Ulan-ude

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Ulan-ude (1934 yilgacha — Verxneudinsk) — RF Buryatiya Respublikasi gyuytaxti. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi 359,4 ming kishi (2002).

1666 yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689 yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. 17-a.da Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783 yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri; 1851 yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899 yilda shaxar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905 yilgacha surgun joyi edi. 1920 y. aprel—okt.da Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —22 yillarda Uzok, Sharq Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923 yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958 yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934 y. 27 iyulda U.U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, "Teplopribor" va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya FA Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (18-a.), karvonsaroy (19-a. boshlari) va boshqa saklangan. Aeroport bor.