Atom yadrolari izomeriyasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Atom yadrolari izomeriyasi — baʼzi atom yadrolarining nisbatan uzoq yashash vaqtiga ega uygʻongan (metastabil) holatlarda boʻlish hodisasi. Bu hodisani 1921 yilda nemis olimi. Bu ikki izotop oʻzidan R-zarra chiqarib, bir xil izotop U234 , ammo ularning yarim — yemirilish davri har xil boʻlib, UZ uchun 6,66 soat, U uchun 1,175 min. Xuddi shunday hodisani 1935-yil B. V. Kurchatov, I. V. Kurchatov, L. V. Misovskiy va L. I. Rusinovlar Vg80 izotopida kuzatganlar. Atom yadrolari izomeriyasi quyidagicha tushuntiriladi: sunʼiy element atom yadrolarining asosiy va uygʻongan holatlarida hosil boʻladi. Koʻpchilik yadrolar juda qisqa vaqt (10-22 — 10_10s)da nurlanish yoki ichki konversiya natijasida uygʻongan holatdan asosiy holatga oʻtadi. Baʼzi yadrolar (izomer yadrolar)da maʼlum uygʻongan holat nisbatan uzoq vaqt (YU-9s dan bir necha oygacha) saqlanib qoladi. Bunday holatlar metastabil holatlar deb ataladi. Veytszekker gipotezasiga asosan metastabil holatlar oʻzining asosiy holatidan kichik energetik oraliq (AYE<0,1 MeV) va katta harakat miqdori momenti bilan farq qiladi. Uyg`ongan holat o`zining asosiy holatidan katta spini bilan farq qilsa, radiatsion o`tish ehtimoli juda kichik bo`ladi. Masalan, Vg80 uchun metastabil holat spini asosiy holat spinidan 3 ga farq qiladi.


ATOM YADROLARI IZOMERIYA-SI - ba’zi atom yadrolarining nisbatan uzoq yashash vaqtiga ega uyg‘ongan (me-tastabil) holatlarda bo‘lish hodisasi. Bu hodisani 1921 y.da nemis olimi O. Gann va PaB4(uz) izotoplarida kuzat-gan. Bu ikki izotop o‘zidan JS-zar-ra chiqarib, bir xil izotop U234ga aylan-gan, ammo ularning yarim r-yemirilish davri har xil bo‘lib, UZ uchun 6,66 soat, UX2 uchun 1,175 min. Xuddi shun-day hodisani 1935 y. B. V. Kurchatov, I. V. Kurchatov, L. V. Misovskiy va L. I. Rusinovlar Vg80 izotopida kuzatgan-lar. A. ya. i. quyidagicha tushuntirila-di: sun’iy element atom yadrolarining asosiy va uyg‘ongan holatlarida hosil bo‘ladi. Ko‘pchilik yadrolar juda qisqa vaqt (10~22 — 1O-1Os)da u-nurlanish yoki ichki konversiya natijasida uyg‘ongan holatdan asosiy holatga o‘tadi. Ba’zi yadrolar (izomer yadrolar)da ma’lum uy-gongan holat nisbatan uzoq vaqt (10~c dan bir necha oygacha) saqlanib qoladi. Bunday holatlar metastabil holatlar deb ataladi. Veyszekker gipotezasiga asosan metastabil holatlar o‘zining aso-siy holatidan kichik energetik oraliq (DE<0,1 MeV) va katta harakat mikdr-ri momenti bilan farq qiladi. Uyg‘ongan holat o‘zining asosiy holatidan katta spini bilan farq qilsa, radiatsion o‘tish ehtimoli juda kichik bo‘ladi. Mac, Br80 uchun metastabil holat spini asosiy holat spinidan 3 ga farq qiladi.Sezilarli miqdorda neytron va pro-ton sonlari toq bo‘lgan yadrolarda ham A. ya. i. mavjud. Ammo ko‘pgina neytron va proton sonlari juft bo‘lgan yadrolarda A. ya. i. juda kichik yashash vaqtiga ega; ajoyib istisnolardan biri gafniy-180 yadrosi (T- 5,5 soat). [1]

Sezilarli miqdorda neytron va proton sonlari toq bo`lgan yadrolarda ham Atom yadrolari izomeriyasi mavjud. Ammo ko`pgina neytron va proton sonlari juft bo`lgan yadrolarda Atom yadrolari izomeriyasi juda kichik yashash vaqtiga ega; ajoyib istisnolardan biri gafniy-180 yadrosi (T = 5,5 soat)[2].

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  2. O`zME. Birinchi jild. Toshkent 2000-yil