iyun 1126-yil Song imperiyasining Suchjou shahri
Vafoti	1193-yil
Kasbi	shoir, xattot
Ijod qilgan tillari	Xitoy tili
Fuqaroligi	Sun imperiyasi

Fan Chengda (xitoycha 范成大, pinyin Fan Chengda, 1126-1193) — Song sulolasi davridagi Xitoy davlat arbobi, olimi va shoiri.

Tarjimai hol

1126-yilda Suzhou shahrida (hozirgi Szyansu provintsiya) tugʻilgan. Yaxshi taʼlim oldi. Keyinchalik u davlat xizmatiga qabul qilindi. Biroq Fan Chengda u yerda uzoq qolmadi. 1143-yilda ota-onasining bevaqt vafoti tufayli u uni tark etdi. Bu vaqtda u buddizmga qiziqib, janubiy Xitoy geografiyasiga qiziqadi. Faqat 1154-yilda u davlat lavozimiga qaytdi. Keyin u imperatorlik imtihonini muvaffaqiyatli topshirib, jinsi ilmiy unvonini oldi. Shundan soʻng u imperator prefekti tarkibiga kiritilgan rasmiy kalendarga mas’ul mansabdor lavozimlarni egalladi. 1170-yilda u shimolda Szin davlatini tuzib, tinchlik muzokaralarini olib borish uchun Jurchenlarga yuborildi. Muzokaralar chogʻida u murosasizlik koʻrsatdi va oʻlimdan arang qutulib qoldi. 1178-yilgacha u kansler yordamchisi lavozimiga koʻtarildi, bir muddat davlat siyosatini shakllantirishda ishtirok etdi. 1182-yilda shimoliy tajovuzkorlarga yon berish kursiga rozi boʻlmagan holda, u isteʼfoga chiqdi va oʻzining tugʻilgan joylarida, zamonaviy Suzhou shahri yaqinidagi Shixu koʻlida zohid boʻlib joylashdi. Tez orada u bir muddat ishga qaytadi. 1186-yilda u nihoyat davlat xizmatini tark etadi. U hayotining soʻnggi yillarini oʻz mulkida oʻtkazadi, adabiy faoliyat bilan shugʻullanadi. 1193-yilda vafot etgan.

Ilmiy faoliyati

U „Gui Xay Yu Xen Chi“ nomli geografik risolani yozib, unda Xitoy janubidagi har bir hududning topografik, qishloq xo‘jaligi va iqtisodiy tavsifini bergan. Buning uchun u geografiyaga oid qadimiy insholardan ham, oʻzining kuzatishlaridan ham foydalangan.

Adabiy faoliyati

U Janubiy qoʻshiq davrining eng yaxshi shoirlaridan biri hisoblanadi. Uning koʻplab she'rlari bor, ular toʻplamga jamlangan boʻlib, ulardan eng muhimi 16 she'rdan iborat "Tosh koʻl"dir. Shuningdek, "Shixu soʻzi", "Kema elementlari", "Vuzong tavsifi" toʻplami ham ma'lum. Ularning asosiy mavzusi tabiatning goʻzalligini yoritishdir. Shuningdek, u 60 ta she’rdan iborat “To‘rt fasl dala va bog‘larda” nomli turkum muallifidir. Fan Chengda qishloq haqidagi ushbu va boshqa koʻplab she'rlarida nafaqat qishloq hayotining she'riyatini, uning gʻayrioddiy tomonini, balki dehqon hayotining qattiq nasrini ham koʻrsatishga intiladi: ochlik va hosilning etishmasligi, rekvizitsiyalar va zulm. Fan Chengda, shuningdek, 72 ta she'rdan iborat katta tsiklga ega boʻlib, ular shoir jurchjenning Szin davlatida imperator elchisi boʻlganida tuzgan qisqa sayohat yozuvlaridir. Fan Chengda sobiq Song poytaxtidagi vayronagarchilikni, tashlandiq saroylar va vayron qilingan bogʻlarni afsus bilan tasvirlaydi va aholining begona boʻyinturugʻidan xalos boʻlish istagi haqida hayajon bilan gapiradi. Fan Chengda tilning soddaligi, engil, shaffof misraga intiladi, bejamdorlik va "takabburlik"dan xoli boʻladi.

Adabiyotlar

• Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Part 3. Taipei: Caves Books, Ltd.
• James M. Hargett: «Some Preliminary Remarks on the Travel Records of the Song Dynasty (960—1279)», i Chinese Literature: Essays, Articles, Reviews (CLEAR) (July 1985): 67-93.