Vahiy

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Vahiy - diniy e’tiqodga ko‘ra, Alloh taoloning o‘z payg‘ambarlariga farishtalar orqali yuborgan buyruq yoki ko‘rsatmalari. Vahiy aniq va ravshan qilib aytilgan. Lekin ba’zi Vahiylar tushda ko‘rilgan ishorat shaklida ham bo‘lgan. Masasalan hazrat Ibrohimning tushida "o‘g‘ling Ismoilni qurbonlik qil" deb buyurilgani ham Vahiy deb hisoblanadi. Vahiy Muhammad (sav)ga farishta hazrat Jabroil orqali nozil bo‘lgani Qur’oni karimda

Vahiy — islom aqidasiga koʻra, paygʻambarlarga farishtalar orqali Alloh tarafidan yuborilgan buyruq yoki koʻrsatmalar. V. aniq va ravshan qilib aytilgan. Lekin baʼzi V.lar tushda koʻrilgan ishorat shaklida ham boʻlgan. Mac, hazrat Ibrohim (as)ning tushida "oʻgʻling Ismoil (as) ni qurbonlik qil" deb buyurilgani ham V. deb hisoblanadi. V. Muhammad (sav)ga farishta hazrat Jabroil orqali nozil boʻlganligi Qurʼoni karimda keltirilgan. "Unga (bu vahiyni) bir kuchga toʻlgan, sohibi qudrat (yaʼni Jabroil alayhissalom) taʼlim bermishdir. Bas, u (avval) yuksak ufqda (koʻrinib), tik turdi. Soʻngra yaqinlashib, pastladi. Bas, (Muhammad alayhissalomga) ikki kamon oraligʻida yo (undanda) yaqinroq boʻlib. (Alloh) oʻz bandasi (Muhammad alayhissalom)ga tushirgan vahiyni keltiradi" (53:5—10).

Pravoslaviye va katolitsizmda ham muqaddas kitoblar, muqaddas rivoyatlar xudo tomonidan V. qilingan deb talqin etiladi.

V.ni Alloh ilhom shaklida ham nozil qilgan. Buni ayrim avliyolarning hayotida uchratish mumkin. Biroq avliyolar ilhomni oʻzlariga shaxsiy koʻrsatma deb, V.ni esa paygʻambarlar xalqqa yetkazishi lozim boʻlgan koʻrsatma deb qabul qilganlar. Johiliyat davrida (islomdan avval) butparast arablar Kaʼba ichiga Hubal nomli butni oʻrnatib, undan V. (koʻrsatma) olganliklarini daʼvo qilib kelganlar va shu tariqa goʻyo oʻzlarining kundalik muammolarini hal qilganlar. Islom davrida Hubal sindirib tashlandi. V.ning faqat paygʻambarlarga nozil boʻlishi musulmonlik eʼtiqodini mustahkamladi. Bu borada har xil bidʼat va xurofotlarni keltirib chiqarish va dinga zararli boʻlgan turli qoʻshimchalarni kiritish man qilindi. Diniy tushuncha boʻyicha V. ilohiy bir kuch sifatida insonlarga toʻgʻri yoʻl koʻrsatish manbai boʻlib xizmat qiladi.

Abdulgʻani A6dullo[1]

keltirilgan (53:5-10). Vahiy farishtalar orqali yoki bevosita Alloh taolo bilan roz aytish (gaplashish) orqali ham kelishi mumkin. Payg‘ambar Muhammad (sav)ga esa, Vahiy quyidagicha hollarda tushgan: Oisha (ra) aytadilarki:

  1. Payg‘ambar (sav) Vahiyning birinchi kelishi o‘ngidan kelgan tush bo‘lgan. Ko‘rgan har bir tushlari uyg‘oklik vaqtlarida ham xuddi tong yorugidek kelar edi.
  2. Farishta o‘zi ko‘rinmay turib, Payg‘ambar qalblariga kerakli xabarni yetkazar edi.
  3. Qo‘ng‘iroq chalingandek ovoz chiqarib kelar edi.
  4. Jabroil farishta Payg‘ambarga odam shaklida bo‘lib ko‘rinar edilar. Shu to‘g‘risida "Sahihi Buxoriy" kitobida quyidagi hadisi sharif keltirilgan: "Horis ibn Hishom Payg‘ambardan: "Yo Rasululloh, sizga Vahiy qanday keladi?", deb so‘rabdi. Shunda ul janob quyidagi javobni beribdilar:"Ahyonda xuddi qo‘ng‘iroqdek jaranglab keladi, shunisi menga qiyin. U ketgandan keyin hamma narsani men o‘zimda singdirib olgan bo‘laman. Gohida, esa farishta menga odam shaklida kelib so‘zlab ketadi va uning aytganlarini anglab olaman".
  5. Farishta o‘zining asl shaklida ko‘rinadi va Vahiyni yetkazadi.
  6. Alloh taolo Payg‘ambar (as)ga me’roj kechasida namozni farz qilish va shunga o‘xshash ba’zi

narsalarni bevosita Vahiy qilgan. Vahiy faqat payg‘ambarlargagina nozil bo‘lgan. Jabroil farishta payg‘ambarlarga Vahiy keltirishga mas’ul bo‘lgan. Vahiy tushgan paytda, agar kunlar sovuq bo‘lsa ham Paygambar (as) terlab ketardilar, nafas olishlari tezlashardi. Sahobalardan Zayd ibn Sobit shunday hikoya qiladi: "Mening sonim Rasululloh (sav)ning sonlariga tegab turgan paytda V. tushib qoddi, uning shiddatidan sonim yorilib ketay dedi". Agar Payg‘ambar (as) tuyada ketayotganlarida Vahiy tushib qolsa, og‘irlikdan tuya ham yura olmay qolar ekan. V.ni Alloh ilhom shaklida ham nozil qilgan. Buni ayrim avliyolarning hayotida uchratish mumkin. Biroq avliyolar ilhomni o‘zlariga shaxsiy ko‘rsatma, payg‘ambarlar esa, Vahiyni xalqqa yetkazishi lozim bo‘lgan ko‘rsatma deb qabul qilgan. Johiliyat davrida (islomdan avval) butparast arablar Ka’ba ichiga Hubal nomli butni o‘rnatib, undan Vahiy (ko‘rsatma) olganliklarini da’vo qilib kelgan va shu tariqa go‘yo o‘zlarining kundalik muammolarini hal qilgan. Islom davrida Hubal sindirib tashlandi. Vahiyning faqat payg‘ambarlarga nozil bo‘lishi musulmonlik e’tiqodini mustahkamladi. Bu borada har xil bid’at va xurofotlarni keltirib chiqarish va dinga zararli bo‘lgan turli qo‘shimchalarni kiritish man qilindi. Diniy tushuncha bo‘yicha Vahiy ilohiy bir kuch sifatida insonlarga to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatish manbai bo‘lib xizmat qiladi.

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil