Chigit

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Chigit — gʻoʻza urugʻi; terib olingan paxtani qayta ishlab (toladan ajratib) olinadi. Terilgan paxta vaznining 55—60% Ch. hissasiga toʻgʻri keladi. Shakli tuxumsimon yoki noksimon, choʻzinchoq yoki kalta, boʻyi 1,5–15 mm, eni (diametri) 1–8 mm, ogʻirligi 70– 160 mg , 1000 donasining oʻrtacha vazni 120—140 g; qoʻngʻirjigarrang , qattiq qobiq va magʻiz (yadro)dan iborat. Ustki qavati (poʻsti)dan tola va momiq (lint) ajratib olinadi (qarang Paxta tolasi). Tola va tuklari koʻp keng qismi (toʻmtoq tomoni) xalaza, uch qismi mikropile (chang yoʻli) deyiladi. Ch. murtagi 2 ta urugʻpalla, urugʻpalla ostki boʻgʻin, iddiz qinidan iborat. Foydalanish maqsadlariga koʻra urugʻlik va sanoatda qayta ishlanadigan texnik Ch.larga boʻlinadi. Bir necha oydan bir ikki yilgacha yaxshi saqlangan Ch. fiziologik pishib yetilgan, sogʻlom va unuvchan boʻladi. Bexato va sogʻlom unib chiqishi uchun ivitiladi. Ch.ning muhim xususiyati uning epidermis hujayralarida bir hujayrali 20 mm dan 42–44 mm va undan ortiq boʻlgan tolalarning hosil boʻlishidir. Ch. magʻzi tarkibida 24 dan 29% ga qadar moy bor (qarang Paxta moyi). Oʻzbekiston yogʻmoy sanoati korxonalarida har yili 1,5— 2 mln. t texnik chigit qayta ishlanib paxta yogʻi, shulxa (Ch. poʻchogʻi), kunjara olinadi. Ch. chiqindilarini qayta ishlab, ulardan sellyuloza, spirt, lok va boshqa mahsulotlar ishlab chiqarishda foydalaniladi.