Chukcha tili

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Chukcha tili, chukot tili — chukotkamchatka tillari oilasining chukot-koryak tarmogʻiga mansub til. RFning Chukot va Koryak muxtor okruglarida, shuningdek, Saxa Respublikasining Quyi Kolima tumanida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 15 ming kishidan ortiq (oʻtgan asrning oxirlari). Ch.t.ning 10 ga yaqin laxjasi bulib, ularning asosiylari 2 ta: sharqiy (uelen) — adabiy tilga asos boʻlgan; gʻarbiy (pevek). Ch.t. fonetik tizimida 6 unli, 13 undosh mavjud; unlilarda singarmonizm, assimilyatsiya, dissimilyatsiya hodisalari kuzatiladi. Grammatik qurilishi jihatidan agglyutinativ tillarga kiradi. Suz va shakl yasalishi suffikslar va prefikslar orqali amalga oshadi. Morfologiyasida son kategoriyasi (birlik va kuplik) mavjud, olmoshlar soni 6—8 tani tashkil etadi. Sintaksisida qoʻshma gaplarga nisbatan sodda gaplar koʻproq qoʻllanadi. Leksikasida eskimos, yukagir tillaridan, shuningdek, rus tilidan (19a. oxiri — 20-a.) oʻzlashgan soʻzlar bor. 1931 y.da lotin grafikasi asosida shakllangan yozuvi 1936 y.da rus grafikasiga koʻchirilgan.