Yagona shoxli (iqtisodiyot)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Yagona shox kompaniyasi (eng. Unicorn company) boshlangʻich kompaniya boʻlib, bozor qiymati 1 milliard dollardan oshadi.

Ushbu atama 2010-yillarning boshidan beri qoʻllanila boshlandi. Silikon vodiysida yangi bozor maydonlarini ochgan bir qator innovatsion startaplar 5-7 yil ichida 1 milliard dollar daromad oldi: Airbnb, Twitter, WhatsApp, DropBox, Lyft va boshqalar[1].

2021yilning iyul holatiga koʻra, yagona shoxlarning eng koʻp soni AQSh (441) va Xitoy (253) qayd etildi. Ular birgalikda dunyodagi taniqli 76,7 % ni toʻplaydilar[2].

Yagona shox kompaniyalarini yaratishda universitetlar va universitet tadbirkorlik ekotizimlarining rolini ortiqcha baholab boʻlmaydi. Shunday qilib, birgina Stenford bitiruvchilari 2017-yilga kelib butun dunyo boʻylab 270 ga yaqin kompaniyadan 50 dan ortiq shunday kompaniyalarni yaratdilar, yaʼni taxminan ≈19 %[3].

Rossiyada bunday kompaniyalar yoʻq[2][4]. Bu moliyaviy bozorning kichik hajmiga, yetarlicha qulay boʻlmagan ishbilarmonlik muhitiga, yuqori texnologiyali global iqtisodiyotga zaif ishtirok etishga va boshqalarga bogʻliq. Shu bilan birga, Rossiyaning venchur kapital bozorida yagona shox unvoni uchun aniq daʼvogarlar mavjud: Avito, Yandex, Yandex. Taxi, Mail.ru Group, Playrix, Badoo, Delimobil va OCSiAl[5][6]. Telegram, Revolut, GoPuff, Sila Nanotechnologies, Acronis, Webflow, Formlabs, Personio, Outschool, OrcaBio, InDriver, TradingView kabi Rossiyadan kelgan odamlar tomonidan tashkil etilgan yagona shox kompaniyalari ham mavjud[6][7].

Tarix[tahrir | manbasini tahrirlash]

2013-yilda Eylin Li birinchi marta „yakka shox“ atamasini kiritganida, faqat oʻttiz toʻqqizta kompaniya yagona shoxli deb hisoblangan[8]. Garvard Business Review tomonidan oʻtkazilgan yana bir tadqiqot shuni koʻrsatdiki, 2012-2015-yillarda tashkil etilgan startaplar qiymati 2000-2013-yillarda tashkil etilgan startaplarga qaraganda ikki baravar tez oʻsgan[9].

2018-yilda AQShning 16 ta kompaniyasi yagona shoxga aylandi, natijada butun dunyo boʻylab 119 ta xususiy kompaniyaning qiymati 1 milliard dollar yoki undan koʻproqqa baholandi[10].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „$1B+ Market Map: The World’s 308 Unicorn Companies In One Infographic“ (en).
  2. 2,0 2,1 „Мировая география компаний-единорогов“ (ru). issek.hse.ru. Qaraldi: 2022-yil 13-yanvar.
  3. „The universities that produce the most unicorn founders? Stanford, Harvard, UC – and the Indian Institutes of Technology“ (en). World Economic Forum. Qaraldi: 2022-yil 11-yanvar.
  4. Земцов С.П., Чернов А.В. Какие высокотехнологичные компании в России растут быстрее и почему // Журнал Новой экономической ассоциации. — 2019. — Т. 41, № 1. — С. 68–99.
  5. Kamenev Konst. „Все, ну или почти все российские «единороги» — Финансы на vc.ru“. vc.ru (2019-yil 26-iyun). Qaraldi: 2022-yil 11-yanvar.
  6. 6,0 6,1 Редакция Inc. „100 самых успешных стартапов 2021 года. Рейтинг Inc. Russia“ (ru-RU). Qaraldi: 2022-yil 13-yanvar.
  7. „From Russia with love: все единороги с российскими корнями“.
  8. David Kershaw. Regulating Timetable and Disclosure // Principles of Takeover Regulation. — Oxford University Press, 2016-03-24.
  9. Beyond Unicorns: Educating, Classifying, and Certifying Business Data Scientists // Harvard Data Science Review. — 2020-04-30. — DOI:10.1162/99608f92.55546b4a.
  10. „Venture capital: Bay Area’s Lucid Motors, Zoox, Uber scored the most in third quarter“ (en-US). The Mercury News (2018-yil 9-oktyabr). Qaraldi: 2022-yil 8-fevral.