Xabbl qonuni

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Xabbl qonuni - Koinotning uzluksiz kengayishi xususiyatini ifodalovchi qonun; 1929 yilda E. Xabbl taklif etgan. Bu kengayishning eng oddiy modeli bolalar sharini puflaganda uning kattalashishidir. Bunda shar sirtidagi boshlangʻich nuktalar bir-biridan vaqt davomida uzoqlashib boradi. Kuzatuvchi shu nuktalarning (galaktikalar toʻdasining) birida joylashgan, deb tushuntiradi. Galaktikalar toʻdalari va kvazarlarning bizdan uzokdigi R va uzoklashish tezligi V orasidagi bogʻlanish quyidagicha ifodalanadi: V=HR; bunda N — Xabbl doimiysi. Xabbl qonuni katta masshtabda doimo oʻrinli, N doimiy fizik tabiatiga koʻra, vaqtga bogʻliq funksiya boʻlib, gravitatsion tortish kuchlari Koinot kengayishini sekinlashtirishi mumkin.

Xabbl qonuni amalda keng qoʻllaniladi. Uning yordamida, xususan, bizning Galaktikamizdan juda uzoqda joylashgan obʼyektlargacha boʻlganmasofa osonlik bilan aniklanadi. Buning uchun obʼyektning spektridan uning qizilga siljishp qiymati topilib, yuqoridagi formuladan masofa kiymati hisoblanadi. Koinot galaktikalari, odatda, koʻproq toʻdalarni hosil qilib, ularga kirmaydiganlari (oʻz xususiy tezliklari boʻlgani uchun) Xabbl qonuniga taxminan 15% xatolik bilan boʻysunadi.