Troposfera

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Troposfera (yun. tropos — burilish va sfera) — atmosferaning Yer yuzasi taʼsiri yaqqol seziladigan quyi, asosiy kismi. Bunda tra yuqoriga koʻtarilgan sari balandlik boʻyicha har 100 m da 0,65° ga pasayadi. T.ning balandligi qutbiy kengliklarda 8—10 km, oʻrtacha kengliklarda 10—12 km, ekvatorda 16— 18 km gacha yetadi. Unda atmosfera havo massasining beshdan toʻrt qismidan koʻprogʻi joylashgan. Suv bugʻining asosiy qismi T.ga toʻgʻri keladi. Shu sababli, bulutlar ham, asosan, shu yerda xreil boʻladi.T. qatlamida turbulent va konveksiya jarayonlari ancha rivojlangan. Bu qatlamda tra vertikal gradiyenti quruq va nam adiabatik gradiyentlari orasida oʻzgaradi. Shunga qaramay, T.ning yerga yaqin qismida, shuningdek, erkin atmosferada temperatura inversiyasi ham uchrab turadi. T.da bulutlarning asosiy turlari vujudga keladi. Xalq xoʻjaligi faoliyatiga taʼsir etuvchi yogʻin, tuman, momaqaldiroq, yer ustidagi qor boʻroni — izgʻirin va boshqalar T.da sodir boʻladi. T.ning quyi qatlamlari uchun havoning kuchli changlanishi xosdir. T.da havo massalari uyushadi, frontlar tashkil topadi. Siklon va antitsiklonlar rivojlanadi. T. strotosferadan T. katlami bilan ajraladi (qarang Atmosfera).