Bisa

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Bisa (oʻzinig nomi), busanse (dengiz tilida) — Afrikaning shimoli-gʻarbiy mamlakatlarida yashovchi xalq: Burkina-Faso, Gana, Nigeriya va Benin. Umumiy soni 400 ming kishi[1][2][3].

Til[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bisalar Niger-Kordofan oilasining Bantu tilida gaplashadi va lotin alifbosiga asoslangan oʻz alifbosini oʻz yozuvi sifatida ishlatadi. Ikki dialekt mavjud: Bisa va Lebir (janubiy-gʻarbiy). Bisular orasida dengiz tili ham keng tarqalgan[4] (N. V. Kochakova, 1993).

Bisa tilida bir nechta iboralar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Xayrli tong ― Domireh ki;
  • Xayrli kun — Sundare ki;
  • Xayrli tun — Gundare ki;
  • Rahmat — Barca.

Tarix[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ogʻzaki anʼanaga koʻra, Bisuning ajdodlari Yendi (Hozirgi Gana hududi) hududidan kelgan. Soʻng bisuning bir qismi ajralib, gʻarbga yoʻl oldi va u yerda San (Sane) subetnik guruhini yaratdi[5].

Madaniyati va urf-odatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bisning asosiy kasbi — qishloq xoʻjaligi. Ularda makkajoʻxori, sholi, yeryongʻoq, loviya, tariq, dukkakli ekinlar, karite yongʻogʻi, yams yetishtiriladi. Bisa zotli qoramollarni koʻpaytirishadi. Hunarmandchilik: bronza va kumush quyish, zargarlik buyumlari yasash, toʻquvchilik, kulolchilik.

Anʼanaviy liboslar: erkaklar koʻylak va shim kiyishadi, ayollar uzun yubka kiyishadi.

Uylari toʻrtburchak shaklda boʻlib, oʻrtada dumaloq hovli hosil qilish maqsadida bir-biriga imkon qadar yaqin qurilgan. Odatda, bunday binolar majmuasida bir oila yashaydi[6].

Oilalar patriarxaldir, koʻpincha ular butun urugʻlarni (du) tashkil qiladi. Ayol toʻydan keyin erining oilasining uyiga koʻchib oʻtadi.

Bisaning anʼanaviy taomi — ziravorli guruch, tariq boʻtqasi, loviya noni va tariq pivosi (Yu. V. Bromley, 1988).

Shuningdek qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Vidrin V. F. Bisu[sayt ishlamaydi] // Narodi i religii mira / Glav. red. V. A. Tishkov. M. : Bolshaya Rossiyskaya Ensiklopediya, 1999. — S. 99-100.
  2. joshuaproject.net : Зона расселения народа бису
  3. Атлас народов мира / Под.ред. С. И. Брук, В. С. Апенченко и др. — М. : Главное управление геодезии и картографии государственного геологического комитета СССР им. Миклухо-Маклая Академии Наук СССР, 1964. — С. 82.
  4. Nigeriya (spravochnik) / Pod. red. N. V. Kochakova, P. I. Kupriyanov, A. M. Vasilev. — M. : Vostochnaya literatura, 1993. — S. 29-30, 33.
  5. Vidrin V. F. Bisu[sayt ishlamaydi] // Narodi i religii mira / Glav. red. V. A. Tishkov. M. : Bolshaya Rossiyskaya Ensiklopediya, 1999. — S. 99-100.
  6. Narodi mira. Istoriko-etnograficheskiy spravochnik / Glav. red. Yu. V. Bromley. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1988. S. 103.