Abdulla Toʻqay

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Abdulla Toʻqay (taxallusi; asl ismi To‘qayev Gabdulla Muhammadgarifovich) (1886.14.4, Qozon gubernyasi Qushlovich qishlog‘i (Archa tumani) — 1913.2.4, Qozon) — tatar shoiri, publitsist. 1902 y. dan sheʼ-rlar yoza boshlagan. 1905 y. harf teruv-chi bo‘lib ishlagan. „Fiker“ (Fikr) gaz. va „Al-asr al-jadid“ („Yangi asr“) jur.ga sheʼr, feleton va publitsistik maqolalar yozib turgan. A. T. 1907 y. G. Kamolov bilan hamkorlikda „Yashen“ sati-rik jur. chiqaradi. 1910 y. „Yalt-yolt“ jur.da ishlaydi. Tatar xalqining ozod-lik uchun kurashi „Ozodlik haqida“, „Tekinxo‘rlarga“, „Dunyo bu“, „Ketmay-miz“, „Tovush“, „Turmush“ kabi sheʼ-rlari, „Mahoraba va davlat dumasi“ maqolasi va boshqalarda yorqin aks etgan. A. T. tatar adabiyotida tanqidiy realizmga, bolalar adabiyotiga asos soldi. Zamona-viy tatar adabiy tilini yaratuvchilar-dan biri bo‘ldi. Taraqqiyotga to‘sqinlik qiluvchi eskilik sarqitlariga, mutaas-siblikka qarshi kurash, ilg‘or maʼrifat-parvarlik g‘oyalarini ilgari surish shoir ijodining muhim mavzularidir. A. T. tatar sheʼriyatining g‘oya va mazmunigagi-na emas, shakli, ifoda vositalariga ham yangiliklarni joriy qildi. Xususan, uning xalq ohanglari va qo‘shiqlariga moslab yozgan sheʼrlarining ruhi Turki-stondagi milliy, ijtimoiy uyg‘onishga hamohang bo‘ldi. A. T. sheʼrlari dastlab 1913 yilda o‘zbek tiliga tarjima qilinib, darsliklarga kiritilgan („Tuvgon til“ — Avloniy, „Turkiy guliston“, T., 1913 va boshqalar). Tataristonda Abdulla To‘qay nomi-dagi respublika davlat mukofoti taʼsis etilgan (1966). Toshkentdagi ko‘chalardan biriga A. T. nomi berilgan.

Manbalar[tahrir]

  • Tanlangan asarlar, T., 1961.

Adabiyotlar[tahrir]

  • Nurullin I. 3., Abdulla To‘qay (Adabiy portret), T., 1985.